Rozliczenie dodatkowej pracy z inicjatywy pracownika, zaakceptowanej przez pracodawcę

Niedopuszczalne jest zaliczanie tego rodzaju wydłużeń na poczet przyszłych, nieustalonych w dniu wykonywania dodatkowej pracy – a więc jedynie ewentualnych – wyjść prywatnych. Zakładając, że pracownik pracuje w systemie podstawowym, wystąpiły 2 godz. nadliczbowe z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej.

Praca po zakończeniu jednej, a przed rozpoczęciem kolejnej doby pracowniczej

W pytaniu na to nie wskazano, niemniej podany rozkład może sugerować, że pracownik pracuje w systemie podstawowym czasu pracy, w którym nie jest dopuszczalne planowanie pracy dłuższej niż 8 godz. na dobę. W opisanym przypadku występuje jednak nie tyle praca powyżej 8 godz. na dobę, ile dodatkowa praca między dobami pracowniczymi. Wynika to z definicji doby – do celów rozliczania czasu pracy pracownika przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Wyznacznikiem początku doby jest rozpoczęcie pracy zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy, a nie faktyczne rozpoczęcie pracy, natomiast długość doby to dokładnie 24 godz. Skoro zatem rozkład czasu pracy wskazywał na pracę w poniedziałek od godz. 10.00, to doba kończyła się we wtorek o 10.00. Kolejna zaś rozpoczynała się o 12.00 (zgodnie z rozkładem). Czas od 10.00 do 12.00 przypadał między dobami.

Nie można uznać, że nastąpiła zmiana rozkładu na pracę od godz. 10.00. Taka zmiana byłaby możliwa na wniosek pracownika, ale w tym przypadku zostały dodane 2 godz., a nie zmieniła się godzina rozkładowego rozpoczęcia pracy. Takie podejście wynika z tego, że nie można na wniosek osoby zatrudnionej planować jej pracy w sposób nieodpowiadający systemowi czasu pracy, w którym jest zatrudniona (zob. art. 142 Kp), a 10-godzinna praca jest dopuszczalna w systemie równoważnym. Należy zatem przyjąć, że zmiana rozkładu nie nastąpiła.

Odpracowanie wyjścia prywatnego czy nadgodziny

Czas odpracowania zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi na jego wniosek (w postaci papierowej lub elektronicznej) w celu załatwienia spraw osobistych, nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych (art. 151 § 2¹ Kp). W praktyce przyjmuje się możliwość wcześniejszego odpracowania wyjścia prywatnego. Można je dopuścić tylko wówczas, gdy pracownik złożył już wniosek o wyjście prywatne i został on zaakceptowany przed czasem odpracowania, termin zwolnienia zaś jest nieodległy od tego czasu. Nie ma możliwości wypracowywania czasu wolnego „na zapas”, na przyszłe ewentualne wyjścia.

W opisanej sytuacji pracownik przyszedł wcześniej do pracy, co zaakceptował przełożony, nie było natomiast wniosku o wyjście prywatne. Nieuzasadnione jest tworzenie domniemań takich jak w pytaniu – albo pracownik złożył wniosek o wyjście, albo go nie złożył. Nie można próbować sztucznie podciągać tej sytuacji pod regulacje dotyczące zwolnień w celu załatwienia sprawy osobistej.

Jedyna możliwość to zaliczenie wskazanego czasu do czasu pracy i zakwalifikowanie go jako przekroczenia średniotygodniowego (przekroczenie przeciętnie 40 godz. pracy na tydzień w okresie rozliczeniowym). Skoro dodatkowe 2 godz. nie przypadały na żadną z dób pracowniczych, to pozostaje tylko takie ich zakwalifikowanie.

Za pracę tę może zostać udzielony czas wolny na zasadach rekompensowania nadgodzin. Pozornie wyjdzie na to samo – pracownik nadpracował i otrzymałby 2 godz. wolnego. Różnice są jednak znaczne:

• czas wolny w wymiarze 1 : 1 zostanie udzielony, o ile pracownik złoży wniosek, a na razie nie było o tym mowy,
• praca ta jest wykazana w ewidencji czasu pracy jako praca w godzinach nadliczbowych, wchodzi również do limitów godzin nadliczbowych.