Zatrudnienie kierowcy autokaru na zlecenie

Kierowca może być zatrudniony na umowę cywilnoprawną. Bieżące ustalanie terminów i tras nie jest wystarczające dla uznania, że umowa ma istotne cechy umowy o pracę (i tym samym jest umową o pracę). Zatrudnienie na warunkach wskazanych w art. 22 § 1 Kp jest zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, bez względu na to, jak zostanie nazwane.

Zgodnie z zawartą w tym przepisie definicją „stosunku pracy” przez nawiązanie tego stosunku pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy zatrudnienie na tych warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy. Każdorazowo należy ocenić, czy zobowiązanie powstałe w wyniku zawarcia umowy nie ma istotnych cech stosunku pracy.

Nie można przyjmować ogólnego zakazu zatrudniania kierowców na podstawie umów o świadczenie usług. Wyjątek dotyczy przewozów na potrzeby własne. Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 1490) niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne – to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

• pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
• przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania tymi pojazdami,
• w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – przewożone rzeczy są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa bądź do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
• nie jest to przewóz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Jednym z elementów składowych tej definicji jest wymóg, by pojazdy samochodowe używane do przewozu były prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Wyklucza to zatrudnianie kierowców do tych przewozów na zlecenie (co konsekwentnie potwierdzają sądy administracyjne).

W innych przypadkach zawarcie umowy zlecenia (o świadczenie usług) jest możliwe. Nie może ona kreować typowego podporządkowania pracowniczego, ale najczęściej nie będzie, gdyż wskazanie w umowie, że strony uzgadniają pewne kwestie (terminy, trasy itp.), wyłącza jednostronność w zakresie wyznaczania czasu i miejsca wykonywania pracy, podaną w definicji stosunku pracy.

Podstaw zatrudnienia kierowcy, a dokładniej – wprost kwestii poruszanej w pytaniu – dotyczy wyrok SN z 25.02.2025 r. (I USKP 210/24). Sąd orzekł, że stanowisko, iż praca kierowcy autobusu może być wykonywana tylko w rygorze pracowniczym, a ewentualne zatrudnienie na umowę zlecenia jest dopuszczalne w przypadku doraźnego zastępstwa, nie jest trafne. Kierowcę (w tym autobusu) można zgodnie z prawem zatrudniać na innej podstawie prawnej, może być to również przedmiot pozarolniczej działalności. Jedyna sytuacja, w której taka forma zatrudnienia jest niedopuszczalna, wynika z ustawy o transporcie drogowym i dotyczy tzw. przewozu na potrzeby własne.

Bardzo istotna jest także dalsza część analizy SN, odnosząca się do niezbędnych przy każdej formie współpracy uzgodnień, wskazań dotyczących sposobu, terminów czy miejsc świadczenia usług: zawarcie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług w określonej strukturze organizacyjnej może zostać uznane za uzgodnienie między stronami form kierowania zlecającego, które są niezbędne dla realizacji kontraktu w sposób odpowiadający jego woli i potrzebom. Kierownictwo zlecającego jest zróżnicowane zależnie od rodzaju i właściwości czynności zleconych wykonawcy, jego woli oraz potrzeb. Wykonanie zleconych czynności w sposób odpowiadający potrzebom i woli zlecającego może wymagać ich konkretyzowania. Nie można jednak przyjmować, że praca zleceniobiorcy zawsze będzie odbywać się bez jakiegokolwiek kierownictwa. Kierownictwo zlecającego może też wyrażać się w planowaniu (w tym w planowaniu pakietu zadań oraz podzadań w ramach projektów realizowanych przez wykonawcę umowy cywilnoprawnej), koordynowaniu, nadzorze oraz kontroli. Stosowanie wymienionych wyżej czynności będzie zależeć od potrzeb zlecającego, jego wyboru czynności uznanych w danej sytuacji za właściwe dla kierowania pracą wykonawcy czynności. Kierownictwo zlecającego może odnosić się nie tylko do sposobu wykonywania zleconej czynności, ale także do czasu oraz miejsca wykonywania czynności.