Jak zaksięgować wypłaty środków pieniężnych przez właściciela

Odpowiadając na pytanie, warto przypomnieć ogólne zasady dotyczące kapitału zakładowego. W spółkach osobowych (jawnych, partnerskich, komandytowych i komandytowo-akcyjnych) wykazuje się stan kapitału zakładowego określony w umowie spółki, stanowiący równowartość wkładów pieniężnych i rzeczowych wniesionych do spółki. Należy też mieć na uwadze, że wysokość kapitału zakładowego spółek osobowych nie jest określona ustawowo, a jego zmiany nie wymagają rejestracji w KRS. Wyjątkiem jest spółka komandytowo-akcyjna, której kapitał powinien wynosić co najmniej 50 tys. zł (art. 126 § 2 Ksh) i wymaga rejestracji na zasadach analogicznych jak w spółkach akcyjnych.

Pojęcie „kapitału zakładowego” nie występuje w przepisach regulujących zasady funkcjonowania spółek osobowych (z wyjątkiem spółki komandytowo-akcyjnej). To, co wspólnicy wnoszą do/wycofują ze spółki osobowej, nie tworzy zatem nominalnego kapitału zakładowego, ale kształtuje jej kapitał własny.

W spółkach osobowych oraz przedsiębiorstwach osób fizycznych wszystkie wydatki jednostki poniesione na rzecz wspólników (np. zaliczki na poczet zysku, wpłaty PIT i składek na ubezpieczenie zdrowotne) zmniejszają wniesiony przez nich kapitał. Dlatego ewidencja tych wydatków powinna być prowadzona przy zastosowaniu konta 24 „Pozostałe rozrachunki” (w analityce „Rachunek właściciela/właścicieli”)[1]. Konto to:

1) obciąża się z tytułu:

• niewpłacenia przez właściciela do kasy przedsiębiorstwa środków pieniężnych ze sprzedaży wyrobów lub usług zapłaconych przez odbiorcę gotówką bezpośrednio właścicielowi,
• pobrania przez właściciela środków pieniężnych z kasy na cele prywatne,
• pobrania przez właściciela środków pieniężnych na zakupy związane z celami przedsiębiorstwa,
• PIT[2] oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, opłaconych przez jednostkę na rzecz właściciela,
• straty przypadającej na właściciela;

2) uznaje się głównie z tytułu:

• wpłaty do kasy bądź banku osobistych środków pieniężnych właściciela,
• uregulowania zobowiązań pieniężnych przez właściciela z jego własnych środków (bez pobierania z kasy),
• przedłożonych faktur, rachunków za dokonane przez właściciela (opłacone) zakupy, na które wcześniej nie były pobierane środki pieniężne,
• zysku przypadającego na właściciela.

Konto 24 może wykazywać dwa salda. Saldo Wn informuje o zmniejszeniu zaangażowanego przez właściciela kapitału, natomiast saldo Ma określa wzrost wniesionego kapitału. Dlatego sporządzając bilans firmy, należy skorygować kapitał własny o saldo tego konta. Saldo debetowe (tak jak w pytaniu) powoduje zatem zmniejszenie kapitału, a kredytowe – jego zwiększenie.

Uwzględniając przedstawione informacje, trzeba pamiętać, że:

1. W spółce jawnej wynik brutto jest zarazem wynikiem netto.

2. Ewidencja operacji związanych z zapłatą podatku od dochodu wspólników i składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne przedstawia się następująco:

a) zarachowanie zobowiązania z tytułu podatku dochodowego należnego od właściciela/właścicieli oraz składek na jego ubezpieczenia społeczne i zdrowotne: Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki” (w analityce „Rachunek właściciela/właścicieli”, Ma konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne”),

b) zapłata podatku dochodowego oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne właścicieli: Wn konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne”, Ma konto 13 „Rachunki i kredyty bankowe”.

3. Zaliczki na PIT ani składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne właścicieli nie stanowią kosztów według uor.

4. Biorąc pod uwagę orzecznictwo podatkowe i przywołane wyroki NSA (zob. przypis nr 2), bezpieczniejszym rozwiązaniem jest przekazanie środków na konta osobiste wspólników, z których opłacą oni za siebie PIT i składki.

Podsumowując: należy podkreślić, że – w odróżnieniu od udziału wspólnika np. w spółce z o.o. – udział kapitałowy w spółkach osobowych jest wielkością zmienną w czasie. Udział wspólnika kształtuje się każdorazowo wskutek określenia zysku (straty) przypadającego na wspólnika bądź zmian spowodowanych wpłatami lub wypłatami środków pieniężnych.