Pobór zaliczek na PIT w przypadku pracownika będącego samotnym rodzicem

Pracodawca jest w tej sytuacji uprawniony (a wręcz zobowiązany) do dalszego poboru zaliczek na PIT według stawki 12%, o ile pracownik nie wycofał oświadczenia o zamiarze rozliczenia jako samotny rodzic. Nie musi „pilnować” osiąganych przez pracownika progów podatkowych ani informować go o konieczności zmiany oświadczenia.

PIT jest podatkiem progresywnym, stawka wynosi 12% – do 120 tys. zł podstawy opodatkowania, i 32% – od nadwyżki ponad tę kwotę.

Przy rozliczeniu na preferencyjnych zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci (podobnie przy wspólnym rozliczeniu małżonków) wysokość progu podatkowego efektywnie podwaja się – niższa stawka podatku obejmuje dochody do 240 tys. zł. Po przekroczeniu tego progu podatnik w rozliczeniu rocznym musi od nadwyżki zapłacić PIT według stawki 32%.

Złożenie przez pracownika stosownego oświadczenia (z reguły na formularzu PIT-2) powoduje, że może on korzystać z wymienionych wyżej preferencji już w trakcie roku podatkowego. Płatnik uwzględnia je przy poborze zaliczek na PIT, przez co pracownik unika powstania nadpłaty podatku w zeznaniu rocznym. Brak monitorowania wysokości dochodów może jednak – przy wysokich zarobkach – prowadzić do powstania niedopłaty.

W myśl art. 32 ust. 3 updof, jeżeli podatnik złoży płatnikowi oświadczenie, że za dany rok zamierza opodatkować dochody w sposób określony w art. 6 ust. 2 lub 4d (czyli łącznie z małżonkiem albo jako samotny rodzic), a za rok podatkowy przewidywane, określone w oświadczeniu dochody podatnika:

• nie przekroczą 120 000 zł, a małżonek lub dziecko nie uzyskują żadnych dochodów, które łączy się z dochodami podatnika – zaliczki za wszystkie miesiące roku podatkowego wynoszą 12% dochodu uzyskanego w danym miesiącu od tego płatnika i są dodatkowo pomniejszane za każdy miesiąc o kwotę stanowiącą 1/12 kwoty zmniejszającej podatek,
• przekroczą 120 000 zł, a dochody małżonka lub dziecka, które łączy się z dochodami podatnika, nie przekraczają tej kwoty – zaliczki za wszystkie miesiące roku podatkowego wynoszą 12% dochodu uzyskanego w danym miesiącu od tego płatnika.

Na mocy art. 31a ust. 3–5 updof:

• podatnik ma obowiązek wycofać lub zmienić uprzednio złożone oświadczenie, jeżeli zmienią się okoliczności wpływające na obliczenie zaliczek,
• zmiana lub wycofanie następuje poprzez złożenie nowego oświadczenia lub wniosku,
• płatnik uwzględnia złożone oświadczenia do czasu ich wycofania albo zmiany (do nowych stosuje się najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym je otrzymał).

Dopóki więc pracownik będący samotnym rodzicem nie wycofa oświadczenia PIT-2, dopóty pracodawca ma obowiązek stosowania zasad z niego wynikających, nawet jeśli przekroczony został próg dochodowy, od którego preferencja „przestaje działać”. Nie powinien z własnej inicjatywy pobierać podatku według stawki 32%.

Co więcej, przepisy nie nakładają na płatnika obowiązku monitorowania wysokości dochodów pracownika na potrzeby preferencyjnego rozliczenia ani obowiązku informowania o konieczności aktualizacji oświadczenia PIT-2. Pracodawca nie ponosi też odpowiedzialności za ewentualną niedopłatę podatku wynikającą z rocznego rozliczenia pracownika.

Potwierdzają to interpretacje KIS, m.in. z 29.04.2026 r. (0114-KDIP3-1.4011.235.2026.2.MS2).