Urlop wychowawczy chroni przed wypowiedzeniem w małej firmie

Kodeksowe osłony

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez zatrudnionego wniosku o urlop wychowawczy do dnia jego zakończenia (art. 186⁸ § 1 Kp). Wniosek o urlop wychowawczy pracownik składa (w formie pisemnej lub elektronicznej) co do zasady w terminie nie krótszym niż 21 dni przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu. Jeśli jednak przekaże go wcześniej, to zakaz zwolnienia z pracy aktywuje się dopiero na 21 dni przed zamierzonym rozpoczęciem urlopu (art. 186 § 7, art. 186⁸ § 3 Kp).

W okresie od złożenia wniosku o urlop wychowawczy do dnia jego zakończenia wolno wyjątkowo rozwiązać umowę o pracę z powodu (art. 186⁸ § 2 Kp):

• ogłoszenia upadłości pracodawcy,
• ogłoszenia likwidacji pracodawcy,
• zaistnienia przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Odstępstwo od reguły, ale nie dla każdego

Istnieje jeszcze jedna, nadzwyczajna opcja – wynikająca z ustawy z 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 570; dalej ustawa o zwolnieniach grupowych). Na mocy art. 10 ust. 2 tej ustawy dopuszczalne jest wręczenie wypowiedzenia pracownikowi przebywającemu na urlopie wychowawczym w ramach zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracownika, jeżeli nie sprzeciwi się temu zakładowa organizacja związkowa. Ta ostatnia na wyrażenie sprzeciwu ma 14 dni od otrzymania od pracodawcy zawiadomienia o chęci złożenia wypowiedzenia.

SN niejednokrotnie potwierdzał, że w tym trybie można zwolnić pracownika na urlopie wychowawczym, nawet gdy nie zachodzą pozwalające na to przesłanki z Kp, tj. jeśli nie nastąpiło ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy, a osoba zatrudniona nie zasłużyła na dyscyplinarkę (np. uchwała SN z 15.02.2008 r., II PZP 13/05).

Szkopuł w tym, że wyjątkowe uprawnienie z art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych zostało zaadresowane jedynie do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników (bo tylko tacy podlegają pod powołaną ustawę).

Zakaz wiąże

W przypadku spółki, o której mowa w pytaniu, likwidacja stanowiska pracy nie stanowi przyczyny uzasadniającej przedłożenie wypowiedzenia osobie będącej na urlopie wychowawczym. Co więcej, do takich przyczyn nie kwalifikuje się również likwidacja oddziału zakładu pracy. Jak czytamy np. w orzeczeniu SN z 27.04.2022 r. (I PSKP 51/21), likwidacja oddziału spółki – przedsiębiorcy zagranicznego, niebędącego samodzielnym pracodawcą, (…) nie znosi ochrony z art. 186⁸ § 1 Kp. W konsekwencji wypowiedzenie umowy o pracę narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę i uzasadnia żądanie zasądzenia odszkodowania.

Pracownicy przebywającej na urlopie wychowawczym, zatrudnionej przez firmę mającą poniżej 20 pracowników, można wręczyć wypowiedzenie wyłącznie w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Jeśli prezes spółki nie zrezygnuje ze swoich zamiarów, narazi się na spór przed sądem pracy albo kontrolę inspektora pracy zainicjowaną skargą pracownicy. Podobnie byłoby, gdyby próbował zwolnić ją w trybie natychmiastowym (dyscyplinarnie), mimo że nie dopuściła się ciężkiego naruszenia obowiązków służbowych.