Zasiłki chorobowe „ciążowe” i macierzyńskie – po zmianie specustawy

Izabela Nowacka

Od 16.12.2020 złagodzono zasady obliczania podstaw tych zasiłków w razie zmniejszenia wielkości etatu w związku z pandemią COVID-19. Wyjaśniamy, jak przeliczać podstawę ich wymiaru przy obniżonym etacie.

Na mocy specustawy podczas trwania stanu epidemii pracodawcy mogą – w drodze porozumienia z pracownikami – obniżać wymiar czasu pracy lub wprowadzać okresowo mniej korzystne warunki zatrudnienia. Wpływało to na obliczanie zasiłków chorobowego i opiekuńczego, w tym dodatkowego opiekuńczego oraz macierzyńskiego. Zastosowanie miał bowiem art. 40 ustawy zasiłkowej.

  • ustawa zasiłkowa – ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
  • specustawa – ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Zgodnie z nim – w razie zmiany umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstał stosunek pracy, polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy – podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy, jeżeli zmiana ta nastąpiła w miesiącu, w którym powstała niezdolność do pracy, lub w miesiącach, z których standardowo ustala się podstawę, czyli 12 mies. poprzedzających powstanie choroby lub pełnych kalendarzowych – w razie krótszego zatrudnienia.

Zmiana od 9.10.2020

Już od października obowiązują przepisy, które znoszą stosowanie art. 40 ustawy zasiłkowej u pracowników, którzy z powodu pandemii COVID-19 mieli ograniczone etaty i których zasiłki zostały zaniżone. Chodzi o ustawę z 7.10.2020 o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania społeczno-gospodarczym skutkom COVID-19 (DzU poz. 1747), według której przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przysługujących osobom, którym obniżono wymiar czasu pracy na podstawie art. 15g, oraz osobom, którym na podstawie art. 15zf specustawy wprowadzono mniej korzystne warunki zatrudnienia niż wynikające z umów o pracę, nie stosuje się art. 40 ustawy zasiłkowej, jeżeli:

  • obniżenie wymiaru czasu pracy lub wprowadzenie mniej korzystnych warunków zatrudnienia nastąpiło w okresie wcześniej pobieranego zasiłku,
  • między okresami pobierania wcześniejszego i kolejnego zasiłku nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 mies. kalendarzowe.

Oba te warunki muszą wystąpić łącznie. Celem było wyrównanie pracownikom zasiłków, które przez obniżenie etatu na podstawie przepisów antycovidowych były niższe na skutek stosowania art. 40 ustawy zasiłkowej.

Zmiana od 16.12.2020

Kolejna ustawa – z 9.12.2020 – o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 2255) – wprowadziła szczególne zasady ustalania zasiłków chorobowych za okres przypadający w czasie ciąży oraz macierzyńskich. Jeszcze bardziej złagodzono zasady obliczania podstaw tych zasiłków w razie obniżenia wielkości etatu w związku z pandemią COVID-19.

Tak więc przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przypadającego w okresie ciąży oraz zasiłku macierzyńskiego osobom, którym zmniejszono etat lub pogorszono warunki zatrudnienia:

  • nie stosuje się art. 40 ustawy zasiłkowej,
  • nie uwzględnia się okresów obniżonego wymiaru czasu pracy lub mniej korzystnych warunków zatrudnienia.

Zgodnie z wyjaśnieniami ZUS fakt, że nie stosuje się tu art. 40 ustawy zasiłkowej, oznacza, że do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku nie przyjmuje się wyłącznie wynagrodzenia po zmianie wymiaru czasu pracy. Zmiana etatu nie powoduje więc skrócenia okresu, z którego ustalana jest podstawa wymiaru zasiłków. Natomiast nieuwzględnianie okresów obniżonego wymiaru czasu pracy oznacza, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku:

  • wyłącza się wynagrodzenie pracownika za miesiące, w których wykonywał pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy,
  • przyjmuje się wynagrodzenie za pełne kalendarzowe miesiące sprzed obniżenia etatu (lub ustalenia mniej korzystnych warunków zatrudnienia), z okresu 12 mies. kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, ustalonych zgodnie z przepisami ustawy zasiłkowej.

Pracownica urodziła dziecko w styczniu 2021. Od 15.06.2020 pracuje w obniżonym wymiarze czasu pracy (0,8), który pracodawca wprowadził na podstawie art. 15g specustawy. Do obliczenia podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego:

  • nie przyjmuje się wynagrodzenia za wszystkie miesiące, w których wymiar czasu pracy był obniżony, także przez część miesiąca, tj. wynagrodzenia za okres od czerwca do grudnia 2020,
  • przyjmuje się wynagrodzenie za pozostałe miesiące z okresu 12 mies. kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. od stycznia do maja 2020.

Pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego od 28.12.2020. Wcześniej pobierała:

  • zasiłek chorobowy w czasie ciąży od 1.09.2020 do 27.12.2020,
  • dodatkowy zasiłek opiekuńczy na pierwsze dziecko:
    • od 6.05.2020 do 30.06.2020,
    • od 27.07.2020 do 14.08.2020.

Pracodawca od 1.07.2020 zmienił jej wymiar czasu pracy z całego etatu na 0,8 etatu na podstawie art. 15g specustawy.

Podstawę wymiaru:

  • dodatkowego zasiłku opiekuńczego od 6.05.2020 do 30.06.2020 – stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od maja 2019 do kwietnia 2020 (z 12 mies.),
  • dodatkowego zasiłku opiekuńczego od 27.07.2020 do 14.08.2020 – stanowiło wynagrodzenie po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za lipiec 2020, po uzupełnieniu,
  • zasiłku chorobowego od 1.09.2020 do 27.12.2020 przypadającego na okres ciąży i zasiłku macierzyńskiego od 28.12.2020 – stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od maja 2019 do kwietnia 2020, tj. wynagrodzenie przyjęte do obliczenia dodatkowego zasiłku opiekuńczego od 6.05.2020; jest tak ze względu na wyłączenie art. 40 ustawy zasiłkowej oraz fakt, że między zasiłkami przerwy były krótsze niż 3 mies. kalendarzowe.

Pracownica jest w ciąży i od 17.12.2020 do 20.01.2021 przebywała na zasiłku chorobowym. Wcześniej pobierała 80% zasiłek chorobowy od 30.06.2020 do 22.07.2020. Od 1.07.2020 pracodawca obniżył jej wymiar czasu pracy na 0,8 etatu na podstawie art. 15g specustawy. 

Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego „ciążowego” (grudzień–styczeń) wyłącza się wynagrodzenie za wszystkie miesiące, w których obowiązywał niższy wymiar czasu pracy, tj. za okres od lipca do listopada 2020. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi zaś wynagrodzenia za pozostałe miesiące z okresu 12 mies. kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, tj. od grudnia 2019 do czerwca 2020.

Obniżenie etatu krótko po zatrudnieniu

ZUS wyjaśnia, że jeżeli:

  • obniżenie etatu nastąpiło w pierwszym niepełnym kalendarzowym miesiącu zatrudnienia albo
  • obniżenie etatu nastąpiło od pierwszego dnia drugiego miesiąca zatrudnienia, jeśli pierwszy miesiąc jest niepełnym kalendarzowym miesiącem zatrudnienia, albo
  • cały okres 12 mies. kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy przypada na okres obniżonego na podstawie specustawy wymiaru czasu pracy,

do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przypadającego w czasie ciąży oraz zasiłku macierzyńskiego przyjmuje się wynagrodzenie za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, po uzupełnieniu do pełnej miesięcznej kwoty, którą osoba ubezpieczona otrzymałaby, gdyby pracowała w wymiarze czasu pracy przed obniżeniem.

Pracownica została zatrudniona od 9.03.2020, a od 1.04.2020 zmniejszono jej wymiar czasu pracy z 0,75 do 0,6 etatu na podstawie art. 15g specustawy. Od 15.01.2021 ma prawo do zasiłku macierzyńskiego. Z podstawy wymiaru tego zasiłku należy wykluczyć okresy obniżonego wymiaru czasu pracy, czyli miesiące kwiecień–grudzień 2020. Marzec 2020 również został pominięty jako niepełny kalendarzowy miesiąc zatrudnienia. Do obliczenia podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego przyjęto natomiast wynagrodzenie za styczeń 2021, po uzupełnieniu do pełnej miesięcznej kwoty, którą pracownica otrzymałaby, gdyby pracowała w wymiarze czasu pracy przed obniżeniem (0,75).

Jeżeli etat obniżono w drugim miesiącu pracy, gdy pierwszy miesiąc był niepełnym kalendarzowym miesiącem ubezpieczenia, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie za miesiąc, w którym doszło do obniżenia wymiaru czasu pracy, po uzupełnieniu do pełnej miesięcznej kwoty, którą pracownik otrzymałby, gdyby pracował w wymiarze czasu pracy przed obniżeniem.

Załóżmy, że pracownica z przykładu powyżej pracuje w zmniejszonym wymiarze czasu pracy od 20.04.2020. Jako podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego przyjmuje się wynagrodzenie za kwiecień 2020, po uzupełnieniu do pełnej miesięcznej kwoty, którą otrzymałaby, gdyby pracowała w wymiarze czasu pracy przed obniżeniem (maj–grudzień odrzucamy jako okres pracy po obniżce etatu, a marzec – jako niepełny miesiąc zatrudnienia).

Formalności

Jeżeli płatnikiem zasiłków w danym roku kalendarzowym jest ZUS, podstawą wypłaty kolejnego zasiłku lub zasiłku po przerwie jest zaświadczenie Z-3 złożone przez pracodawcę (płatnika składek). W zaświadczeniu tym, w „Uwagach”, płatnik powinien wpisać, że obniżenie wymiaru czasu pracy pracownika nastąpiło na podstawie ustawy z 2.03.2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (DzU poz. 1842) i wskazać jej odpowiedni artykuł.

Przeliczenie świadczeń wypłaconych przed 16.12.2020

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przypadającego w okresie ciąży oraz zasiłku macierzyńskiego ustalona dla osób, którym zmniejszono etat lub wprowadzono mniej korzystne warunki zatrudnienia, za okres przed 16.12.2020 podlega ponownemu przeliczeniu, jeżeli świadczenie wypłacone na podstawie dotychczasowych przepisów jest niższe niż ustalone po zmianie opisanych reguł zasiłkowych. Przeliczenie podstawy wymiaru świadczeń następuje na wniosek świadczeniobiorcy.

Innymi słowy osoby, które pobierały zasiłki „ciążowe” lub macierzyńskie, ale nie „załapały się” na przeliczenie na podstawie ustawy z 7.10.2020, gdyż nie spełniły obu postawionych tam warunków, mogą ubiegać się o rekalkulację i wyrównanie swoich świadczeń na mocy ustawy z 9.12.2020.

Ponownie ustala się podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ubezpieczonej w ciąży oraz zasiłku macierzyńskiego, wypłaconych przed 16.12.2020 za okres:

  • po 30.03.2020 do 15.12.2020 – osobom, o których mowa w art. 15g lub art. 15zf specustawy,
  • po 23.06.2020 do 15.12.2020 – osobom, o których mowa w art. 15gb specustawy,
  • po 25.08.2020 do 15.12.2020 – osobom, o których mowa w art. 15zzzzzo ust. 2 specustawy.

Wniosek świadczeniobiorca powinien złożyć:

  • do pracodawcy – który zasiłek wypłacił, bo był do tego uprawniony, lub
  • do ZUS – jeśli zasiłek wypłacał ZUS.

Nie ma specjalnego wzoru wniosku. Jeżeli zasiłek wypłacał ZUS, można złożyć wniosek ZAS-58 Skarga/Wniosek świadczeniobiorcy/płatnika składek w sprawie świadczeń z tytułu choroby, macierzyństwa lub zasiłku pogrzebowego, przez portal PUE ZUS. Pracodawca musi również potwierdzić, że obniżenie wymiaru czasu pracy lub wprowadzenie mniej korzystnych warunków zatrudnienia nastąpiło na podstawie przepisów specustawy.

Wniosek (np. ZAS-58) można złożyć także u pracodawcy, który przez PUE ZUS niezwłocznie przekaże go do ZUS, wraz z informacją, że obniżenie wymiaru czasu pracy lub wprowadzenie mniej korzystnych warunków zatrudnienia nastąpiło na podstawie specustawy, oraz ze skanem wniosku pracownika.

Ciężarna pracownica pobrała zasiłek chorobowy za okres od 7.07.2020 do 20.07.2020. Od 2.10.2020 ma prawo do zasiłku macierzyńskiego. Pracodawca od 1.08.2020 obniżył jej wymiar czasu pracy na podstawie art. 15gb specustawy. Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego ustalił z wynagrodzenia po zmianie etatu, z okresu sierpień–wrzesień. Po wejściu w życie ustawy z 7.10.2020 pracownica nie miała prawa do przeliczenia podstawy zasiłku macierzyńskiego, ponieważ obniżenie wymiaru czasu pracy nie nastąpiło w okresie wcześniej pobieranego zasiłku. Może jednak ubiegać się o przeliczenie podstawy na mocy ustawy z 9.12.2020. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego zostanie przyjęte wynagrodzenie za okres od kwietnia 2019 do marca 2020, czyli jak dla zasiłku chorobowego.

Pracownica otrzymała zasiłek opiekuńczy od 20.03.2020 do 5.04.2020. W trakcie jego pobierania, tj. od 1 kwietnia, pracodawca na podstawie art. 15g specustawy obniżył jej wymiar czasu pracy. W październiku 2020 pracownica zachorowała w czasie ciąży. Pracodawca ustalił podstawę wymiaru zasiłku chorobowego z okresu od kwietnia do września 2020, po zmianie etatu. Na podstawie ustawy z 7.10.2020 nie przysługiwało prawo do przeliczenia, bo przerwa między okresami pobierania zasiłków była dłuższa niż 3 mies. kalendarzowe.

Pracownica na mocy przepisów (z 9.12.2020) może się ubiegać o wyrównanie październikowego zasiłku chorobowego. Obliczając podstawę jego wymiaru, pracodawca wyłączy wynagrodzenie za okres od kwietnia do września 2020, a przyjmie wynagrodzenie za okres od października 2019 do marca 2020, czyli pozostałe miesiące z okresu 12 mies. kalendarzowych poprzedzających październik 2020.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Temat: „Koronawirus - zasiłek opiekuńczy”
ZUS

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – wznowienie wypłaty od 9.11.2020

Rodzice otrzymają świadczenie należne za okres zamknięcia placówek, do których uczęszcza dziecko do 8 lat lub dziecko starsze z orzeczoną niepełnosprawnością.

Od 9.11.2020 do 29.11.2020 ponownie przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy rodzicom sprawującym osobistą opiekę nad dzieckiem do 8 lat w przypadku:

Świadczenia chorobowe

ZUS poinformuje pracodawcę o kwarantannie i izolacji zatrudnionego

Osoby skierowane na kwarantannę lub objęte izolacją domową i ubiegające się o wypłatę zasiłku nie muszą dostarczać decyzji sanepidu do pracodawcy ani do ZUS. Nie muszą też mieć zwolnienia lekarskiego z powodu przebywania w izolacji domowej.

Dane te pozyskuje ZUS i udostępnia płatnikom składek dla celów wypłaty świadczeń chorobowych. Pracownicy powinni jednak poinformować pracodawcę (np. telefonicznie lub e-mailem) o przyczynie nieobecności w pracy.

Koronawirus

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – wydłużony do 12.07.2020

Rodzice otrzymają świadczenie należne w razie zamknięcia placówek, do których uczęszcza dziecko do 8 lat.

Wydłużenie okresu pobierania zasiłku wynika z ustawy z 19.06.2020 o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (DzU poz. 1086, dalej tarcza 4.0), a także z rozporządzenia RM z 25.06.2020 w sprawie określenia dłuższego okresu pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego w celu przeciwdziałania COVID-19 (DzU poz. 1108).

Zasiłki

Czy dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje za dni wolne od pracy

Czy osoba, która pracuje od poniedziałku do piątku, może wystąpić o dodatkowy zasiłek opiekuńczy na dziecko do 8 lat (nieuczęszczające do przedszkola z powodu epidemii koronawirusa), podając ciągły okres opieki, włącznie z weekendami? Czy wtedy otrzyma zasiłek również za dni wolne od pracy, czy tylko za dni robocze?

Istnieje możliwość uzyskania zasiłku opiekuńczego również za dni dla pracownika wolne, jak sobota i niedziela. Jednak warunek jest taki, że w te dni pracownik nadal opiekuje się dzieckiem i nie ma drugiego rodzica/małżonka, który mógłby się nim zająć.

Koronawirus

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – kolejne przedłużenie

Do 14.06.2020 przedłużono okres pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego, przysługującego przez czas, na jaki zostały zamknięte żłobki, kluby dziecięce, przedszkola i szkoły z powodu epidemii.

Tak wynika z rozporządzeń RM z 14.05.2020 (obowiązujących od 4.05.2020) w sprawie określenia dłuższego okresu pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego w celu przeciwdziałania COVID-19 (DzU poz. 855 i 856).

Koronawirus

Obowiązek wypłaty wynagrodzenia, gdy pracownik pobierał zasiłek opiekuńczy przez wszystkie dni robocze w miesiącu

Mamy wątpliwości co do sposobu rozliczenia za miesiąc, w którym pracownik przebywał przez cały miesiąc na dodatkowym zasiłku opiekuńczym, ale w oświadczeniu wymienił okresy przypadające w dni dla niego robocze, pomijając weekendy czy święta.
Czy oprócz zasiłku przysługuje mu wynagrodzenie określone w stawce miesięcznej?

Nieprzepracowanie całego miesiąca przekłada się na wysokość wynagrodzenia. Sposób obliczenia wynagrodzenia za przepracowaną część miesiąca zależy od systemu wynagradzania oraz od przyczyny nieobecności w pracy. Pracownik, który przez część miesiąca wykazuje absencję, oprócz wynagrodzenia chorobowego czy zasiłku ma prawo również do wynagrodzenia za czas pracy. Obliczenia tej części pensji dokonuje się w przypadku, gdy pracownik ma określone wynagrodzenie w stałej stawce miesięcznej (np. 5000 zł), a także pewne składniki jak premie czy dodatki liczone stałym procentem od podstawy zasadniczej (np. 20% z 5000 zł).

Koronawirus

Wypowiedzenie umowy o pracę osobie na zasiłku opiekuńczym

Czy osobę przebywającą na zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w związku z zamknięciem szkół z powodu epidemii koronawirusa można zwolnić z pracy? Czy jeżeli wróci do pracy po upływie okresu korzystania z zasiłku i otrzyma wypowiedzenie lub zostanie skierowana na urlop bezpłatny, może ew. starać się o kolejny zasiłek?

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika ani w czasie jego innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 41 Kp). Oznacza to, że w czasie przebywania pracownika na zasiłku opiekuńczym pracodawca nie może wypowiedzieć umowy, gdyż opieka jest usprawiedliwioną nieobecnością. Pracodawca mógłby w tym czasie jedynie rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (w trybie natychmiastowym), ale musiałyby ku temu istnieć poważne przesłanki, np. ciężkie naruszenie przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych.

Koronawirus

Zasiłki opiekuńcze i wynagrodzenie przestojowe za czas niewykonywania pracy z powodu epidemii koronawirusa – zmiany wprowadzone w ramach tarczy antykryzysowej

Opisujemy zasady przyznawania świadczeń z ubezpieczenia społecznego pracownikom, którzy zostali w domach, aby opiekować się młodszymi dziećmi w okresie zamknięcia placówek oświatowych czy też w czasie kwarantanny, a także zasady obliczania wynagrodzenia za okres niewykonywania pracy z powodu zamknięcia zakładu pracy oraz udzielania pomocy państwa w razie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy.

Od 12.03.2020 r. z powodu zagrożenia koronawirusem zostały zawieszone zajęcia w szkołach, przedszkolach, żłobkach, początkowo na 2 tyg. – do 25 marca, a następnie okres ten przedłużono do 10 kwietnia. Zamknięcie tych placówek oznacza dla pracowników rodziców konieczność zorganizowania opieki młodszym dzieciom, które zostają w domu.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....