Lekki stopień niepełnosprawności prezesa zarządu a czas pracy

Wskazana osoba podlega ograniczeniom wynikającym z regulacji odrębnych dotyczących czasu pracy osób z niepełnosprawnościami. Zajmowane stanowisko oraz fakt bycia osobą zarządzającą w imieniu pracodawcy zakładem pracy nic w tym zakresie nie zmieniają. Najbezpieczniejszym prawnie działaniem byłoby uzyskanie przez prezesa zgody lekarza na niestosowanie ograniczeń wynikających z ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 913, dalej ustawa o rehabilitacji).

Ochrona osób niepełnosprawnych

Ustawa o rehabilitacji zawiera szczególne regulacje dotyczące czasu pracy pracowników niepełnosprawnych:

• obniżone normy czasu pracy – osoba o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie może pracować więcej niż 7 godz. na dobę i 35 godz. tygodniowo,
• zakaz pracy w porze nocnej – ustawa nie narzuca przy tym godzin pory nocnej, a zatem należy opierać się na przedziale godzinowym „nocy” obowiązującym u pracodawcy,
• zakaz pracy w godzinach nadliczbowych,
• dodatkowa (tzn. poza przerwą z art. 134 Kp) 15-minutowa przerwa wliczona do czasu pracy.

Powyższe postanowienia – dotyczące zarówno nadgodzin, pracy w porze nocnej, jak i norm czasu pracy (ale już nie dodatkowej przerwy – ta zawsze obowiązuje) – nie mają jednak bezwzględnego charakteru. Nie stosuje się ich:

• do osób niepełnosprawnych zatrudnionych przy pilnowaniu,
• gdy na wniosek niepełnosprawnego pracownika lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników (lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą) wyrazi na to zgodę.

Wyłączenia dla zarządzających

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy (pojęcie to oznacza pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych) są objęci licznymi wyłączeniami w zakresie przepisów o czasie pracy. Nie tyle nie kwalifikuje się ich pracy dodatkowej jako nadgodzin, co nie przysługują za nią żadne świadczenia (zresztą ich godziny pracy nie są też ewidencjonowane – art. 149 § 2 Kp), ale również m.in. mogą mieć skracane odpoczynki dobowe i tygodniowe (art. 132 i 133 Kp), pełnią dyżury – czyli faktycznie pozostają w gotowości do pracy – bez ograniczenia ich długości czasem odpoczynku (art. 151⁵ § 4 Kp).

Warto przy tym podkreślić, że przepisy wprost nie wyłączają prawa do dni wolnych w zamian za pracę w dniach wolnych od pracy (wolne z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, wolne niedziele lub święta), zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, a także obowiązku zapewnienia minimalnej liczby dni wolnych od pracy osobom zarządzającym.

Ustawa o rehabilitacji ma pierwszeństwo

Przepisy ustawy o rehabilitacji są regulacjami szczególnymi w zakresie czasu pracy, tworzącymi rozwiązania mające na celu szczególną ochronę zdrowia osób z niepełnosprawnościami. Jako takie mają w stosunku do regulacji zawartych w Kp pierwszeństwo stosowania. Nie ma znaczenia stanowisko (poza wymienionymi w ustawie osobami zatrudnionymi przy pilnowaniu) – obowiązuje ustawowy zakaz pracy powyżej 8 godz. na dobę, 40 godz. tygodniowo, pracy w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.

Jak czytamy w wyroku SN z 2.10.2008 r. (I PK 64/08), z art. 151⁴ § 4 Kp należy wyprowadzić wniosek, że pracownicy zarządzający – podobnie jak inni pracownicy – mają wyznaczone normy czasu pracy (wykonują w razie konieczności pracę „poza normalnymi godzinami pracy”). Nie mają jedynie prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Pracowników zarządzających (członków zarządu spółki) obowiązują więc ustalone normy czasu pracy, a organizacja pracy oraz wymiar ich zadań powinny być tak ustalone, aby mogli wykonać pracę w obowiązujących ich normach, gdyż praca wykonywana ponad te normy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Przepisy ustawy o rehabilitacji mają charakter przepisów szczególnych względem Kp i dotyczą osób niepełnosprawnych zatrudnionych na wszystkich stanowiskach pracy, a więc także osób niepełnosprawnych będących pracownikami zarządzającymi zakładem pracy.

Zadaniowy czas pracy

Zgodnie z art. 140 Kp w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy. Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w art. 129 Kp. System ten może się sprawdzać w stosunku do osób zarządzających, dla których stałe czy harmonogramowe rozkłady czasu pracy są często znacznie „oderwane od rzeczywistości” czasowej, w której pracują. Osoby te same kształtują swoją pracę, realizując konieczne dla zarządzania spółką działania, stąd system, w którym nie ma rozkładów, może być dużo bardziej trafny.

Zadania w tym systemie powinny zostać określone w taki sposób, by w pełni możliwe było ich wykonywanie w ramach norm czasu pracy dla osób niepełnosprawnych. Ponadto pracownik (prezes) powinien zostać zobowiązany do tego, by przy realizacji zadań nigdy nie przekraczał 8 godz. pracy na dobę oraz 40 godz. pracy tygodniowo. Pozostają jednak kwestie np. pracy w nocy. Można próbować przyjąć, że wybór pracy w porze nocnej pracownika zatrudnionego w systemie zadaniowym należy do niego (szczególnie gdy jest zatrudniony na najwyższym stanowisku w firmie), ale nie do końca jest to bezpieczne, gdy specyfika pracy (działania firmy) wymusza na nim taką pracę, podobnie jak pracę dłuższą.

Zdecydowanie najlepszym rozwiązaniem jest uzyskanie przez pracownika zgody lekarza na niestosowanie ograniczeń wynikających z ustawy o rehabilitacji odnośnie do czasu pracy i stosowania reguł wynikających z Kp. Przy lekkim stopniu niepełnosprawności lekarz raczej nie będzie odmawiał wydania takiej zgody.

Zmiana systemu na zadaniowy również powinna nastąpić, gdyż dla tego rodzaju stanowisk system ten ułatwia pracę.