Zasada istotności a uproszczenia

Podstawowym wymogiem stawianym rachunkowości, warunkującym jej przydatność, jest przedstawianie przez nią rzetelnego obrazu sytuacji. Jednostki mają obowiązek stosować bezwzględnie obowiązujące i opcjonalnie przyjęte zasady (politykę) rachunkowości w taki sposób, aby ich księgi i sprawozdania finansowe rzetelnie i jasno przedstawiały sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy (art. 4 ust. 1 uor). W tych ramach jednostki mogą stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na rzetelne i jasne przedstawienie ich sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego (art. 4 ust. 4 uor).

Stosując przepisy uor, jednostka kieruje się zarazem zasadą istotności. Informacje wykazywane w sprawozdaniach finansowych należy uznać za istotne, gdy ich pominięcie lub zniekształcenie może wpływać na decyzje podejmowane przez użytkowników na podstawie tych sprawozdań. Nie można uznać poszczególnych pozycji za nieistotne, jeżeli wszystkie nieistotne pozycje o podobnym charakterze są łącznie istotne (art. 4 ust. 4a uor).

Oznacza to, że uor zezwala na stosowanie uproszczeń, pod warunkiem że wywołane nimi pominięcia lub zniekształcenia nie są istotne, gdyż ani pojedynczo, ani łącznie nie wprowadzają odbiorcy sprawozdania finansowego w błąd.

Uor nie określa progu istotności, wskazując jedynie na kryteria wymagające uwzględnienia przy ustalaniu miar dopuszczalnych uproszczeń. Do wskazanego w pytaniu uproszczenia polegającego na tym, że jednostka może:

• nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych, których wartość początkowa nie przekracza 10 tys. zł, ale jednorazowo odpisać je w koszty (uproszczenie na bazie przepisów ustaw podatkowych),
• nie rozliczać w czasie niektórych kosztów, dotyczących przyszłych okresów sprawozdawczych, zaliczając je w całości do wyniku finansowego roku, w którym zostały poniesione,

należy – naszym zdaniem – podejść w sposób indywidualny, uwzględniający zakres i specyfikę działalności jednostki oraz jej rentowność. Na tych przesłankach powinna się opierać decyzja kierownika jednostki, dotycząca stosowania przez jednostki zasady istotności oraz przyjętych uproszczeń, wpisana do dokumentacji stosowanych zasad (polityki) rachunkowości, wymaganej postanowieniami art. 10 ust. 1 uor.

Podejmując taką decyzję, trzeba:

• ustalić istotność cząstkową dla poszczególnych grup kosztów, a nie jeden łączny próg,
• wyznaczając tę istotność, wziąć pod uwagę zarówno dane z przeszłości (np. rzeczywiste wykonanie z ostatnich 2 lat), jak i plany; jeżeli np. restauracja zamierza w następnym roku zmienić zastawę (inny wzór, logo), a jest to wydatek znaczny, to w odniesieniu do tego zakupu zawiesza zasadę jednorazowego odpisywania w koszty na rzecz rozliczenia wydatków w czasie,
• zapewnić bieżącą obserwację rzeczywistych kosztów, aby nie dopuścić do przekroczenia progu istotności w odniesieniu do łącznej kwoty danej grupy kosztów.