Jaka stawka zaliczki na PIT po przekroczeniu przez zleceniobiorcę progu podatkowego w trakcie roku

W myśl art. 41 ust. 1 updof płatnik PIT, który wypłaca wynagrodzenie z działalności wykonywanej osobiście (art. 13 pkt 2 i 4–9 updof, np. z umowy zlecenia) i z praw majątkowych (m.in. praw autorskich – art. 18 updof) ma obowiązek pobierać zaliczki na podatek dochodowy, stosując do wypłacanego świadczenia (pomniejszonego o miesięczne koszty uzyskania przychodów w wysokości określonej w art. 22 ust. 9 updof oraz o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia społeczne) najniższą stawkę podatkową określoną w skali podatkowej (12%).

Płatnik jest zobligowany do obliczania i pobierania zaliczek na PIT od dochodów wypłacanych wyłącznie przez niego. Przepisy nie nakładają obowiązku ani nie przyznają mu uprawnienia do ustalania – w celu określenia stawki zaliczki – wysokości przychodów uzyskiwanych przez podatnika u innych podmiotów.

Wyższa stawka tylko na wniosek

Zleceniodawca może natomiast (na podstawie art. 41a updof), na wniosek podatnika, obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na PIT, stosując zamiast stawki 12% stawkę 32%, właściwą dla II progu skali podatkowej. Obowiązek monitorowania wysokości uzyskiwanych dochodów spoczywa na zleceniobiorcy. Jeśli wie on, że suma jego zarobków z kilku źródeł przekroczy I próg (120 tys. zł), może (ale nie musi) złożyć do płatnika/wybranych płatników wniosek o pobieranie zaliczek w wyższej wysokości.

Wniosek podatnika nie musi być przy tym związany z przekroczeniem przez niego progu dochodowego i może być złożony w dowolnym momencie roku podatkowego. W przypadku umowy zlecenia dla stosowania stawki 32% moment przekroczenia progu nie ma znaczenia. Zgodnie z art. 41a updof znaczenie ma jedynie złożenie przez zleceniobiorcę określonego przepisami wniosku. Gdyby złożył on taki wniosek, płatnik byłby zobowiązany do stosowania wyższej stawki, mimo że dochód z umowy zlecenia (lub z innych źródeł) mieści się w I progu skali podatkowej. Wyższą stawkę należy zastosować najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym płatnik otrzymał wniosek.

Zgodnie z art. 31a ust. 1 updof wniosek może być złożony w różny sposób, uzgodniony z płatnikiem (podatnik składa płatnikowi na piśmie albo w inny sposób przyjęty u danego płatnika oświadczenia i wnioski mające wpływ na obliczenie zaliczki). Zleceniobiorca może go przekazać na piśmie w formie papierowej (z własnoręcznym podpisem) lub elektronicznie, np. za pośrednictwem firmowego systemu kadrowo-płacowego, e-mailem lub SMS-em ze skanem – o ile w firmie dopuszcza się taką drogę komunikacji z pracownikami/zleceniobiorcami. Forma ustna nie jest zalecana ze względów dowodowych.

Bez takiego formalnego wniosku (udokumentowanego w aktach) płatnik nie ma prawa naliczyć wyższej zaliczki, bo narażałby się na zarzut zaniżenia wypłaty netto należnej zleceniobiorcy. Ministerstwo Finansów nie przygotowało urzędowego wzoru wniosku o pobieranie wyższej zaliczki (32%). Powinien on zawierać dane identyfikacyjne (imię, nazwisko, PESEL) oraz wyraźną dyspozycję, np.: Na podstawie art. 41 ust. 11 updof wnoszę o pobieranie zaliczek na podatek dochodowy od moich dochodów według stawki 32% zamiast 12%. We wniosku można też wskazać okres jego obowiązywania, ale jeśli go nie wskazano, złożony wniosek obowiązuje również w kolejnych latach, do momentu odwołania (art. 31a ust. 6 updof). Zgodnie z art. 31a ust. 4 updof wycofanie lub zmiana uprzednio złożonego wniosku wymaga złożenia nowego wniosku.

Przy dochodach z pracy – z automatu

Należy pamiętać, że inaczej jest w przypadku wynagrodzenia z umowy o pracę. Zaliczki na PIT osób uzyskujących od zakładów pracy przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, z pracy nakładczej lub ze spółdzielczego stosunku pracy, a także z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych przez zakłady pracy lub z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej wypłacanej w spółdzielniach pracy, wynoszą odpowiednio (art. 32 ust. 1 i 2 updof):

• 12% dochodu za miesiące, w których dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika nie przekroczył 120 tys. zł,
• 12% dochodu za miesiąc, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika przekroczył 120 tys. zł,
• 32% dochodu za miesiące następujące po miesiącu przekroczenia progu 120 tys. zł.

Wyższą stawkę płatnik stosuje automatycznie, nie czekając na wniosek podatnika. Znaczenie ma – jak przy zleceniu – wyłącznie dochód uzyskiwany u płatnika, niepowiększony o dochody od innych płatników.

Podatnik ma także prawo złożyć płatnikowi oświadczenie o zamiarze wspólnego rozliczenia się z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko (o ile dochody małżonka lub dziecka, które łączy się z dochodami podatnika, nie przekraczają 120 tys. zł). W takim przypadku możliwe jest dalsze pobieranie zaliczki 12%, mimo przekroczenia przez podatnika progu podatkowego.

Umowa o pracę i umowa zlecenia u tego samego płatnika

Co w sytuacji, gdy podatnik zawarł z tym samym płatnikiem, w tym samym okresie, zarówno umowę o pracę, jak i umowę zlecenia? Podkreślić należy, że dochodów z obu tych umów pracodawca nie sumuje w celu określenia momentu przekroczenia progu podatkowego (120 tys. zł).

W przypadku umowy zlecenia przekroczenie progu nie powoduje obowiązku zastosowania wyższej stawki zaliczki na PIT. Nie zmienia tego również fakt jednoczesnego wykonywania umowy o pracę u tego samego płatnika. Automatyczne zastosowanie stawki 32% po przekroczeniu progu dotyczy wyłącznie dochodu z umowy o pracę. Natomiast w przypadku dochodu z umowy zlecenia nadal konieczne jest złożenie przez zleceniobiorcę wniosku o pobranie zaliczek według wyższej stawki. Wysokość dochodu z tego tytułu (i innych tytułów) nie ma znaczenia.

Reasumując: przy ustalaniu zaliczek na PIT, w celu określenia momentu przejścia ze stawki 12% na 32% sumuje się jedynie osiągnięte przez podatnika od początku roku dochody z umowy o pracę (i inne dochody w rozumieniu art. 32 ust. 4 updof, ze źródeł wskazanych w art. 32 ust. 1 updof, wśród których nie ma dochodów z umów zlecenia).

Może zatem być tak, że z umowy o pracę oraz z umowy zlecenia zawartej z tym samym podatnikiem płatnik będzie odprowadzał zaliczki na PIT obliczone według różnych stawek. Umowa o pracę stanowi bowiem odrębne źródło przychodów w stosunku do umowy zlecenia. Zaliczki oblicza się oddzielnie, na odrębnych zasadach.

Płatnik powinien stosować się do tych zasad, aby prawidłowo wywiązać się ze swoich obowiązków.

Obowiązek dopłaty ciąży na podatniku

Natomiast rozliczenie roczne podatnika nie leży w gestii płatnika. W rocznym rozliczeniu podatnik – w celu określenia właściwego progu podatkowego – sumuje wszystkie swoje dochody opodatkowane według skali – zarówno z umowy o pracę, umowy zlecenia, jak i z innych źródeł – uzyskane u wszystkich płatników. Może się więc zdarzyć, że płatnicy odprowadzali zaliczki według najniższej stawki 12%, a po zsumowaniu dochodów w rocznym rozliczeniu podatnik osiągnie wyższy próg podatkowy, co oznacza konieczność dopłaty PIT.

Aby tego uniknąć, podatnik powinien w trakcie roku monitorować, narastająco, sumę dochodów opodatkowanych według skali, osiąganych u wszystkich płatników, i w razie przekroczenia progu złożyć im stosowne wnioski o zastosowanie wyższej stawki PIT – w przypadkach, gdy płatnik nie stosuje jej automatycznie. Monitorowanie dochodów nie jest obowiązkiem płatnika (poza osiąganymi u niego z art. 32 ust. 1 updof).