Wydatki związane z nabyciem udziałów i akcji jako koszty działalności operacyjnej

Rodzaje wydatków

Z nabyciem udziałów/akcji mogą się wiązać różne wydatki, przy czym istotny jest ich charakter. Wydatki bezpośrednio związane z nabyciem udziałów/akcji, a więc warunkujące zawarcie transakcji, są kwalifikowane jako wydatki na nabycie udziałów/akcji, stanowiąc koszt podatkowy dopiero w momencie sprzedaży tych walorów (a nie w momencie poniesienia wydatku). Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 pkt 8 updop ujęcie ich w kosztach uzyskania przychodów jest odroczone w czasie, do momentu odpłatnego zbycia udziałów/akcji.

Na gruncie CIT wydatki te są przyporządkowywane do źródła przychodów zyski kapitałowe. Zalicza się do nich cenę nabycia udziałów, PCC, opłaty notarialne, a więc te wydatki, bez których transakcja nabycia udziałów/akcji nie mogłaby dojść do skutku.

Można też wyróżnić wydatki będące konsekwencją transakcji nabycia udziałów/akcji, jednak niewarunkujące jej zawarcia. W szczególności są to koszty doradztwa prawnego, w tym analizy due diligence, mające na celu ocenę danych podmiotów pod kątem zasadności nabycia ich udziałów/akcji, a także koszty finansowania transakcji. Ich klasyfikacja do źródła przychodów budzi wątpliwości. Podatnicy mogą bowiem zawierać taką transakcję kapitałową nie tylko w celu typowo inwestycyjnym (czyli czerpania dochodów z dywidend, ewentualnie późniejszej odsprzedaży udziałów/akcji z zyskiem), lecz także w celu zwiększania przychodów operacyjnych. Bardzo często chodzi o nabycie podmiotu konkurencyjnego lub znajdującego się w tym samym łańcuchu wartości dodanej. W takich przypadkach nabycie udziałów/akcji może być motywowane chęcią zwiększenia udziałów w rynku, podjęcia lub intensyfikacji współpracy

operacyjnej.

Stanowisko organów i sądów

W wydawanych do niedawna interpretacjach organy podatkowe wskazywały, że niezależnie od wspomnianej wyżej motywacji podatnika poniesione koszty, jako związane z nabyciem udziałów/akcji, i tak muszą być ujmowane w źródle zyski kapitałowe. Przepisy nie uzależniają bowiem kwalifikacji kosztów do danego źródła przychodów od celu nabycia udziałów/akcji. Istotne jest, że przychody ze zbycia udziałów/akcji, z ich umorzenia, a także z otrzymanej dywidendy są klasyfikowane jako pochodzące z zysków kapitałowych. W takiej sytuacji wszelkie koszty związane z nabyciem udziałów/akcji powinny być przyporządkowywane właśnie do tego źródła przychodów (por. np. interpretacje KIS z 2.02.2021 r., 0114-KDIP2-2.4010.328.2020.1.JG, i 26.05.2021 r., 0111-KDIB1-2.4010.93.2021.2.BG).

Bardziej liberalne były sądy administracyjne. Przykładowo, NSA w wyroku z 22.10.2024 r. (II FSK 140/22) wskazał, że sama okoliczność, iż w związku z zakupem udziałów mogą zostać w przyszłości osiągnięte przychody z ich odpłatnego zbycia (klasyfikowane jako zyski kapitałowe), nie stanowi przesłanki zaliczenia kosztów do źródła zyski kapitałowe. Należy bowiem uwzględnić to, czy wydatki na zakup udziałów są ponoszone w celu zwiększenia przychodów z działalności operacyjnej.

Obecnie organy podatkowe najwyraźniej zrewidowały podejście do tej kwestii. Szef KAS zmienił z urzędu niektóre interpretacje indywidualne. W interpretacji zmieniającej z 5.11.2025 r. (DOP12.8221.26.2025) potwierdził możliwość zaliczenia do kosztów działalności operacyjnej wydatków na analizy due diligence, ponoszonych w celu oceny poszczególnych spółek pod kątem opłacalności zakupu ich udziałów. Celem nabycia była operacyjna integracja podmiotów, mająca zwiększyć potencjał spółki nabywającej, jej przychody operacyjne i udział w rynku. Co ważne, organ potwierdził możliwość zaliczania tych wydatków do kosztów podatkowych, niezależnie od tego, jaki będzie rezultat analiz (a więc także wówczas, gdy wskażą na nieopłacalność danego zakupu udziałów).

Podobne stanowisko Szef KAS zajął w interpretacji zmieniającej z 31.10.2025 r. (DOP12.8221.27.2025), która odnosiła się do klasyfikacji do kosztów podatkowych odsetek ponoszonych w związku z nabyciem udziałów. Również potwierdził, że jeżeli motywacją do nabycia jest zwiększenie współpracy operacyjnej z nabywaną spółką, a nie dokonywanie tylko inwestycji (w celu uzyskania dywidend lub sprzedaży udziałów z zyskiem), to ponoszone koszty odsetek mogą być uznawane za koszty działalności operacyjnej.

Co istotne, w obu tych przypadkach organ wskazał, że takie koszty mogą stanowić wydatek klasyfikowany do źródła przychodów innych niż zyski kapitałowe. Należy podkreślić, że obie te interpretacje zmieniające były wydane z urzędu, z inicjatywy organu podatkowego, a nie bezpośrednio w konsekwencji wyroków sądów administracyjnych. Daje to nadzieję na stałą zmianę stanowiska fiskusa.

Ograniczenia kosztów finansowania dłużnego

Analizując, czy wymienione wyżej wydatki stanowią koszty uzyskania przychodów, trzeba pamiętać o ograniczeniach wynikających z innych przepisów updop.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 13e wyłączeniu podlegają kwoty kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12, uzyskanego w celu nabycia udziałów/akcji spółki – w części, w jakiej pomniejszałyby one podstawę opodatkowania, w której uwzględniane są przychody związane z kontynuacją działalności gospodarczej tej spółki, w szczególności w związku z połączeniem, wniesieniem wkładu niepieniężnego, przekształceniem formy prawnej lub utworzeniem podatkowej grupy kapitałowej.

Powyższe wyłączenie dotyczy więc sytuacji, w której konsekwencją nabycia udziałów/akcji są dalsze procesy restrukturyzacyjne – np. połączenie spółek. Na skutek takiego połączenia spółka będzie bowiem dokonywać spłaty odsetek od pożyczki, którą zaciągnęła w celu nabycia udziałów/akcji innej spółki, którą wchłonęła do swojej struktury.

Kolejne wyłączenie wynika z art. 16 ust. 1 pkt 13f – podlegają mu kwoty kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 uzyskanego przez spółkę albo spółkę niebędącą osobą prawną od podmiotu powiązanego w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4, w części, w jakiej zostało ono przeznaczone na transakcje kapitałowe, w szczególności na nabycie lub objęcie udziałów/akcji, nabycie ogółu praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną, wniesienie dopłat, podwyższenie kapitału zakładowego lub wykup udziałów własnych w celu ich umorzenia, z wyjątkiem kosztów finansowania dłużnego udzielonego:

Powyższe wyłączenie obejmuje zatem finansowanie udzielone przez podmiot powiązany (inny niż bank/skok) na transakcje kapitałowe dotyczące np. nabycia udziałów/akcji innego podmiotu powiązanego.

Oczywiście należy również pamiętać o wyłączeniu możliwości uznania za koszt podatkowy nadwyżki kosztów finansowania dłużnego, o której mowa w art. 15c updop. Dotyczy ono ogółu kosztów finansowania dłużnego, a nie tylko związanego z transakcjami kapitałowymi.

Ulga konsolidacyjna

Warto też pamiętać o wprowadzonej od 2022 r. uldze konsolidacyjnej, czyli możliwości odliczenia od podstawy opodatkowania wydatków na nabycie udziałów/akcji w spółce posiadającej osobowość prawną (art. 18ec updop). Istotny jest tu aspekt współpracy operacyjnej, bo podmiot, którego udziały są nabywane, musi mieć ten sam przedmiot działalności co podmiot nabywający lub działalność podmiotu nabywającego musi być uznana za działalność wspierającą działalność podatnika (z wyłączeniem działalności finansowej).

Do katalogu wydatków możliwych do odliczenia w ramach tej ulgi należą wydatki związane bezpośrednio z transakcją nabycia udziałów/akcji, poniesione na:

• obsługę prawną nabycia udziałów/akcji i ich wycenę,
• opłaty notarialne, sądowe i skarbowe,
• podatki i inne należności publicznoprawne zapłacone w Polsce i za granicą,

z wyłączeniem ceny zapłaconej za nabywane udziały/akcje oraz ponoszonych w związku z tą transakcją kosztów finansowania dłużnego.

Podsumowanie

Zmiana stanowiska organów podatkowych w zakresie kwalifikacji wydatków pośrednio związanych z nabyciem udziałów/akcji jest oczywiście korzystna dla podatników i uwzględnia ich rzeczywistą motywację. Spółki, które nabywają udziały w celu nawiązania współpracy operacyjnej, mogą takie wydatki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów z innych źródeł. Powinny być w stanie wykazać to powiązanie operacyjne z nabywanymi spółkami. Jeżeli bowiem po nabyciu udziałów/akcji żadne relacje gospodarcze między nimi nie wystąpią, organy podatkowe mogą wskazywać, że jednak nabycie nie jest związane z działalnością operacyjną podatnika, a ze sferą inwestycyjną (posiadanie udziałów/akcji w celu ich sprzedaży po wyższej cenie lub otrzymania dywidendy). To zaś sprawiłoby, że wydatki pośrednio związane z nabyciem udziałów/akcji stanowiłyby koszty należące do źródła zyski kapitałowe.

Przy analizie tych transakcji trzeba oczywiście pamiętać o wyłączeniach z kosztów podatkowych, a także o możliwości zastosowania ulgi konsolidacyjnej.