Możliwość odliczenia VAT od badania due dilligence, jeżeli transakcja nie doszła do skutku

Co do zasady – tak. Warunkiem odliczenia jest, by wydatki te zostały poniesione w związku z zamiarem prowadzenia działalności opodatkowanej VAT.

W myśl art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego w zakresie, w jakim nabywane towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Związek zakupów z działalnością opodatkowaną może mieć przy tym charakter zarówno bezpośredni, jak i pośredni. Oznacza to, że odliczenie VAT jest możliwe także wtedy, gdy dany wydatek nie służy bezpośrednio sprzedaży opodatkowanej (jak np. zakup towarów handlowych), lecz pozostaje związany z całokształtem działalności gospodarczej podatnika i w konsekwencji przyczynia się do generowania obrotów.

Organy podatkowe i sądy administracyjne konsekwentnie przyjmują, że wydatki na usługi doradcze, prawne czy due diligence można uznać za pozostające w pośrednim związku z działalnością opodatkowaną. Istotne znaczenie ma przede wszystkim zamiar podatnika wykorzystania ich w tym celu, istniejący w chwili ponoszenia wydatków. Ustawa o VAT nie uzależnia prawa do odliczenia od tego, czy planowana transakcja ostatecznie została zrealizowana ani czy przyniosła oczekiwany efekt gospodarczy.

W orzecznictwie TSUE podkreśla się, że system VAT powinien zapewniać neutralność podatku dla przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą. Prawo do odliczenia co do zasady zostaje zachowane również wtedy, gdy z powodów pozostających poza kontrolą podatnika nie wykorzystał on nabytych towarów i usług w prowadzeniu tej działalności (por. m.in. wyroki z 14.02.1985 r., C-268/83, 15.01.1998 r., C-37/95, i 17.10.2018 r., C-249/17).

Szczególnie istotny jest ostatni z tych wyroków, w którym Trybunał orzekł, że spółka ma prawo do odliczenia VAT od usług doradczych związanych z planowanym nabyciem udziałów, nawet jeśli transakcja nie doszła do skutku, o ile zakupy te poczyniono wyłącznie w celu prowadzenia działalności opodatkowanej.

W analizowanej sytuacji spółka planowała nabycie udziałów w innych podmiotach, aby rozszerzyć działalność i zwiększyć przychody opodatkowane VAT. Wydatki na doradztwo oraz badanie due diligence stanowiły element realizacji jej strategii biznesowej. Można więc uznać je za związane z planowaną działalnością opodatkowaną. Decyzja o rezygnacji z transakcji została podjęta dopiero po ujawnieniu okoliczności wskazujących na zbyt wysokie ryzyko i nieopłacalność inwestycji. Oznacza to, że spółka odstąpiła od transakcji z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niej i nieznanych jej w chwili ponoszenia wydatków. Należy zatem uznać, że zachowuje prawo do odliczenia VAT od wskazanych w pytaniu wydatków, mimo że zakup udziałów w spółkach nie został sfinalizowany.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w obecnej praktyce organów podatkowych, w tym m.in. w interpretacjach KIS z 24.11.2025 r. (0111-KDIB3-3.4012.509.2025.3.MAZ) i 9.03.2026 r. (0114-KDIP1-1.4012.14.2026.4.KOM).