Ewidencja gruntu otrzymanego w darowiźnie przez szpital

W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie trzeba przeanalizować następujące regulacje prawne:

1. ustawę z 15.04.2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn. DzU z 2026 r. poz. 156), która stanowi, że:
   – SPZOZ gospodaruje posiadanym mieniem (art. 54 ust. 1),
   – wartość majątku SPZOZ określają: fundusz założycielski i fundusz zakładu; fundusz założycielski SPZOZ stanowi wartość wydzielonej SPZOZ części mienia Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego lub uczelni medycznej, w tym przekazanego w nieodpłatne użytkowanie; fundusz zakładu to wartość majątku samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej po odliczeniu funduszu założycielskiego (art. 56 ust. 1);
2. ustawę z 27.08.2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 1483), w myśl której:
   – SPZOZ są zaliczone do sektora finansów publicznych (art. 9 pkt 10),
   – jednostki sektora finansów publicznych (w tym SPZOZ) prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami o rachunkowości, z uwzględnieniem zasad określonych w ustawie o finansach publicznych (art. 40);
3. uor, zgodnie z którą:
   – dla uznania składników majątkowych jako aktywa jednostki, a w konsekwencji do ujęcia ich w księgach rachunkowych i wykazania w sprawozdaniu finansowym (bilansie), powinny zostać spełnione warunki określone w art. 3 ust. 1 pkt 12 uor; powinny to być zatem kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych; sprawowanie kontroli jest przy tym zazwyczaj związane z posiadaniem tytułu prawnego do określonego składnika majątkowego (np. aktu własności, umowy darowizny, umowy leasingu finansowego, a w przypadku SPZOZ – również umowy nieodpłatnego użytkowania, zgodnie z art. 54 ust. 1 w zw. z art. 56 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej),
   – do środków trwałych zalicza się rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki; w szczególności są to nieruchomości, w tym grunty (art. 3 ust. 1 pkt 15),
   – przez pozostałe przychody operacyjne rozumie się przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki, a w szczególności przychody związane z otrzymaniem nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny aktywów, w tym środków pieniężnych na inne cele niż dopłaty do cen sprzedaży, nabycie lub wytworzenie środków trwałych, środków trwałych w budowie albo wartości niematerialnych i prawnych (art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. h),
   – rozliczenia międzyokresowe przychodów, dokonywane z zachowaniem zasady ostrożności, obejmują w szczególności przyjęte nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny, środki trwałe w budowie, środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne; zaliczone do rozliczeń międzyokresowych przychodów kwoty zwiększają stopniowo pozostałe przychody operacyjne, równolegle do odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środków trwałych lub kosztów prac rozwojowych sfinansowanych z tych źródeł (art. 41).

Z powyższych przepisów wynika, że w celu uznania otrzymanego przez SPZOZ składnika majątku (gruntu) za środek trwały, a w konsekwencji ujęcia jego wartości w księgach rachunkowych i wykazywania w sprawozdaniu finansowym (aktywach bilansu) SPZOZ, niezbędne jest przekazanie go na podstawie stosownej umowy (np. umowy darowizny bądź nieodpłatnego użytkowania).

W przypadku SPZOZ forma prawna, w jakiej następuje przekazanie danego składnika majątkowego do używania, stanowi podstawę do ustalenia sposobu jego ewidencji. Gdy jest on przekazywany w drodze umowy nieodpłatnego użytkowania, wówczas równowartość jego wartości początkowej znajduje odzwierciedlenie w funduszu założycielskim (zgodnie z art. 41 uor w zw. z art. 54 i art. 56 ustawy o działalności leczniczej). Jeśli natomiast jest przekazywany nieodpłatnie na własność SPZOZ (np. na podstawie umowy darowizny), to równowartość jego wartości początkowej jest odnoszona na zwiększenie rozliczeń międzyokresowych przychodów (zgodnie z art. 41 uor). Zaliczone do rozliczeń międzyokresowych przychodów kwoty zwiększają stopniowo pozostałe przychody operacyjne, równolegle do odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środków trwałych lub kosztów prac rozwojowych sfinansowanych z tych źródeł.

W przypadku opisanym przez Czytelnika mamy do czynienia z otrzymaniem przez SPZOZ od gminy gruntu na podstawie umowy darowizny, a nie umowy nieodpłatnego użytkowania. Przyjmując jednocześnie założenie, że grunt ten nie podlega odpisom amortyzacyjnym, równowartość jego wartości początkowej należy odnieść bezpośrednio na zwiększenie pozostałych przychodów operacyjnych, zapisem:
Wn konto 01 „Środki trwałe”,
Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne”.

Pozostałe przychody operacyjne wpływają na ustalenie wyniku finansowego (zysku/straty) SPZOZ, co oznacza, że skutki tej transakcji trzeba rozliczyć wynikowo, a nie bilansowo. Jednocześnie nie ma uzasadnienia ani podstawy prawnej do przeksięgowywania pozostałych przychodów operacyjnych na fundusz założycielski SPZOZ.

Niemniej jednak decyzję o sposobie kwalifikacji, ewidencji, wyceny i prezentacji nieodpłatnie otrzymanych gruntów podejmuje – na podstawie szczegółowej analizy stanu faktycznego oraz posiadanych dokumentów źródłowych – kierownik SPZOZ. Przyjęte w tym zakresie rozwiązania powinny zostać opisane w dokumentacji stosowanych zasad (polityki) rachunkowości, wymaganej w art. 10 uor.