Co słychać w sprawie abolicji w estońskim CIT
Według Ministerstwa Finansów przepisy ją wprowadzające zaczną obowiązywać dopiero 1.01.2027 r., a nie jak niedawno planowano – w połowie 2026 r. Nie wiadomo jednak jeszcze, czy będą uchwalone w proponowanym obecnie przez resort finansów kształcie i czy ustawa je wprowadzająca, zawierająca ponadto liczne rozwiązania uszczelniające system podatkowy, zostanie podpisana przez Prezydenta.
Abolicją mają być objęci podatnicy CIT, którzy chcąc skorzystać z możliwości przejścia na ryczałt od dochodów spółek w trakcie trwającego roku podatkowego, nie dopełnili obowiązków związanych ze sporządzeniem śródrocznego sprawozdania finansowego (sf) na moment tego przejścia, tzn. zostało ono podpisane po terminie, o którym mowa w uor. Według organów podatkowych oznacza to nieskuteczność wyboru ryczałtu, o czym zainteresowane spółki dowiadywały się niekiedy dopiero po kilku latach – nieuprawnionego według fiskusa – stosowania tej formy opodatkowania. Dostrzeżono jednak, że naruszenie to jest nieproporcjonalne do ponoszonych przez spółki konsekwencji (de facto wpadły one w podatkową pułapkę), stąd zdecydowano się na podjęcie działań legislacyjnych.
Zalecenia, których… nie było
O planowanej abolicji w ramach estońskiego CIT zrobiło się głośno pod koniec 2025 r. W odpowiedzi MF z 28.11.2025 r. (DNK1.054.19.2025) na interpelację poselską nr 13398 znalazła się informacja, że Departament Nadzoru nad Kontrolami 6.11.2025 r. skierował do izb administracji skarbowych pismo informujące o projektowanym wprowadzeniu „abolicji” i zwrócił się do podległych jednostek o uwzględnienie projektowanych zmian w toku planowanych czynności z uwagi na potencjalne skutki, które mogą wynikać z projektowanych regulacji.
Według konsultowanego w grudniu 2026 r. projektu nowelizacji updop z 16.09.2025 r. (UD116) abolicja miała objąć podatników, którzy w celu wybrania opodatkowania ryczałtem:
• w terminie określonym art. 28j ust. 5, jednak nie później niż do 31.08.2025 r., zamknęli księgi rachunkowe oraz
• sporządzili sf zgodnie z przepisami o rachunkowości, które w terminie 3 mies. od właściwego dnia bilansowego zostało podpisane przez osobę, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych.
Ich wybór miał być skuteczny, choćby sf nie zostało podpisane przez kierownika jednostki lub zostało przez niego podpisane po upływie terminu. Warunkiem miało być ponadto dopełnienie przez podatnika zgodnie z art. 28j ust. 5 innych, z wyjątkiem podpisania sf przez kierownika jednostki, wymaganych prawem obowiązków związanych z wyborem tej formy opodatkowania.
W odpowiedzi z 18.12.2026 r. na pytanie Redakcji Ministerstwo Finansów poinformowało, że zalecenia dla izb administracji skarbowych „pozostają aktualne”, a przewidywany termin wejścia w życie projektowanej regulacji to połowa 2026 r. Kiedy po upływie kilku miesięcy ponownie zapytaliśmy o projektowane przepisy abolicyjne, resort finansów wskazał, że znajdują się one w zaktualizowanej wersji projektu UD116 z 16.03.2026 r., która ponownie została skierowana do konsultacji. Ich przewidywany termin wejścia w życie to 1.01.2027 r. Jednocześnie w odpowiedzi z 7.04.2026 r. stwierdzono, że Ministerstwo Finansów nie wydawało organom skarbowym żadnych zaleceń lub wytycznych dotyczących postępowań prowadzonych wobec podatników, którzy w trakcie roku wybrali estoński CIT, lecz nie spełnili wszystkich wymogów formalnych związanych ze sporządzeniem sf.
Szkopuł w tym, że co innego zdaje się wynikać z wcześniejszych pism resortu finansów (w tym z odpowiedzi na interpelację poselską) oraz z sygnałów od czytelników. Ci informują o praktyce polegającej na tym, że w ramach czynności sprawdzających US stwierdza naruszenie przepisów, wystosowuje do spółki oficjalne pismo w tej sprawie (informację o dokonanych ustaleniach), a następnie – już tylko ustnie, w rozmowie telefonicznej – przekazuje, że nie oczekuje jeszcze złożenia CIT-8, z uwagi na możliwe wejście w życie przepisów o abolicji. Gdyby jednak nie weszły one w życie, wtedy dopiero podatnik otrzyma wezwanie do złożenia CIT-8 i rozliczenia CIT za kontrolowany okres na ogólnych zasadach.
I oczywiście – czego już nikt nie dopowiada – poniesie konsekwencje, polegające w tym przypadku na zapłacie całego zaległego podatku (nawet za kilka lat), obliczonego na zasadach ogólnych, wraz z odsetkami za zwłokę, które nie przestają biec w okresie prac nad rozwiązaniami abolicyjnymi.
Zdaniem eksperta
Katarzyna Tomala, doradca podatkowy, prezes zarządu Oddziału Okręgowego Stowarzyszenia Księgowych w Polsce
Jeśli nawet Ministerstwo Finansów przekazało jakieś wskazówki organom podatkowym co do traktowania podatników, którzy mogą być objęci abolicją, wydaje się, że podatnicy nie zostali oficjalnie poinformowani o sposobie postępowania organów, które już wszczęły szeroko rozumiane postępowanie kontrolne w tych sprawach. Otrzymane pismo z urzędu o wykrytych w ramach czynności sprawdzających nieprawidłowościach jest dla zarządu i służb księgowych źródłem dużego stresu. Odbierają oni takie pismo na równi z wezwaniem do złożenia deklaracji CIT-8 w miejsce CIT-8E.
Inną kwestią jest, że gdyby abolicja nie weszła w życie, podatnikowi, który nie złożył deklaracji, zgodnie z pismem z US biegną odsetki za zwłokę. Gdyby zaś złożył CIT-8 i wpłacił podatek, a po wejściu w życie abolicji skorygowałby rozliczenie, nadpłatę otrzyma bez odsetek. Tym samym nieodpłatnie finansowałby Skarb Państwa, chroniąc się przed potencjalną zaległością.
Nowy kształt przepisów o abolicji
Dobra wiadomość jest taka, że planowane regulacje w obecnym kształcie są korzystniejsze niż w wersji pierwotnej. Nowy przepis brzmi: Art. 38zb. W przypadku podatników, którzy w okresie od dnia 1.01.2022 r. do dnia 1.12.2026 r. dokonali wyboru opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek na podstawie art. 28j ust. 5 ustawy, warunek sporządzenia sf zgodnie z przepisami o rachunkowości, o którym mowa w tym przepisie, uznaje się za spełniony również wówczas, gdy takie sf zostało podpisane po terminie. Zrezygnowano więc z wcześniejszego warunku, by podpis osoby sporządzającej sf był złożony w terminie.
W przepisie przejściowym (art. 13 nowelizacji) wskazano ponadto, że warunkiem abolicji jest, by nie później niż w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie nowelizacji, sf sporządzone przez podatnika na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania ryczałtem zostało podpisane przez kierownika jednostki, a jeżeli kieruje nią organ wieloosobowy – przez wszystkich członków tego organu albo przez co najmniej jedną osobę wchodzącą w jego skład w sposób, o którym mowa w art. 52 ust. 2b uor.
Podatnik spełniający ten warunek, który przed wejściem w życie nowelizacji – z własnej inicjatywy albo w następstwie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego – skorygował swoje rozliczenia podatkowe wyłącznie w związku z zakwestionowaniem prawa do stosowania ryczałtu z powodu niepodpisania sf w terminie, będzie miał prawo w ciągu 3 mies. od wejścia noweli w życie ponownie skorygować złożone deklaracje.
Warto dodać, że projektowane przepisy, choć zdecydowanie korzystne, nie rozwiązują wszystkich problemów związanych z wadliwością sf sporządzanych przez podatników przechodzących na ryczałt. Stąd w ramach konsultacji publicznych padł postulat rozszerzenia zakresu art. 38zb na wszystkich podatników, którzy wybrali estoński CIT na podstawie art. 28j ust. 5 updop z naruszeniem warunków formalnych wynikających z wadliwej lub niejednoznacznej redakcji tego przepisu, niezależnie od rodzaju stwierdzonego naruszenia.
Z najnowszą wersją projektu UD116 można się zapoznać na stronie RCL.
Więcej na ten temat napiszemy w „Rachunkowości” 2026, nr 6.
Skróty w artykułach
- dyrektywa 112 – dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (DzUrz UE L 347 z 11.12.2006 r.)
- dyrektywa 2013/34/UE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek (...) (DzUrz UE L 182 z 29.06.2013 r.)
- Kc – ustawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (DzU z 2023 r. poz. 1610)
- KIMSF – interpretacje Komitetu ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej
- Kks – ustawa z 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy (DzU z 2023 r. poz. 654)
- Kp – ustawa z 26.06.1974 r. Kodeks pracy (DzU z 2023 r. poz. 1465)
- Kpc – ustawa z 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (DzU z 2023 r. poz. 1550)
- Ksh – ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (DzU z 2022 r. poz. 1467)
- KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości
- MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (ang. International Accounting Standards) wydawane od 2002 r. jako MSSF
- MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (ang. International Financial Reporting Standards)
- Op – ustawa z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU z 2023 r. poz. 2383)
- Ppsa – ustawa z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU z 2023 r. poz. 1634)
- rozporządzenie o instrumentach finansowych – rozporządzenie Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU z 2017 r. poz. 277)
- rozporządzenie o konsolidacji – rozporządzenie Ministra Finansów z 25.09.2009 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych (DzU z 2017 r. poz. 676)
- rozporządzenie składkowe – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (DzU z 2023 r. poz. 728)
- rozporządzenie z 13.09.2017 r. – rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2020 r. poz. 342)
- specustawa – ustawa z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. DzU z 2023 r. poz. 1327)
- uobr – ustawa z 11.05.2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (DzU z 2023 r. poz. 1015)
- uor – ustawa z 29.09.1994 r. o rachunkowości (DzU z 2023 r. poz. 120)
- updof – ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 2022 r. poz. 2647)
- updop – ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU z 2022 r. poz. 2587)
- upol – ustawa z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (DzU z 2023 r. poz. 70)
- US GAAP – Amerykańskie Standardy Rachunkowości (ang. Generally Accepted Accounting Principles)
- ustawa akcyzowa – ustawa z 6.12.2008 r. o podatku akcyzowym (DzU z 2023 r. poz. 1542)
- ustawa emerytalna – ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1251)
- ustawa KAS – ustawa z 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU z 2023 r. poz. 615)
- ustawa o KRS – ustawa z 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU z 2023 r. poz. 685)
- ustawa o PCC – ustawa z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (DzU z z 2023 r. poz. 170)
- ustawa o VAT – ustawa z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (DzU z 2023 r. poz. 1570)
- ustawa o zfśs – ustawa z 4.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU z 2023 r. poz. 998)
- ustawa zasiłkowa – ustawa z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2022 r. poz. 1732)
- ustawa zdrowotna – ustawa z 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (DzU z 2022 r. poz. 2561)
- usus – ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1230)
- uzpd – ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
- Założenia koncepcyjne MSSF – Założenia koncepcyjne sprawozdawczości finansowej (Conceptual Framework for Financial Reporting)
- CEIDG – Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej
- EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
- FEP – Fundusz Emerytur Pomostowych
- FGŚP – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
- FP – Fundusz Pracy
- FS – Fundusz Solidarnościowy
- IASB – Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości
- IS – izba skarbowa
- KAS – Krajowa Administracja Skarbowa
- KIS – Krajowa Informacja Skarbowa
- KNF – Komisja Nadzoru Finansowego
- KRBR – Krajowa Rada Biegłych Rewidentów
- KRS – Krajowy Rejestr Sądowy
- KSB – Krajowe Standardy Badania
- MF – Minister Finansów
- MPiPS – Minister Pracy i Polityki Społecznej
- MRiF – Minister Rozwoju i Finansów
- MRiPS – Minister Rodziny i Polityki Społecznej
- MSiG – Monitor Sądowy i Gospodarczy
- NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
- PANA – Polska Agencja Nadzoru Audytowego
- PIBR – Polska Izba Biegłych Rewidentów
- PKD – Polska Klasyfikacja Działalności
- pkpir – podatkowa księga przychodów i rozchodów
- PPK – pracownicze plany kapitałowe
- RM – Rada Ministrów
- SA – sąd apelacyjny
- sf – sprawozdanie finansowe
- skok – spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa
- SN – Sąd Najwyższy
- SO – sąd okręgowy
- TK – Trybunał Konstytucyjny
- TSUE – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
- UCS – urząd celno-skarbowy
- UE – Unia Europejska
- US – urząd skarbowy
- WDT – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów
- WNT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
- WSA – wojewódzki sąd administracyjny
- zfśs – zakładowy fundusz świadczeń socjalnych
