Droga Użytkowniczko, Drogi Użytkowniku, klikając AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU wyrazisz zgodę na to aby Rachunkowość Sp. z o.o. oraz Zaufani Partnerzy przetwarzali Twoje dane osobowe takie jak identyfikatory plików cookie, adresy IP, otwierane adresy url, dane geolokalizacyjne, informacje o urządzeniu z jakiego korzystasz. Informacje gromadzone będą w celu technicznego dostosowanie treści, badania zainteresowań tematami, dostosowania niektórych treści do lokalizacji z której jest odczytywana oraz wyświetlania reklam we własnym serwisie oraz w wykupionych przez nas przestrzeniach reklamowych w Internecie. Wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Klikając w przycisk AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU wyrażasz zgodę na zapisanie i przechowywanie na Twoim urządzeniu plików cookie. W każdej chwili możesz skasować pliki cookie oraz ograniczyć możliwość zapisywania nowych za pomocą ustawień przeglądarki.

Wyrażając zgodę, pozwalasz nam na wyświetlanie spersonalizowanych treści m.in. indywidualne rabaty, informacje o wykupionych przez Ciebie usługach, pomiar reklam i treści.

AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU

Czy odstępne jest opodatkowane VAT

Ryszard Kubacki doradca podatkowy

Działalność przedsiębiorcy opiera się na skupowaniu od osób fizycznych niebędących podatnikami VAT towarów używanych, a następnie ich sprzedaży ostatecznym odbiorcom. Zdarza się, że przed zawarciem właściwej umowy sprzedaży sprzedający decydują się na zawarcie umowy przedwstępnej. Na jej podstawie sprzedający otrzymuje od przedsiębiorcy zaliczkę na poczet późniejszej dostawy towaru. Umowa przedwstępna daje stronom możliwość odstąpienia od niej bez podania przyczyny, za zapłatą odstępnego.
Czy odstępne wpłacone na rzecz przedsiębiorcy podlega VAT?

Opodatkowana VAT jest odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (art. 7 ust. 1 tej ustawy). Świadczeniem usług jest natomiast każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności bądź sytuacji (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT).

Aby odpowiedzieć na pytanie, należy rozważyć, czy odstępne stanowi wynagrodzenie za usługę rzeczywiście wykonaną przez nabywcę.

Odstępne to dodatkowe zastrzeżenie umowne przewidziane w umowie przedwstępnej. Jednak sama okoliczność, że sprzedawca i nabywca uzgodnili, że w razie odstąpienia od umowy przedwstępnej (a w istocie rezygnując z zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży) sprzedawca ma obowiązek zapłaty odstępnego, nie przemawia za opodatkowaniem VAT. Odstępne nie stanowi zapłaty za wyrażenie zgody przez nabywcę na odstąpienie od umowy, bo odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnienia przez sprzedającego i jest czynnością jednostronną. Jest rodzajem rekompensaty za niespełnienie zobowiązania wynikającego z umowy przedwstępnej w postaci zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży.

Nie można też uznać, że odstępne wiąże się bezpośrednio z umową sprzedaży, do której zawarcia nie dochodzi. Nie mamy tu do czynienia ze świadczeniem wzajemnym, nie występuje bezpośredni związek między świadczeniem usługi a zapłatą odstępnego, co jest warunkiem koniecznym do opodatkowania danej czynności VAT.

Przyjęcie przez nabywcę do wiadomości informacji o zrealizowaniu uprawnienia przez kontrahenta nie stanowi świadczenia usług. Skoro wcześniej podjęto zgodnie decyzję co do przyznania wzajemnego uprawnienia do odstąpienia od umowy przedwstępnej, to w sytuacji skorzystania z tego uprawnienia przez sprzedającego nie można mówić o tolerowaniu zachowania sprzedawcy. Tolerowaniem jest bowiem godzenie się na sytuację pomimo braku aprobaty dla niej.

Niedojście do skutku dostawy towarów nie jest też jednoznaczne z powstrzymaniem się od czynności, kwalifikowanym na gruncie VAT jako świadczenie usług. Z kolei rezygnację z zawarcia umowy sprzedaży przez sprzedawcę trudno jest rozpatrywać w kategoriach jego korzyści.

Reasumując: należności wypłacone na rzecz przedsiębiorcy (odstępne) przez sprzedającego z tytułu odstąpienia od umowy przedwstępnej zobowiązującej do zawarcia umowy sprzedaży towarów używanych nie podlegają VAT. Takie też stanowisko zajął NSA w wyroku z 13.02.2020 (I FSK 1382/17).

Fiskus ma inne zdanie

Nieopodatkowanie odstępnego VAT wiąże się z ryzykiem zakwestionowania tego postępowania przez organy podatkowe. Te bowiem stoją na stanowisku, że odstępne podlega VAT, gdyż jest wynagrodzeniem za odpłatne świadczenie usługi, polegającej na wyrażeniu zgody na odstąpienie od umowy. Kwota odstępnego zabezpiecza interesy nabywcy (na wypadek rezygnacji z transakcji przez zbywającego), natomiast korzyścią dla tego ostatniego jest możliwość odstąpienia od umowy przyrzeczonej.

Takie stanowisko zajęła KIS m.in. w interpretacji z 23.09.2020 (0113-KDIPT1-1.4012.523.2020.3.ŻR). Powołała się przy tym na prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z 23.05.2018 (III SA/Gl 159/18), w którym sąd orzekł, że rezygnacja z zawarcia umowy sprzedaży i towarzysząca jej wypłata odstępnego nie są czynnościami jednostronnymi, niemającymi osadzenia w porozumieniu łączącym kontrahenta wnioskodawcy z tym podmiotem. Oczywiście, odstąpienie od zawarcia przyrzeczonej umowy oraz wypłata odstępnego jest konsekwencją oświadczenia złożonego spółce przez podmiot, który miał jej dostarczyć towar. Równocześnie należy jednak pamiętać o tym, że obydwa te zdarzenia (w tym przede wszystkim wypłata określonej kwoty z tytułu odstępnego) są konsekwencją dwustronnej czynności prawnej, jaką jest umowa przedwstępna. To właśnie tam obydwie, równe sobie strony stosunku prawnego, przyjęły rozwiązanie, zgodnie z którym swoistą zapłatą za niezawarcie przyrzeczonej umowy sprzedaży i za niedostarczenie konkretnego, obiecanego towaru będzie wypłata odstępnego. Jest to swoista cena tolerowania (znoszenia) przez wnioskodawcę tego, że konkretna osoba (jego kontrahent) nie zawarł z nim umowy i nie dostarczył mu obiecanego towaru. Dla tego dostawcy jest to zaś odpłata za gwarantowaną postanowieniami umowy przedwstępnej możliwość niesprzedania obiecanego towaru.

Prawidłowość wykładni fiskusa potwierdził też WSA we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z 1.08.2018 (I SA/Wr 487/18).

ak