Dobrowolne umorzenie udziałów a ukryte zyski

Zgodnie z art. 28m ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 5 updop opodatkowaniu ryczałtem od dochodów spółek (tzw. estoński CIT, dalej ryczałt) podlega dochód odpowiadający wysokości ukrytych zysków (dochód z tytułu ukrytych zysków). Przez ukryte zyski rozumie się m.in. świadczenia pieniężne wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio bądź pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem, w szczególności wypłacone z zysku wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (akcji).

KIS (np. pismo z 8.12.2025 r., 0111-KDWB.4010.166.2025.2.AZE) prezentuje stanowisko, że co do zasady ukrytym zyskiem są świadczenia, których wynik stanowi przysporzenie bezpośrednie lub pośrednie dla podmiotu powiązanego ze spółką będącą podatnikiem ryczałtu, a wypłata wynagrodzenia z tytułu umorzenia udziałów (akcji) to bez wątpienia świadczenie związane z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, którego beneficjentem jest udziałowiec lub akcjonariusz, i jest to świadczenie wymienione w art. 28m ust. 3 pkt 5 updop.

W ocenie KIS w przepisie tym nie ma rozróżnienia zysku wypracowanego przed oraz w trakcie opodatkowania ryczałtem. Dlatego, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 28m ust. 3 pkt 5 updop, do dochodu z ukrytych zysków należy zaliczyć również wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziałów (akcji), wypłacone z zysku zarówno wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem, jak i przed tym okresem.

Jak dotąd nie ma orzeczeń NSA w tej kwestii, a wyroki WSA są niejednolite. Stanowisko KIS podzielił WSA w Gdańsku w wyroku z 22.07.2025 r. (I SA/Gd 211/25), który za WSA w Krakowie (wyrok z 19.11.2024 r., I SA/Kr 772/24) uznał, że dla opodatkowania dochodu z tytułu ukrytego zysku nie ma znaczenia źródło finansowania dokonywanych wypłat na rzecz wspólników czy też podmiotów powiązanych. W związku z wypłatą na rzecz wspólników wynagrodzenia za udziały własne nabyte w celu dobrowolnego umorzenia powstaje dochód z tytułu ukrytych zysków, gdyż dochodzi do wypłaty/dystrybucji majątku na rzecz wspólników, co wypełnia definicję ukrytych zysków.

Gdyby ustawodawca zamierzał ograniczyć możliwość wypłaty wynagrodzenia z tytułu umorzenia udziału jedynie do „bieżącego zysku” czy też „czystego zysku”, stosowne zastrzeżenie znalazłoby się w treści art. 28m ust. 3 pkt 5 updop. Brak takiego zwrotu normatywnego oznacza, że chodzi o jakikolwiek zysk uzyskany przez stronę, i to bez względu na to, kiedy został on osiągnięty. Podobnie orzekł też WSA w Łodzi w wyroku z 12.04.2024 r. (I SA/Łd 137/24).

Z interpretacją KIS nie zgodził się natomiast m.in. WSA w Krakowie w wyroku z 8.08.2025 r. (I SA/Kr 397/25). W ocenie sądu dochodem z ukrytych zysków mogą być wyłącznie zyski (dochody), które zostały wypracowane przez podatnika ryczałtu w okresie, w którym miały do niego zastosowanie przepisy rozdz. 6b updop.

WSA w Krakowie odwołał się do orzeczeń innych WSA, w których stwierdzono, że pojęcie „ukrytych zysków” występuje w art. 28m ust. 1 pkt 2 updop, a jego wyjaśnienie znajduje się w art. 28m ust. 3 pkt 5 updop. Samo usytuowanie tej definicji w art. 28m updop wskazuje, że pojęcie „ukrytych zysków” nie odnosi się do całej updop, a jedynie do dochodów podlegających opodatkowaniu ryczałtem, uregulowanych w rozdz. 6b updop. Dlatego dochód z ukrytych zysków (jako alternatywa dla podstawowej kategorii opodatkowania – na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 1 updop) mogą stanowić wyłącznie zyski (dochody), które zostały wypracowane przez podatnika ryczałtu, w okresie, w którym miały do niego zastosowanie przepisy rozdz. 6b updop.

Zdaniem WSA w Krakowie za taką interpretacją przemawia również wykładnia funkcjonalna (celowościowa). Regulację opodatkowania ukrytych zysków wprowadzono, aby nie „obchodzić” (nie omijać) opodatkowania na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 1 updop poprzez inną (niż dywidenda) dystrybucję zysków do wspólników (udziałowców) spółek. Opodatkowanie ukrytych zysków pełni więc funkcję uzupełniającą w stosunku do art. 28m ust. 1 pkt 1 updop, a więc dochód z ukrytych zysków w ryczałcie występuje wyłącznie w sytuacji, gdy podatnik ryczałtu wygenerował zysk opodatkowany ryczałtem. Zdaniem WSA nie jest bowiem możliwa ukryta dystrybucja aktywa (dochodu, zysku wypracowanego w ramach ryczałtu), które nie istnieje.

Inna interpretacja przepisów prowadzi do podwójnego opodatkowania tych samych dochodów, gdyż dochody z lat poprzedzających opodatkowanie ryczałem podlegały już opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Obciążenie ryczałtem środków (świadczenia) wypracowanych przed przejściem na ryczałt oznaczałoby konieczność dwukrotnego zapłacenia podatku przez podatnika CIT – po raz pierwszy na zasadach ogólnych, a następnie podczas dystrybucji środków zgodnie z zasadami rozdz. 6b updop, co nie jest do pogodzenia z jakimkolwiek poczuciem sprawiedliwości oraz konstytucyjną zasadą poszanowania własności, zasadą państwa prawa, a także z zasadą proporcjonalności.

Podobnie orzekły dotąd WSA w Łodzi (wyrok z 6.02.2025 r., I SA/Łd 805/24), we Wrocławiu (wyrok z 21.12.2023 r., I SA/Wr 513/23), w Poznaniu (wyrok z 26.11.2024 r., I SA/Po 552/240), w Lublinie (wyrok z 10.07.2024 r., I SA/Lu 203/24) oraz w Warszawie (wyroki z 5.01.2024 r., III SA/Wa 2190/23, 26.10.2023 r., III SA/Wa 1667/23, 12.10.2023 r., III SA/Wa 1358/23, 12.07.2023 r., III SA/Wa 680/23, i 7.06.2023 r., III SA/Wa 739/23).

Moim zdaniem rację należy przyznać KIS, chyba że uznamy ustawodawcę za nieracjonalnego.

Skoro w art. 28m ust. 1 pkt 1 lit. a updop ustawodawca zastrzegł, że opodatkowaniu ryczałtem podlega dochód odpowiadający wysokości zysku netto wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem, w części przeznaczonej do wypłaty, a nie zysku wypracowanego we wcześniejszym okresie, to gdyby chciał zastosować takie ograniczenie również do ukrytych zysków, wyraziłby swoją wolę, formułując odpowiednie zastrzeżenie w art. 28m ust. 3 pkt 5 updop.

Z drugiej strony racjonalność ustawodawcy, jak pokazuje rzeczywistość, stała się fikcją. Nie pozostaje więc nic innego, jak przyjąć, że ustawodawca w art. 28m ust. 1 pkt 1 lit. a updop kierował się „poczuciem sprawiedliwości oraz konstytucyjną zasadą poszanowania własności, zasadą państwa prawa, a także zasadą proporcjonalności” i zapobiegł podwójnemu opodatkowaniu CIT zysku netto wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem. Natomiast zasady te miał za nic w przypadku ukrytych zysków.