Sieciowe środki trwałe jako obiekty inwentarzowe – kryteria wyodrębnienia

Na początek przypomnijmy, że środek trwały to składnik aktywów, który na dzień ujęcia w ewidencji środków trwałych spełnia łącznie następujące warunki (art. 3 ust. 1 pkt 15 uor):

a) ma formę rzeczową lub jest rzeczowym prawem majątkowym, takim jak: prawo wieczystego użytkowania gruntu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego bądź spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

b) przewidywany okres jego ekonomicznej użyteczności w danej jednostce jest dłuższy niż rok (12 mies.),

c) jest przeznaczony do wykorzystania na potrzeby jednostki, w tym do oddania do trwałego wykorzystywania przez inne jednostki na podstawie umów najmu, dzierżawy lub leasingu, o ile umowy te nie spełniają definicji leasingu finansowego (określonej w art. 3 ust. 4 uor),

d) jest kompletny i zdatny do użytkowania.

Natomiast obiekt inwentarzowy (obiekt środka trwałego) to podstawowa jednostka księgowej ewidencji środków trwałych, dla której ustala się wartość początkową i odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe. Obiekt inwentarzowy samodzielnie spełnia określone funkcje w procesach wytwarzania wyrobów, świadczenia usług lub w czynnościach administracyjnych (por. pkt 3.10 KSR 11 Środki trwałe). Przy określaniu kryteriów klasyfikacji sieciowych środków trwałych do obiektów inwentarzowych warto posiłkować się poniższymi regulacjami KSR 11, w świetle których:

Sieciowe środki trwałe, w tym obiekty budowlane liniowe w rozumieniu Prawa budowlanego, są szczególną odmianą zbiorczego obiektu inwentarzowego, zespolonego funkcjonalnie. Przez „sieciowy środek trwały” rozumie się zespół środków trwałych połączonych ze sobą w celu realizowania zadań przesyłowych, dystrybucyjnych lub transportowych. Sieć służy zwykle do przesyłu lub dystrybucji mediów (np. wody, energii elektrycznej, energii cieplnej, gazu, ścieków, powietrza, paliw płynnych), przesyłu sygnałów i informacji (np. sieci komputerowe, telekomunikacyjne, telewizyjne) lub celom komunikacyjnym (np. sieci drogowe, szynowe) – pkt 5.11.

Do sieciowych środków trwałych nie zalicza się instalacji tworzących obiekt inwentarzowy wspólnie z obiektem niesieciowym, np. instalacje: wodna, kanalizacyjna, elektryczna, sanitarna, przeciwpożarowa, trwale połączone z budynkiem (wraz z przyłączem lub za przyłączem) tworzą z budynkiem jeden środek trwały. Nie są one traktowane jak środki trwałe sieciowe, ponieważ budynek nie jest środkiem trwałym sieciowym (pkt 5.12).

W przypadku sieciowych środków trwałych uznaje się, że obiektem inwentarzowym może być każde urządzenie, które pełni indywidualną funkcję w sieci, nawet gdyby pełnienie tej funkcji nie było możliwe bez podłączenia danego środka trwałego do innych urządzeń sieciowych. Urządzenia sieciowe mają numer seryjny, tabliczkę znamionową, certyfikat CE itp. (pkt 5.13).

W myśl KSR 11 sieciowe obiekty inwentarzowe mogą być tworzone (łączone) przy uwzględnieniu kryterium geograficznego, technicznego, historycznego:

1. Kryterium geograficzne polega na tworzeniu sieciowych obiektów inwentarzowych z punktu widzenia jednakowej lokalizacji. Przykładowo, zgodnie z KŚT zbiorczym obiektem inwentarzowym może być zespół przewodów rurociągowych użytkowanych w jednym celu na terenie zakładu, ulicy, osiedla. Oznacza to, że w przypadku rurociągów podstawowe kryterium wydzielania środków trwałych, jakim jest ich przyporządkowanie do danego obiektu budowlanego (którego granice są określone w książce obiektu budowlanego), może być uzupełnione o kryterium geograficzne – np. rurociągi wodociągowe osiedla „Przyjaźń”. Warto podkreślić, że w ramach obiektu zbiorczego nie łączy się ze sobą sieci: wodociągowej, kanalizacyjnej, gazowej czy ciepłowniczej, nawet gdy są położone na terenie tego samego zakładu, ulicy czy osiedla, gdyż służą różnym celom (pkt 5.17).

2. W myśl kryterium technicznego sieciowe obiekty inwentarzowe są tworzone z uwzględnieniem czynników technicznych, np. tworzywa (materiału), z którego zostały zrobione (pkt 5.19).

3. Z perspektywy kryterium historycznego uwzględnia się postęp techniczny i technologiczny, gdyż nowe odcinki sieci są budowane najczęściej z nowszych typów materiałów i są konstruowane w nowszych technologiach. Przykładowo, jeżeli przedłużana jest sieć istniejąca od wielu lat, a nowy odcinek różni się istotnie od tych, które powstały wcześniej, to traktuje się go jako odrębny obiekt inwentarzowy, nie zaś jako rozbudowę (ulepszenie) wcześniej istniejącego środka trwałego (pkt 5.19).

Wydzielając obiekty inwentarzowe, warto uwzględnić wszystkie wymienione kryteria.