Abolicja w estońskim CIT – nowa odsłona

Tak wynika z najnowszego projektu przepisów abolicyjnych zawartych w projekcie zmian updof i updop (UD116) z 8.07.2026 r.

W przepisie wskazano przy tym, że sprawozdania należy sporządzić „zgodnie z przepisami o rachunkowości”. To właśnie niedopełnienie wymogów uor, np. sporządzenie sprawozdania finansowego (sf) z przekroczeniem terminu, w niewłaściwej formie (np. plik PDF zamiast XML), lub bez podpisów wszystkich zobowiązanych do tego osób (w tym podpisanie po terminie przewidzianym w uor na sporządzenie sf), było przyczyną kwestionowania przez organy podatkowe skuteczności przejścia spółek z klasycznych zasad rozliczenia CIT na ryczałt w trakcie roku podatkowego. Art. 28j ust. 5 updop pozwala bowiem na takie przejście, pod warunkiem że podatnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania ryczałtem zamknie księgi rachunkowe oraz sporządzi sf zgodnie z przepisami o rachunkowości. Sformułowanie „zgodnie z przepisami o rachunkowości” okazało się w tym przypadku kluczowe. Organy podatkowe oraz sądy administracyjne, do których trafiły spory w tym zakresie (np. NSA w wyroku z 4.03.2026 r., II FSK 1258/25), stanęły na stanowisku, że oznacza ono konieczność dochowania wszystkich wymogów formalnych przewidzianych w tych przepisach, w tym sporządzenia i podpisania sf przez wszystkie obowiązane osoby w ustawowych terminach.

Różne wersje, ostatnia najkorzystniejsza

Przepisy o abolicji były projektowane już w 2025 r. Ich pierwotna wersja pozwalała uniknąć negatywnych konsekwencji tylko w przypadku, gdy podpisy członków zarządu pod sf były złożone po terminie – wszelkie inne naruszenia nie podlegały sanowaniu. Warunkiem abolicji miało być dopełnienie przez podatnika zgodnie z art. 28j ust. 5 innych, z wyjątkiem podpisania sf przez kierownika jednostki, wymaganych prawem obowiązków związanych z wyborem tej formy opodatkowania.

Przedostatnia wersja dopuszczała abolicję także w przypadku niezłożenia w terminie podpisu przez osobę sporządzającą sf (księgową). Nie rozwiązywało to jednak wszystkich problemów związanych z wadliwością sf sporządzanych przez podatników przechodzących na ryczałt. Stąd w ramach konsultacji publicznych padł postulat rozszerzenia zakresu abolicji na wszystkich podatników, którzy wybrali estoński CIT na podstawie art. 28j ust. 5 updop z naruszeniem warunków formalnych, niezależnie od rodzaju stwierdzonego naruszenia.

W najnowszej wersji projektu nowelizacji updof i updop przepisy abolicyjne zostały zawarte w przepisie przejściowym – art. 9. Stanowi on, że w przypadku podatników, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed 1.01.2027 r.) wybrali ryczałt na podstawie art. 28j ust. 5 updop, warunek sporządzenia sf zgodnie z przepisami o rachunkowości, o którym mowa w tym przepisie, uznaje się również za spełniony, jeżeli w terminie do dnia 31.01.2027 r. podatnik sporządzi takie sprawozdanie zgodnie z przepisami o rachunkowości i przekaże je za pomocą środków komunikacji elektronicznej Szefowi KAS.

Ta ostatnia wersja wydaje się dla podatników zdecydowanie najkorzystniejsza, ale – jak zawsze – diabeł tkwi w szczegółach.

Jak dotrzymać warunku

Literalne brzmienie przepisu nasuwa pytanie, czy którakolwiek ze spółek będzie w stanie dotrzymać podstawowego warunku abolicji, o którym szczegółowo rozpisano się w uzasadnieniu projektowanych regulacji, podkreślając znaczenie sformułowania „zgodnie z przepisami o rachunkowości”, użytego w art. 28j ust. 5 updop. Skoro bowiem wymaga się od podatnika, by do końca stycznia 2027 r. „sporządził takie sprawozdanie zgodnie z przepisami o rachunkowości”, a chce on skorzystać z abolicji właśnie dlatego, że wcześniej nie dopełnił tego wymogu, to w jaki sposób ma go spełnić po czasie, gdy już dawno upłynęły wszelkie terminy przewidziane w uor?

Otóż z uzasadnienia do projektu nowelizacji wynika, że na gruncie projektowanego art. 9 sformułowanie to będzie miało nieco inne (złagodzone) znaczenie: Ukształtowanie regulacji w powyższy sposób podkreśla, że wymóg sporządzenia sf, w tym jego podpisania przez wszystkie obowiązane osoby, zgodnie z przepisami o rachunkowości, pozostaje istotnym elementem warunkującym możliwość stosowania ryczałtu od dochodów spółek, przy czym projektodawca dopuszcza możliwość jego spełnienia w terminie późniejszym.

Każda spółka, która do końca stycznia 2027 r. prześle drogą elektroniczną do Szefa KAS śródroczne sf sporządzone zgodnie ze wszystkimi wymogami formalnymi wynikającymi z uor (nawet jeśli dopełni/dopełniła ich po terminie), będzie mogła zatem pozostać przy estońskim CIT. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu, projektowany przepis wprowadza szczególne rozwiązanie polegające na uznaniu warunku sporządzenia sf za spełniony również w przypadku jego sporządzenia po terminie albo uprzedniego braku jego sporządzenia, pod warunkiem uzupełnienia braków formalnych.

Dotyczy to także spółek, którym organy podatkowe zdążyły już zakwestionować sposób rozliczenia. Po przesłaniu sf Szefowi KAS będą mogły w terminie 3 mies. od dnia wejścia w życie nowelizacji skorygować uprzednio złożoną deklarację, w której rozliczyły CIT na zasadach ogólnych w związku z zakwestionowaniem prawa do ryczałtu z powodu niesporządzenia sf albo sporządzenia po terminie. Przewidziano przy tym wyłączenie stosowania przepisów ograniczających możliwość dokonywania korekt deklaracji w przypadkach, o których mowa w przepisach Op oraz ustawy z 16.11.2016 o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 1131).

W uzasadnieniu wskazano, że z tych rozwiązań skorzystają również spółki, które samodzielnie skorygowały rozliczenia podatkowe (bez uprzedniej ingerencji organów), o ile spełnią opisane warunki. Nie wynika to jednak wprost z przepisów.

Projektowane przepisy określają też zasady wznawiania postępowania w przypadku wydania przez organy podatkowe decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego w związku z podważeniem prawa do ryczałtu oraz zasady zwrotu powstałej nadpłaty podatku.

Przejście na ryczałt tylko od początku roku

Jednocześnie projektodawca podtrzymał zamiar likwidacji spornego przepisu. Proponuje uchylenie art. 28j ust. 5, co oznacza, że od nowego roku nie będzie już możliwości zmiany formy opodatkowania CIT w trakcie roku podatkowego i obrotowego, co generowało problemy nie tylko na gruncie CIT, lecz także prawa bilansowego (szerzej na ten temat w: Szczególny dzień bilansowy w związku z przejściem na estoński CIT w trakcie roku obrotowego, „Rachunkowość” 2026, nr 9). Jedynie podatnicy z rokiem podatkowym innym niż kalendarzowy, kończącym się po 31.12.2026 r., będą mogli skorzystać z uchylanego przepisu do końca przyjętego przez siebie roku podatkowego (art. 5 nowelizacji).