Możliwość wprowadzenia jednego dnia w tygodniu z dłuższą pracą

Teoretycznie można by zmienić rozkłady pracy we wskazany sposób, gdyby zawnioskowali o to pracownicy. Takie wnioski musiałyby być jednak złożone dobrowolnie (co jest nieco wątpliwe, gdy to pracodawca chce wprowadzić pewną organizację pracy), a zmiany dotyczyłyby tylko tych, którzy je złożyli. To zaś mogłoby doprowadzić do braku faktycznej możliwości planowania w spółce pracy we wtorki w godz. 10.00–18.00, np. przy zmianach kadrowych czy nieobecnościach. Pracodawca powinien zatem zmienić regulamin. Musi też zawrzeć porozumienie z przedstawicielami pracowników, bo wskazany rozkład będzie skutkował ponownym rozpoczynaniem pracy w niezakończonej dobie pracowniczej.

Indywidualny rozkład na wniosek czy zmiana regulaminu

Na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej można zarówno wprowadzić dla niego indywidualny rozkład czasu pracy (inny niż ten, który wynika z regulaminu – bez zmiany regulaminu), jak i umożliwić mu ponowne rozpoczynanie pracy w niezakończonej dobie, niestanowiące pracy nadliczbowej. Opisaną w pytaniu zmianę można by więc zrealizować na podstawie wniosków pracowniczych. Z pytania wynika jednak, że to pracodawca chce zmienić organizację pracy – co może wskazywać, że wnioski nie zostały złożone dobrowolnie. Ich złożenie nie jest powiązane z interesem pracownika, tylko pracodawcy.

Bardziej istotny jest jednak drugi aspekt. Opieranie organizacji pracy na indywidualnych wnioskach lub porozumieniach z pracownikami nie jest właściwe. Siłą rzeczy takie ustalenia dotyczą sytuacji indywidualnych, nie mogą być podstawą ogólnie obowiązujących rozwiązań. Jakiekolwiek „ruchy kadrowe” (zakończenie zatrudnienia, przyjęcie nowych pracowników, przesunięcia kadrowe, zastępstwa) będą powodować problemy. Trudno bowiem zakładać, że każda osoba od razu złoży dobrowolny wniosek, który da pracodawcy możliwość planowania jej pracy w sposób odmienny niż w regulaminie (w tym rozpoczynanie pracy w niezakończonej dobie pracowniczej). Szczególnie, że wprowadzenie zmian, które pozwolą na stosowanie wskazanej w pytaniu organizacji pracy, nie należy do niemożliwych wyzwań – wystarczy niezbyt skomplikowana zmiana regulaminu pracy oraz zawarcie porozumienia.

Rozkłady czasu pracy ustala się w regulaminie pracy (lub w układzie zbiorowym pracy albo obwieszczeniu o czasie pracy) jako:

• stałe – taki w spółce obowiązuje obecnie,
• przestrzeń czasową dla planowania pracy w harmonogramach.

W spółce konieczna jest zmiana regulaminu i wprowadzenie zapisów wskazujących na tworzenie harmonogramów (będą one niezbędne w związku z planowanymi dwiema grupami pracowników różnie pracujących we wtorki – przyjąć należy, że nie zostaną ustalone stałe rozkłady dla dwóch grup: jedna pracuje we wtorki zawsze 8.00–16.00, druga 10.00–18.00). Przykładowo:

1. Praca odbywa się w dniach od poniedziałku do piątku z wyjątkiem świąt, w godzinach:
   – poniedziałek, środa, czwartek i piątek 8.00–16.00,
   – wtorek 8.00–16.00 lub 10.00–18.00,
   według harmonogramów czasu pracy.
2. Harmonogramy czasu pracy wskazane w ust. 1 są tworzone na okres miesiąca i przekazywane pracownikom na co najmniej tydzień przed rozpoczęciem okresu objętego harmonogramem.

Warto również wprowadzić zapis umożliwiający zmianę harmonogramów. Aby zmiany grafików były możliwe, powinno je przewidywać prawo wewnątrzzakładowe.

Zmiana regulaminu wchodzi w życie po upływie 2 tygodni od podania jej do wiadomości pracowników. Co istotne, jeżeli u pracodawcy nie działają związki zawodowe, zmiany nie trzeba uzgadniać z pracownikami. W przeciwnym razie pracodawca powinien podjąć próbę jej uzgodnienia z zakładową organizacją związkową (zoz). Jeśli zoz nie wyrazi zgody, wydłuży to wprowadzenie zmiany, ale po upływie ustalonego ze związkiem terminu na dokonanie ustaleń pracodawca będzie mógł sam ją wprowadzić.

Rozpoczynanie pracy w niezakończonej dobie pracowniczej

Drugą kwestią jest ponowne rozpoczynanie pracy w niezakończonej dobie. Doba pracownicza to 24 kolejne godziny, licząc od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Dobę liczymy od „dzisiejszej” godziny rozpoczęcia pracy, a nie od godziny rozpoczynania pracy, np. pierwszego dnia okresu rozliczeniowego czy pierwszego dnia po odpoczynku tygodniowym. Skoro pracownicy będą pracować w poniedziałki do 8.00, a we wtorki część z nich od 10.00, to doba „poniedziałkowa” będzie trwać do 8.00 w poniedziałek, a „wtorkowa” rozpocznie się dla tych osób o 10.00 we wtorek i zakończy o 10.00 w środę. To zaś będzie oznaczało, że praca w środę od 8.00 do 10.00 będzie wykonywana w niezakończonej dobie – co stanowi naruszenie przepisów i wiąże się z rozliczaniem nadgodzin. Można to jednak uregulować przez wprowadzenie zmiennych (ruchomych) rozkładów czasu pracy (art. 140(1) Kp). Ustala się je:

• w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zoz; jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zoz, pracodawca uzgadnia jego treść z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi, albo
• w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy – jeżeli u pracodawcy nie działają zoz.

Źródłem prawa jest porozumienie, a nie regulamin. Po zawarciu porozumienia dopuszczalne stanie się planowanie ponownego rozpoczynania pracy w niezakończonej dobie i nie będzie to praca nadliczbowa.