Obowiązki podatkowe w przypadku realizacji rękojmi

Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne lub prawne rzeczy sprzedanej. Zasady udzielania rękojmi zostały uregulowane w Kc (art. 556–576), zgodnie z którym sprzedawca ponosi odpowiedzialność wobec kupującego w przypadku niezgodności towaru z umową.

W praktyce gospodarczej rękojmia jest jednym z najczęściej wykorzystywanych instrumentów reklamacyjnych. Sprzedawca jest odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady fizyczne, które istniały w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego lub wynikły z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może m.in. złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie (art. 560 § 1 Kc).

Rozliczenie VAT

Dostawa towarów podlega VAT tylko wtedy, gdy ma charakter odpłatny (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi nieodpłatnych świadczeń zrównanych z czynnościami świadczonymi odpłatnie, do których nie należą świadczenia wykonywane w ramach rękojmi – art. 5 ustawy o VAT).

Aby daną dostawę można było uznać za odpłatną dostawę towarów opodatkowaną VAT:

• musi istnieć stosunek prawny między dostawcą a odbiorcą towarów,
• w zamian za dostawę towarów powinno zostać wypłacone wynagrodzenie,
• musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy między dostawą towarów i przekazanym wynagrodzeniem (zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za dostawę towarów w ramach stosunku prawnego, na podstawie którego jest ona wykonywana – dostawca uzyskuje bezpośrednią korzyść).

Ponadto VAT z założenia jest podatkiem nakładanym m.in. na konsumpcję towarów, co oznacza, że opodatkowane mogą być tylko takie transakcje, w których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument.

Również wypłata przez sprzedawcę kupującemu rekompensaty w ramach rękojmi nie podlega VAT – nie jest to bowiem żadna z czynności objętych tym podatkiem.

Rozliczenie CIT

W myśl art. 15 ust. 1 updop kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów (z wyjątkiem wymienionych w art. 16 ust. 1). Ponadto za koszt podatkowy może być uznany tylko taki wydatek, który:

• został poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi być pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu podatkowego wydatki poniesione na działalność podatnika przez inne osoby),
• jest definitywny (rzeczywisty), tj. nie został podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócony,
• pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
• został właściwie udokumentowany.

Na mocy art. 16 ust. 1 pkt 22 updop nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu:

• wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług,
• zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad,
• zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

Wskazane wyżej kary umowne i odszkodowania wiążą się z nienależytym wykonaniem zobowiązań. Ustawodawca wyłącza je z kosztów uzyskania przychodów, nie chcąc „premiować” przypadków nienależytego wykonania zobowiązania.

Niemniej wydatki reklamacyjne poniesione np. na skutek wad towaru nie mają charakteru wymienionych kar umownych ani odszkodowań. Ustawodawca nie ograniczył prawa producentów (sprzedawców) do zaliczenia w ciężar kosztów uzyskania przychodów wydatków na usunięcie wad sprzedawanych towarów lub wykonanie innych zobowiązań w ramach rękojmi, które są nierozerwalnie związane z działalnością gospodarczą (tak też interpretacje KIS, np. z 1.06.2022 r., 0111-KDIB2-1.4010.136.2022.1.DD, i 11.07.2023 r., 0111-KDIB1-1.4010.258.2023.1.AND).

Koszty rękojmi:

• mają zazwyczaj charakter kosztów pośrednich,
• są potrącane w dacie ich poniesienia (np. ujęcia w księgach na podstawie faktury),

co potwierdza interpretacja KIS z 12.12.2024 r. (0114-KDIP2-2.4010.544.2024.2.SJ).