Co nowego w orzecznictwie podatkowym – sierpień 2026

PODATEK DOCHODOWY

Mały podatnik CIT traci w całości prawo do 9-proc. stawki podatku w rozliczeniu za rok podatkowy, w którym przekroczył limit przychodu określony w art. 19 ust. 1 pkt 2 updop – wyrok NSA z 9.04.2026 r. (II FSK 991/23).

Z uzasadnienia: Z art. 19 ust. 1 wynika, że ustanawia on ogólną regułę przewidującą stawkę podatku w relacji do podstawy opodatkowania w wysokości 19% (pkt 1). Wyjątek od tej zasady przewidziano w pkt 2, w którym ustanowiono preferencyjną stawkę podatku w wysokości 9%, lecz jej stosowanie obwarowane zostało dodatkowymi warunkami. Pierwszy z nich, o charakterze przedmiotowym, wskazuje, że stawka ta dotyczy wyłącznie przychodów ze źródła przychodów innego niż z zysków kapitałowych, czyli z tzw. działalności operacyjnej (…). Drugi z warunków ma charakter podmiotowy i odnosi się do tych podatników, u których przychody osiągnięte w roku podatkowym nie przekroczyły wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1,2 mln euro [obecnie 2 mln euro – przyp. red.]. (…) Oznacza to, że po przekroczeniu w danym roku podatkowym progu przychodów w wysokości 1,2 mln euro podatnik nie może korzystać z preferencyjnej stawki.

W żadnym z analizowanych punktów, jak również w innych jednostkach redakcyjnych art. 19 updop, ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania swoistej progresji w zakresie stawki podatku, która uzależniona byłaby od granicznego progu, który w 2020 r. wynosił równowartość 1,2 mln euro. Tym samym prawidłowe było stanowisko sądu (I instancji), że podatnik opodatkowuje dochód stawką 9% tylko wtedy, gdy przychód w skali całego roku nie wykroczy poza próg (…) równowartości 1,2 mln euro, a od 1.01.2021 r. równowartości 2 mln euro. W przeciwnym wypadku zobligowany jest do opodatkowania całego rocznego dochodu według jednolitej stawki 19%.

Także w literaturze na tle tej regulacji wyrażono jednoznaczny pogląd, że jeśli mali podatnicy w trakcie roku podatkowego przekroczą obrót 2 mln euro, to od następnego okresu rozliczeniowego (miesiąc lub kwartał) płacą już zaliczkę w wysokości 19% dochodu, a w rozliczeniu całego roku podatkowego zostanie wykazana kwota do dopłaty, ponieważ obliczali przez część roku zaliczki na podatek w wysokości 9%, a zobowiązani są zapłacić za cały rok 19% podatek od całego uzyskanego dochodu. (…)

W ramach wykładni systemowej zewnętrznej można jeszcze wskazać na unormowanie z art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, gdzie przewidziano progresję dla niektórych przychodów osób fizycznych, wprowadzając wyższy próg podatkowy od nadwyżki ponad kwotę 100 tys. zł. Wynika z tych przykładów, że ustawodawca w sytuacji, gdy zamierza wprowadzić progresję w opodatkowaniu, wyraża to wprost w treści przepisu ustawy podatkowej.

Prototyp linii technologicznej, wytworzony w ramach prac badawczo-rozwojowych, jest wartością niematerialną i prawną (wnip). Do czasu otrzymania refundacji naliczone odpisy amortyzacyjne są kosztem uzyskania przychodów. Dopiero z momentem jej otrzymania podatnik powinien skorygować koszty z tytułu odpisów amortyzacyjnych – wyrok NSA z 16.04.2026 r. (II FSK 866/23).

Z uzasadnienia: Spółka posiada status Centrum Badawczo-Rozwojowego. Głównym przedmiotem podejmowanych prac rozwojowych było zaprojektowanie oraz przygotowanie modułów, (…) które składają się na całość innowacyjnej linii technologicznej. Spółka w trakcie prowadzenia projektu ponosiła wydatki związane z podjętymi pracami rozwojowym w zakresie projektu i były one alokowane jako wnip w budowie. W efekcie (…) powstała praca rozwojowa spełniająca wymogi art. 16b ust. 2 pkt 3 updop. Praca rozwojowa zakończyła się wynikiem pozytywnym i spółka (…) rozpoczęła amortyzację (…) pracy rozwojowej dla celów podatkowych – jako wnip. Spółka spytała m.in., czy na wartość początkową wnip w postaci prac rozwojowych w rozumieniu art. 16b ust. 2 pkt 3 updop należy również zaliczyć koszty poniesione na budowę prototypu. Ponadto spytała, czy jeżeli w trakcie amortyzacji wnip w postaci prac rozwojowych otrzyma dotację z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) tytułem refundacji poniesionych przez spółkę kosztów na wytworzenie prac rozwojowych (finalne rozliczenie projektu i ostatnia płatność), to w którym momencie spółka powinna dokonać korekty kosztów uzyskania przychodów.

Odnośnie do kwestii ustalenia, czy na wartość początkową wnip w postaci prac rozwojowych w rozumieniu art. 16b ust. 2 pkt 3 updop, należy również zaliczyć koszty poniesione na budowę prototypu, nie można podzielić argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej [złożonej przez KIS – przyp. red.]. Art. 16b ust. 2 pkt 3 nie stanowi definicji prac rozwojowych, a zawiera jedynie warunki konieczne dla uznania kosztów prac rozwojowych za wnip podlegające amortyzacji. (…) Wynika z niego, że jeśli prace rozwojowe realizowane przez spółkę zostały zakończone wynikiem pozytywnym i spełnione są pozostałe warunki określone w art. 16b ust. 2 pkt 3 updop, wówczas koszty prac rozwojowych stanowią podlegające amortyzacji wnip. Jako podstawowe i pierwotne założenie trzeba zatem przyjąć, że cechą tego składnika majątkowego winna być jego niematerialność. (…)

Dodatkowo art. 15 ust. 4a pkt 3 updop przewiduje, iż koszty prac rozwojowych mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów poprzez odpisy amortyzacyjne dokonywane zgodnie z art. 16m ust. 1 pkt 3 updop od wnip, o których mowa w art. 16b ust. 2 pkt 3. Zatem z podatkowego punktu widzenia koszty zakończonych prac rozwojowych w kontekście amortyzacji należy uznać za wnip, a nie za środki trwałe. (…) W ocenie NSA art. 16g ust. 4 updop wprost dotyczy jedynie ustalenia kosztu wytworzenia środków trwałych, a nie wnip, jakimi są m.in. koszty prac rozwojowych. (…)

Spółka wyjaśniła, że „(…) wytworzony w trakcie prac rozwojowych, a związany z projektem prototyp linii technologicznej, jest zwieńczeniem prac rozwojowych (…)”. Zatem całokształt podejmowanych przez spółkę prac ukierunkowany jest na stworzenie prototypu, który materializuje efekt prac rozwojowych. Ten najistotniejszy element stanu faktycznego przedstawionego przez spółkę we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej jest zupełnie pomijany przez organ interpretacyjny. Prototyp powstał w ramach prowadzonych prac rozwojowych i jest on zwieńczeniem projektu, a zatem nie jest to środek trwały wykorzystywany w prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej spółki, jest on wyłącznie efektem prac rozwojowych. Wynika to wprost z przedstawionego przez spółkę stanu faktycznego. W związku z tym przedstawione koszty związane z wytworzeniem prototypu zasadnie sąd (I instancji) zakwalifikował, zgodnie z wnioskiem spółki, do wnip, w zgodzie z ich definicją wynikającą z art. 16b ust. 2 pkt 3 updop.

Natomiast co do zagadnienia dotyczącego ustalenia momentu dokonania korekty kosztów uzyskania przychodów, to zostało ono uregulowane w art. 15 ust. 4i–4l updop. Zgodnie z art. 15 ust. 4i, jeżeli korekta kosztu uzyskania przychodów, w tym odpisu amortyzacyjnego, nie jest spowodowana błędem rachunkowym lub inną oczywistą omyłką, korekty dokonuje się poprzez zmniejszenie lub zwiększenie kosztów uzyskania przychodów poniesionych w okresie rozliczeniowym, w którym została otrzymana faktura korygująca lub, w przypadku braku faktury, inny dokument potwierdzający przyczyny korekty. W ocenie organu interpretacyjnego momentem, w którym spółka powinna dokonać korekty kosztów uzyskania przychodów, będzie otrzymanie dokumentu potwierdzającego otrzymanie dotacji, a nie faktyczne otrzymanie dotacji z NCBR tytułem refundacji poniesionych kosztów na wytworzenie prac rozwojowych.

W realiach rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, że nie mamy do czynienia z przypadkiem błędu rachunkowego lub innej oczywistej omyłki pisarskiej, które powodowałyby konieczność dokonywania korekty wstecz w zakresie wysokości kosztów uzyskania przychodów. W ocenie NSA należy podzielić wywód sądu (I instancji), że do czasu refundacji naliczone odpisy amortyzacyjne są kosztem uzyskania przychodu i dopiero z momentem otrzymania środków podatnik winien dokonać korekty kosztów z tytułu odpisów amortyzacyjnych. Inaczej rzecz ujmując, dopiero faktyczne otrzymanie środków w ramach dotacji będzie zdarzeniem wpływającym na konieczność wyłączenia z kosztów podatkowych poniesionych wydatków. Skutku takiego nie wywoła samo przesłanie dokumentu potwierdzającego przyznanie środków (czyli umowa). (…)

Dokumentem takim będzie dowód przelewu bankowego lub inny dokument potwierdzający dokonanie płatności (zwrotu kosztów) z NCBR. Za taką wykładnią przemawia także treść art. 16 ust. 1 pkt 48 updop, zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów z tytułu zużycia środków trwałych oraz wnip dokonywanych, według zasad określonych w art. 16a–16m, od tej części ich wartości, która odpowiada poniesionym wydatkom na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie tych środków lub wnip, odliczonym od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym albo zwróconym podatnikowi w jakiejkolwiek formie. (…) Sama zatem teoretyczna „obietnica” otrzymania dotacji na poczet kosztów, która wynika z podpisanej z NCBR umowy, nie może stanowić podstawy do dokonywania korekty odpisów amortyzacyjnych.

Dochód spółdzielni mieszkaniowej uzyskany wskutek porozumienia zawartego z deweloperem i przeznaczony na cele związane z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych jest zwolniony z CIT – wyrok NSA z 1.04.2026 r. (II FSK 846/23).

Z uzasadnienia: Spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 44 updop. Przepis ten stanowi, że wolne od podatku są dochody spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, towarzystw budownictwa społecznego oraz samorządowych jednostek organizacyjnych prowadzących działalność w zakresie gospodarki mieszkaniowej (…) uzyskane z gospodarki zasobami mieszkaniowymi – w części przeznaczonej na cele związane z utrzymaniem tych zasobów, z wyłączeniem dochodów uzyskanych z innej działalności gospodarczej niż gospodarka zasobami mieszkaniowymi.

Spółdzielnia chciała się upewnić co do prawidłowości jej stanowiska, że dochód uzyskany na mocy porozumienia zawartego z deweloperem (w którym spółdzielnia zobowiązała się do niekorzystania z przysługujących jej środków ochrony w toczącym się z jej udziałem postępowaniu o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę, natomiast deweloper zobowiązał się do sfinansowania części kosztów remontu elewacji budynku mieszkalnego wielolokalowego posadowionego na nieruchomości spółdzielni) jest dochodem zwolnionym od opodatkowania (…). Istnieją liczne przykłady w orzecznictwie sądowoadministracyjnym świadczące o tym, że pojęcie „dochodów uzyskanych z gospodarki zasobami mieszkaniowymi” należy rozumieć szerzej niż tylko ograniczając je wyłącznie do opłat otrzymywanych przez spółdzielnię od jej członków, czynszów i wpłat na fundusz remontowy.

W wyrokach NSA z 17.07.2024 r. (II FSK 125/24 i II FSK 189/22) i 26.11.2024 r. (II FSK 293/22) opowiedziano się za uznaniem za dochody, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 44 updop, środków finansowych uzyskanych przez spółdzielnie mieszkaniowe z tytułu zbycia świadectw efektywności energetycznej. Natomiast w wyrokach z 14.01.2021 r. (II FSK 2405/18) i 29.06.2021 r. (II FSK 537/21) uznano za takie dochody wpływy uzyskiwane przez spółdzielnie mieszkaniowe za wyrażenie zgody na montaż anten telefonii komórkowej na dachach budynków mieszkalnych, czy też na umieszczanie reklam na elewacjach takich budynków. Również NSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie (…) opowiada się za możliwie szerokim, ale pozostającym w granicach sensu użytych słów, rozumieniem pojęcia „dochodów uzyskiwanych z gospodarki zasobami mieszkaniowymi” – oczywiście przy założeniu spełnienia drugiej przesłanki ze spornego przepisu, tj. wydatkowania tychże dochodów na cele związane z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych.

Jeżeli spółdzielnia na mocy zawartego z deweloperem porozumienia powstrzymuje się od korzystania z przysługujących jej środków ochrony prawnej w toczącym się z jej udziałem postępowaniu o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę na sąsiedniej nieruchomości, a pozyskane w ten sposób środki finansowe, które stanowią ekwiwalent za znoszenie przez mieszkańców (członków spółdzielni i ich rodzin) niedogodności związanych z prowadzeniem przez dewelopera inwestycji budowlanej na tej nieruchomości, wykorzysta na remont budynku wchodzącego w skład jej zasobów mieszkaniowych, to tego rodzaju zachowanie mieści się, zdaniem NSA, w granicach pojęcia „gospodarki zasobami mieszkaniowymi”. Przez taką gospodarkę należy rozumieć nie tylko przedsięwzięcia mające wprost za przedmiot zasoby mieszkaniowe, ale także przypadki, w których przedsięwzięcia te pozostają w związku z zasobami mieszkaniowymi. (…)

Nie zmienia tego w żaden sposób okoliczność, że zasadniczym motywem zawarcia takiej umowy po stronie spółdzielni były związane z inwestycją możliwe zakłócenia w realizacji potrzeb mieszkaniowych osób zamieszkujących te budynki (…). Tego rodzaju działanie podjęte przez spółdzielnię jest także zgodne i pozostające w związku z podstawowym celem spółdzielni mieszkaniowych, jakim jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych jej członków i ich rodzin. Przez zaspokajanie takich potrzeb należy rozumieć nie tylko samą możliwość zamieszkiwania (przebywania) w lokalu wchodzącym w skład zasobu mieszkaniowego spółdzielni, ale także wszelkie okoliczności mające wpływ i składające się na możliwą jakość i komfort takiego zamieszkiwania. Jeżeli zatem te pożądane cechy doznają przejściowego lub stałego uszczerbku z różnych możliwych przyczyn, to uzyskanie przez spółdzielnię rekompensaty materialnej w zamian za powstałe dla mieszkańców niedogodności i konieczność ich znoszenia (w tym przypadku związane z prowadzeniem przez dewelopera budowy na sąsiedniej nieruchomości: zapylenie, hałas itp.) niewątpliwie stanowi działanie zmierzające do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, zwłaszcza że uzyskane w ten sposób środki finansowe przeznaczone będą na cele związane z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych spółdzielni (remont elewacji).

Dochody fundacji rodzinnej z udziału w transparentnych podatkowo zagranicznych spółkach podobnych do polskich spółek osobowych są też zwolnione z CIT – wyrok NSA z 22.01.2026 r. (II FSK 553/25).

Z uzasadnienia: Istotą sporu jest to, czy fundacji rodzinnej, która będzie wspólnikiem spółek mających siedzibę w Luksemburgu i na Kajmanach i które to spółki są transparentne podatkowo (opodatkowanie ich dochodów odbywa się na poziomie wspólników), będzie przysługiwać zwolnienie podmiotowe z CIT, czy też dochód osiągany z tytułu uczestnictwa w tych spółkach będzie opodatkowany na podstawie art. 24r ust. 1 updop. Organ stanął na stanowisku, że cechą mającą znaczenie dla uznania podobieństwa spółek mających siedzibę poza terytorium RP do spółek handlowych utworzonych na podstawie prawa polskiego jest opodatkowanie tych spółek w kraju ich siedziby podatkiem dochodowym od osób prawnych. Sąd I instancji podzielił stanowisko strony skarżącej, że cecha w postaci opodatkowania spółek zagranicznych podatkiem dochodowym od osób prawnych nie wynika ani z przepisów dotyczących zwolnienia podatkowego, ani z ustawy o fundacji rodzinnej (ufr), do której ustawa podatkowa odsyła, definiując pojęcie działalności gospodarczej fundacji (…).

Niewątpliwie twierdzenie organu co do statusu podatnika CIT spółki jawnej, której wspólnikiem jest osoba prawna, spółki komandytowej i komandytowo-akcyjnej oraz spółek wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 2 updop, jest prawidłowe i wynika wprost z przepisów updop. Jednakże w tym przypadku spór nie dotyczy opodatkowania spółek, tylko opodatkowania fundacji rodzinnej, która będzie wspólnikiem spółek niemających osobowości prawnej także na gruncie prawa obcego i wpływu tego rodzaju działalności na zwolnienie podmiotowe z CIT. Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że w art. 6 ust. 7 updop ustawodawca określił zakres wyłączenia stosowania art. 6 ust. 1 pkt 25 tej ustawy poprzez odesłanie do ufr i zawartej w tej ustawie definicji działalności gospodarczej dozwolonej dla fundacji. (…)

Ustawa ta zawiera w swojej zasadniczej treści odwołania do updop wyłącznie w art. 19 ust. 1 ufr, który dotyczy określenia wartości mienia wniesionego do fundacji i mienia fundacji. Art. 5 definiujący zakres dozwolonej działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację odwołania tego jednak nie zawiera, w szczególności nie zawiera go pkt 3 ust. 1 tego artykułu. Przepis ten stanowi, że fundacja może prowadzić działalność gospodarczą poprzez przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwo w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach. Do spółek odnosi się zatem stwierdzenie, że mają to być spółki handlowe lub podmioty o podobnym charakterze, mające swoją siedzibę w kraju albo za granicą.

Pojęcie spółek handlowych mających siedzibę w kraju nie zostało zdefiniowane odrębnie na potrzeby ufr. Należy zatem odwołać się do Ksh, zgodnie z którym spółkami handlowymi są: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, prosta spółka akcyjna i spółka akcyjna (art. 1 § 2). Regulacje Ksh w odniesieniu do spółek osobowych (art. 4 § 1 pkt 1) nie wymieniają jako cechy charakteryzującej te spółki posiadania statusu podatnika CIT. (…)

Adresując określone regulacje do spółek mających siedzibę poza terytorium Polski, ustawodawca zastosował rozwiązanie w postaci załączników do ustawy (zał. 3–5), w których wymienił tego rodzaju podmioty ze wskazaniem nazw rodzajowych spółek i państwa ich siedziby, do których określone przepisy updop mają wprost zastosowanie. Wymieniono w tych załącznikach m.in. spółki prawa luksemburskiego (np. pkt 23 zał. 4 do updop). W odniesieniu do art. 6 ust. 1 pkt 25 i ust. 7 oraz art. 24r updop załącznika takiego nie sporządzono, choć przykładowo można w nim byłoby wskazać na wyłączenie z katalogu spółek podobnych do polskich spółek osobowych tych spółek zagranicznych, z których dochody są uznawane za nieobjęte zwolnieniem podatkowym. Takiej regulacji ustawa jednakże nie zawiera. (…)

Przy dokonywaniu wykładni art. 6 ust. 7 updop w odniesieniu do spółek mających siedzibę za granicą nie można także zapominać o wynikającej z art. 63 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zasadzie swobody przepływu kapitału. W orzecznictwie TSUE wskazuje się, że ograniczeniami w przepływie kapitału w rozumieniu art. 63 ust. 1 TFUE są zwłaszcza stosowane przez państwa członkowskie środki mogące zniechęcać, utrudniać lub ograniczyć możliwości inwestowania przez inwestorów z tego państwa w innych państwach (wyroki TSUE z 27.01.2022 r., C-788/19, 13.11.2019 r., C-641/17, 29.07.2024 r., C-39/23). (…) Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że art. 65 ust. 1 lit. a TFUE, stanowiący odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału, powinien być przedmiotem ścisłej wykładni.

Wniesienie przez fundatora do fundacji rodzinnej udziałów w spółkach kapitałowych oraz cesja na jej rzecz wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych tym spółkom przez fundatora może być unikaniem opodatkowania – wyrok NSA z 26.03.2026 r. (II FSK 1297/25).

Z uzasadnienia: Skarżąca zadała pytanie, czy po dokonaniu cesji wierzytelności przychody fundacji rodzinnej pochodzące z (…) odsetek umownych w wysokości zastrzeżonej w treści umów pożyczek (…) oraz (…) z tytułu zwrotu (…) kapitału pożyczek będą objęte zwolnieniem podmiotowym przewidzianym w art. 6 ust. 1 pkt 25 updop. (…)

Wniesienie przez fundatora do fundacji rodzinnej udziałów w spółkach kapitałowych oraz dokonanie na jej rzecz cesji wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych tym spółkom przez fundatora, obejmujących zarówno zwrot kapitału, jak i roszczenie o zapłatę odsetek, uzasadnia przypuszczenie, że jest to działanie o charakterze sztucznym, którego celem jest osiągnięcie korzyści podatkowej. Skoro bowiem konsekwencją opisanych czynności będzie przeniesienie spodziewanych przychodów z wierzytelności na korzystającą z podmiotowego zwolnienia od opodatkowania fundację rodzinną, zasadne jest przypuszczenie, że fundacja ta w istocie stanowi jedynie instrument służący uniknięciu lub stosownemu zmniejszeniu opodatkowania dochodów z umów pożyczek, przy wykorzystaniu sztucznego sposobu działania, ale przede wszystkim w sposób sprzeczny z przedmiotem i celem ustawy o fundacji rodzinnej (ufr), którym jest sprzyjanie gromadzeniu majątku rodzinnego, zarządzanie nim i spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów (art. 2 ust. 1 ufr), a nie włączanie w bieżącą działalność gospodarczą fundatorów w zamiarze wykreowania korzyści podatkowej. (…)

Planowany schemat działania można uznać za sprzeczny z przedmiotem i celem ufr oraz art. 6 ust. 1 pkt 25 updop. Utworzenie fundacji rodzinnej powinno służyć przede wszystkim gromadzeniu majątku i ułatwieniu sukcesji, a nie wprowadzeniu podmiotu pośredniczącego, służącego obniżaniu opodatkowania działalności gospodarczej. Stanowi to klasyczny przykład sztucznego sposobu działania, kwalifikowanego jako unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119c § 2 pkt 2 w zw. z art. 119a § 1 Op.

VAT

Jeżeli po skorzystaniu z ulgi na złe długi podatnik zbył wierzytelność za cenę niższą od kwoty nominalnej, to powinien zwiększyć podstawę opodatkowania oraz VAT należny (wycofać ulgę) proporcjonalnie, a nie w całości – wyrok NSA z 26.05.2025 r. (I FSK 1467/23).

Z uzasadnienia: Spółka miała wątpliwość, w jaki sposób dokonać korekt zwiększających podstawę opodatkowania i należny VAT w przypadku, gdy dokonała zbycia wierzytelności (tj. nieuregulowanych przez jej dłużników należności wynikających z wykonanych przez nią czynności opodatkowanych VAT) za cenę niższą od kwot nominalnych wierzytelności, a w stosunku do których (jako uprzednio nieściągalnych) skorzystała z tzw. ulgi na złe długi na podstawie art. 89a ust. 1 ustawy o VAT. (…)

Dyrektor KIS (…) stwierdził, że w opisanym przypadku bez znaczenia pozostaje to, za jaką cenę wierzytelność została zbyta. Samo bowiem jej zbycie powoduje, że spółka rezygnuje z praw związanych z jej egzekwowaniem i dlatego podstawa opodatkowania oraz podatek należny podlegają u niej zwiększeniu o pełne kwoty uprzednio objęte ulgą (tj. te same kwoty, o które wcześniej spółka zmniejszyła te składowe w rozliczeniu podatku VAT). (…) NSA w składzie wydającym niniejszy wyrok podzielił wykładnię z wyroku z 26.02.2019 r. (I FSK 45/17) (…). Zwłaszcza zgodził się z tezą, że (…) gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty w formie tzw. ulgi na złe długi, należność została zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel obowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została zbyta – z uwzględnieniem proporcji, w jakiej otrzymana z tytułu sprzedaży kwota ma się do kwoty dokonanej korekty. (…) Dyrektor KIS, mając wiedzę o licznym już, spójnym i ugruntowanym orzecznictwie NSA na temat wykładni art. 89a ust. 4 ustawy o VAT, winien dokonać stosownej refleksji odnośnie do prezentowanego przez siebie stanowiska.

Podobne orzeczenia NSA z:

• 28.10.2025 r. (I FSK 1316/23),
• 16.09.2025 r. (I FSK 1403/22),
• 9.09.2025 r. (I FSK 1784/22) i
• 26.02.2019 r. (I FSK 45/17).

Deweloper może odliczyć VAT naliczony przy ponoszeniu wydatków na prace naprawcze i zakup towarów w celu usunięcia wad wybudowanego budynku – wyrok NSA z 26.05.2026 r. (I FSK 1588/23).

Z uzasadnienia: Problematyczne było to, czy ponoszone przez spółkę jako dewelopera wydatki na konieczne prace/usługi naprawcze i zakup towarów w celu usunięcia wad wybudowanego przez nią budynku (oraz wydatki towarzyszące/związane z tym procesem naprawczym), które powstały na skutek wadliwego projektu architektonicznego w zakresie jego konstrukcji (a może również w wyniku czynności generalnego wykonawcy) i którymi to wydatkami nie są obciążane osoby/podmioty będące nabywcami lokali w tym budynku w ramach czynności opodatkowanych, dają prawo do odliczenia. Spółka uważała, że opisane wydatki należy uznać za takie, które mają bezpośredni związek z czynnościami opodatkowanymi spółki w postaci dokonanej wcześniej sprzedaży/dostawy lokali w tym, obecnie wymagającym naprawy, budynku. Są one bowiem w istocie wydatkami na wytworzenie towaru/nieruchomości, poniesienie ich ma swoją podstawę w objęciu towaru rękojmią lub gwarancją. Spółka w tych ramach prawnie odpowiada za wady powstałe/tkwiące w sprzedanym przez nią towarze (lokalach) i ciąży na niej obowiązek ich usunięcia/naprawy. (…)

Natomiast według dyrektora KIS należało przyjąć, że opisane wydatki nie mają związku z jakimikolwiek czynnościami opodatkowanymi spółki, gdyż posiadają one charakter naprawczy i dokonywane są w ramach wywiązania się spółki z rękojmi/gwarancji udzielonej nabywcom sprzedanych przez nią lokali w tym budynku, a nie w celach zarobkowych. (…) Zgodzić się należało tak z oceną, jak i argumentacją płynącą z uzasadnienia wyroku (sądu I instancji) uchylającego interpretację indywidualną dyrektora KIS, że:

• związek przyczynowo-skutkowy, jako decydujący o prawie do odliczenia, może istnieć również w stosunku do dokonanych już dostaw towarów opodatkowanych VAT, zwłaszcza jeśli chodzi o wydatki, które ponoszone są na naprawy towarów, do których prawnie obowiązani są sprzedawcy (w ramach konsekwencji umowy zawartej między jej stronami),
• takie wydatki pozostają w ścisłym związku z opodatkowaną transakcją sprzedaży towaru (tu: dostawy lokali mieszkalnych) i w sposób bezpośredni związane są z całokształtem opodatkowanej działalności gospodarczej, jaką prowadzi spółka będąca deweloperem,
• w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku sprzedane mieszkania, będące umówionym towarem opodatkowanej dostawy, nie zostały w pełni wytworzone przed ich zbyciem, gdyż jak się okazało, tkwiły w nich wady fizyczne, wynikające z wad konstrukcyjnych lub wykonawczych budynku, w którym owe lokale się znajdowały,
• na spółce ciążył prawny obowiązek usunięcia ujawnionych wadliwości, a więc musi ona ponieść dodatkowe wydatki na wytworzenie towaru (lokali) zgodnie z właściwym jemu przeznaczeniem i umową oraz zasadami sztuki budowlanej,
• prace naprawcze i wydatki na ich realizację są wynikiem stosunku prawnego łączącego spółkę z poszczególnymi nabywcami lokali mieszkalnych, czyli transakcjami sprzedaży lokali mieszkalnych, które zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT podlegały opodatkowaniu jako odpłatne dostawy towaru.

Należało zatem uznać, że charakter opisanych czynności naprawczych pozostaje w ścisłym związku z wykonywanymi przez spółkę czynnościami opodatkowanymi, o których jest mowa w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. W konsekwencji zaistniały stan uprawnia spółkę do odliczenia podatku naliczonego od wydatków na opisane prace, które są realizowane po opodatkowanej dostawie lokali usytuowanych w wadliwie wykonanym budynku.

Agencja pracy tymczasowej może odliczyć VAT naliczony przy wynajmowaniu mieszkania na potrzeby zakwaterowania zleceniobiorców, których odpłatnie udostępnia innym podmiotom – wyrok NSA z 19.03.2026 r. (I FSK 1368/23).

Z uzasadnienia: Skarżąca w okolicznościach przedstawionych w sprawie może korzystać z prawa do rozliczenia podatku naliczonego związanego z najmem mieszkań dla pracowników, którzy podejmują pracę u jej kontrahentów, ponieważ wydatki związane z najmem są w sposób obiektywny związane z całokształtem opodatkowanej działalności skarżącej. Wynika to wprost ze stanu faktycznego wskazanego we wniosku. Spółka podała bowiem, że: „w celu zakwaterowania zleceniobiorców, którzy są odpłatnie udostępniani innym podmiotom komercyjnym, spółka podpisała umowę najmu lokalu mieszkalnego. Mieszkanie znajduje się w bliskiej odległości od miejscowości, w której działalność prowadzi kontrahent, któremu odpłatnie udostępniani są zleceniobiorcy korzystający z lokalu mieszkalnego. Najem lokalu ma więc związek z wykonywaną odpłatnie usługą udostępnienia pracowników, opodatkowaną VAT”. (…)

Z tego stanu faktycznego wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie najmu lokali mieszkalnych. Podstawowym zakresem jej działalności jest prowadzenie agencji pracy tymczasowej. W ramach tej opodatkowanej VAT działalności wynajmuje swoim zleceniobiorcom lokale mieszkalne położone w pobliżu kontrahenta, u którego te osoby pracują. (…) Zatem istnieje związek pośredni z prowadzoną przez spółkę opodatkowaną VAT działalnością gospodarczą w postaci agencji pracy tymczasowej. Innymi słowy, gdyby nie ta działalność i konieczność zapewnienia kontrahentowi pracowników, to spółka nie prowadziłaby działalności w zakresie najmu lokali mieszkalnych swym zleceniobiorcom. Najem zaś pełni pomocniczą rolę w stosunku do zasadniczej opodatkowanej działalności gospodarczej.

Usługi polegające na nabywaniu wierzytelności są zwolnione z VAT, jeżeli nie stanowią usług ściągania długów, w tym usług faktoringu – wyrok NSA z 18.03.2026 r. (I FSK 1077/23).

Z uzasadnienia: W myśl art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT zwalnia się od podatku usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Powyższe zwolnienie stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. d dyrektywy 112 (…). Z kolei na podstawie art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37–41, nie mają zastosowania do czynności ściągania długów, w tym factoringu. (…) Z zestawienia art. 43 ust. 1 pkt 40 oraz ust. 15 pkt 1 ustawy o VAT wynika, że muszą istnieć takie usługi, które dotyczą długów (zwolnione), które jednak nie zawierają w sobie elementów ściągania długów, bo wtedy wykraczałyby poza zakres zwolnienia. (…) Zwolnieniu z VAT podlegają tylko usługi w zakresie długów niestanowiące ściągania długów, w tym faktoringu. W rozpoznawanej sprawie kluczowym jest więc status nabywanych wierzytelności wedle stanu na moment ich nabycia (…).

Strona nabywa wierzytelności pewne i niewymagalne – wedle stanu na moment ich nabycia. Nie ma podstaw do przyjmowania, że będą to wierzytelności trudne w chwili nabycia. Nabywane wierzytelności, wedle stanu na moment nabycia, wymagają regularnego spłacania, jak każdy zresztą dług, ale nie wymagają ściągania, windykacji. (…) Po sprzedaży każdej transzy wierzytelności, wszelkie roszczenia przysługujące pierwotnie A.P. sp. z o.o. względem kredytobiorców zostają przeniesione na rzecz strony, która we własnym interesie będzie oczekiwać na spłatę wierzytelności, a dopiero w razie, gdyby to nie nastąpiło, może prawnie dochodzić spłaty należności od kredytobiorców (konsumentów). (…) Co istotne, ewentualne czynności związane z obsługą kredytów konsumenckich będą realizowane przez A.P. na rzecz strony na podstawie odrębnej umowy (tj. umowy serwisowej), a to w istocie przekreśla tezę o możliwości uznania świadczeń realizowanych przez stronę (…) za zbliżone do usług ściągania długów (usług windykacyjnych).

Wnioskodawca, nabywając wierzytelności, oczekuje na ich terminową spłatę, zarabiając na odsetkach od rat spłacanych kredytów, a nie przygotowuje się do ściągania długów. Nie można postawić znaku równości między spłacaniem długu a jego ściąganiem. Gdyby celem umowy było przetransferowanie konieczności windykowania długów na stronę, to celem takiej umowy musiałoby być egzekwowanie długu, co znajdowałoby także bezpośrednie odzwierciedlenie w sposobie kalkulacji wynagrodzenia z tytułu nabycia wierzytelności, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. (…) Świadczenia realizowane w ramach umowy serwisowej są faktycznie wykonywane przez A.P. (zbywcę wierzytelności) na rzecz skarżącego (nabywcy wierzytelności), a więc odwrotnie niż miałoby to miejsce w przypadku umowy o factoring, gdzie to faktor (tj. w tym przypadku – wedle organu – wnioskodawca) realizowałby takie świadczenia na rzecz podmiotu, od którego nabywa wierzytelności, tj. A.P.

Jeżeli transakcje realizowane w ramach umów hedgingowych (zabezpieczenia ceny transakcji) są pomocnicze, to nie uwzględnienia się ich przy obliczaniu proporcji sprzedaży, o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy o VAT – wyrok NSA z 22.01.2026 r. (I FSK 781/23).

Z uzasadnienia: Skarżąca wskazała, że należy do międzynarodowej grupy energetycznej i zajmuje się sprzedażą energii elektrycznej. Sama nie jest producentem energii elektrycznej, którą nabywa od podmiotów trzecich (np. producentów) w celu dokonania sprzedaży do odbiorców energii. Z uwagi na wahania rynkowe cen energii elektrycznej spółka podejmuje działania dla zabezpieczenia cen nabywanej energii elektrycznej oraz zarządzania ryzykiem związanym z możliwością zmiany cen. Stąd rozważa rozpoczęcie współpracy z kontrahentami w zakresie zabezpieczenia ceny energii (hedging). Skarżąca wskazała, że zasadniczym celem planowanych umów hedgingowych jest zarządzanie ryzykiem związanym ze zmiennością cen nabycia energii elektrycznej, która dla odbiorcy końcowego jest regulowana zgodnie z odrębnymi przepisami, a więc wzrost cen zakupu nie może być elastycznie przerzucony na konsumenta energii. (…). Co do zasady stronami tych transakcji będzie skarżąca oraz producent energii elektrycznej, chociaż może być również inny podmiot, niebędący producentem. (…)

Dostawa energii może nastąpić na podstawie odrębnej umowy na bezpośrednią dostawę energii lub może nastąpić na podstawie kontraktu zawartego na rynku giełdowym prowadzonym np. przez Towarową Giełdę Energii. (…)

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że transakcje hedgingowe w sprawie nie mają charakteru pomocniczego, albowiem „ich zawarcie będzie wchodziło w zakres podstawowej działalności strony i będzie stanowiło stały element towarzyszący transakcjom zawieranym przez skarżącą w zakresie owej podstawowej działalności”. W ocenie NSA z powyższą oceną nie można się zgodzić. Analizowana regulacja [art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT – przyp. red.] stanowi implementację art. 174 ust. 2 lit. c dyrektywy 112, zgodnie z którym (…) przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się kwot wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b–g, jeżeli są to transakcje pomocnicze. (…) Przesłanką uznania danej czynności za transakcję pomocniczą powinno być stwierdzenie, że czynność ta nie jest charakterystyczna dla działalności podatnika, stanowi wyjątek w tej działalności, występuje nieregularnie (…).

O pomocniczym charakterze usług świadczą następujące okoliczności: a) usługi zabezpieczenia ceny energii elektrycznej nie są charakterystyczne dla prowadzonej przez spółkę działalności polegającej na produkcji i sprzedaży; b) skala ewentualnego obrotu będącego efektem transakcji, który stanowi ułamek całego obrotu osiąganego przez spółkę; c) znikome zaangażowanie aktywów (zasobów finansowych i osobowych) spółki do świadczenia przedmiotowych usług. (…)

NSA stwierdza, że opisane przez spółkę transakcje zawierane w ramach umów hedgingowych odpowiadają transakcjom pomocniczym, albowiem nie stanowią głównej działalności skarżącej, która zajmuje się sprzedażą energii elektrycznej. W tym znaczeniu zawierane umowy hedgingowe nie stanowią bezpośredniego, koniecznego przedłużenia działalności spółki. Z uwagi na zmienność cen energii stanowić mają środek do zabezpieczenia się przed tym zjawiskiem. (…) We wniosku o interpretację spółka wskazała, że jej zasadniczą działalnością jest sprzedaż energii elektrycznej, co jedynie wspierają zawierane umowy hedgingowe. (…) Ich realizacja nie będzie wymagała istotnego zaangażowania spółki ani organizacyjnie, ani kapitałowo, a planowane „zaangażowanie zasobów finansowych spółki nie jest istotne na tle pozostałych transakcji zawieranych przez spółkę”. Zdaniem NSA wskazane okoliczności potwierdzają stanowisko spółki, która oceniła transakcje realizowane w ramach umów hedgingowych jako pomocnicze, niepodlegające uwzględnieniu w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży, o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy o VAT.

Podobne orzeczenia NSA z:

• 22.01.2025 r. (I FSK 1428/21) i
• 20.02.2020 r. (I FSK 1693/17).