Mniej formalności związanych z obniżaniem wpłat na PFRON

Nadmierna biurokracja

Nabywcy produkcji wytworzonej lub usług (z wyłączeniem handlu) świadczonych przez niektórych pracodawców osób niepełnosprawnych mają możliwość obniżenia wpłat na PFRON. Przede wszystkim muszą dokonać zakupu od (art. 22 ust. 1 ustawy o rehabilitacji):

• zakładu aktywizacji zawodowej (zaz),

• przedsiębiorstwa społecznego zatrudniającego co najmniej 10 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy lub

• innego pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, jeżeli wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych w stopniu znacznym lub niektórych niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym – wynosi co najmniej 30%.

Inny niezbędny wymóg to m.in. przekazywanie nabywcom dwóch informacji:

a) o możliwości obniżenia wpłat na PFRON, a także złożenia oświadczenia o rezygnacji z tej obniżki, z opcją jego ewentualnego odwołania – raz w roku, zwykle przy wystawieniu pierwszej faktury,

b) o kwocie obniżki we wpłatach (INF-U) – zwykle niezwłocznie po uregulowaniu należności, jednak nie później niż do końca miesiąca, w którym przypadł termin płatności – wszystkim tym nabywcom, którzy nie złożyli oświadczenia o rezygnacji z obniżki albo je odwołali.

Sprzedający muszą ponadto prowadzić ewidencję wystawionych informacji, o których mowa w pkt b, i zawiadamiać PFRON o kwotach obniżek wpłat wynikających z wykonanych transakcji.

Szkopuł w tym, że część kupujących nie składa oświadczeń o rezygnacji, mimo że nie są zainteresowani zniżką albo nie mają do niej prawa (np. z uwagi na status mikroprzedsiębiorcy bądź prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej). O wyegzekwowanie od nabywcy oświadczenia o rezygnacji z obniżki składek jest też trudno np. przy sprzedaży aukcyjnej czy w branży hotelowo-gastronomicznej.

Informacja tylko na żądanie

Dlatego nowelizacja uchyla obowiązek udostępniania informacji o możliwości obniżenia wpłat na PFRON (pkt a) oraz uwalnia sprzedawców od przymusu wydawania informacji o kwocie obniżki. Począwszy od nabycia produkcji lub usług, dokonanego od 1.03.2026 r., informacje o kwocie obniżki będą wystawiać jedynie na wniosek kupującego, zgłoszony jednorazowo w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej.

Po otrzymaniu wniosku od danego nabywcy sprzedawca będzie mu przekazywał informacje przy każdej transakcji realizowanej na jego rzecz – niezwłocznie po terminowym uregulowaniu należności za zakup, jednak nie później niż do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadnie termin płatności.

Kupujący będzie mógł odwołać wniosek w każdym czasie, również w formie pisemnej, elektronicznej albo dokumentowej (dodany ust. 2–2d oraz zmiana ust. 10 w art. 22 ustawy o rehabilitacji).

Obniżanie składek na PFRON z tytułu nabycia produkcji lub usług, zrealizowanego do końca lutego 2026 r., odbywa się jeszcze na dotychczasowych zasadach (art. 2 nowelizacji).

Doraźna opieka niekoniecznie z pielęgniarką

Już od 1.01.2026 r. zaz nie mają obowiązku zapewnienia osobom niepełnosprawnym doraźnej opieki medycznej, tj. zatrudnienia pielęgniarki lub ratownika medycznego, co do tej pory warunkowało uzyskanie i utrzymanie przez nich specjalnego statusu. Takie rozwiązanie ustawodawca uznał za ewidentnie przestarzałe i opierające się na anachronicznym rozumieniu niepełnosprawności tylko w kategoriach choroby. Pielęgniarka, będąc w zakładzie, nie może podać leków, wykonać zastrzyków itp., może jedynie zmierzyć ciśnienie, opatrzyć ranę lub w razie konieczności zadzwonić po karetkę pogotowia. Może to tymczasem uczynić osoba przeszkolona z pierwszej pomocy, tym samym skracając czas na podjęcie jakichkolwiek działań udzielenia pomocy osobie poszkodowanej i zapewniając identyczną pomoc – czytamy w uzasadnieniu projektu nowelizacji. Tym samym zaz nie muszą już zawierać „martwych” umów z pielęgniarkami czy ratownikami.

Poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zaz

Ustawodawca postanowił urealnić wskaźniki zatrudnienia wymagane od zaz, które pozostają niezmienione od 2008 r. i nie uwzględniają rzeczywistych potrzeb osób niepełnosprawnych. Dlatego od 1.01.2026 r. uległ podniesieniu – z 35% do 55% ogółu pracowników – maksymalny limit zatrudnienia przez zaz osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, w tym objętych decyzją o podjęciu zatrudnienia i kontynuowaniu rehabilitacji w warunkach pracy chronionej (korekta art. 29 ust. 1a ustawy o rehabilitacji).

Jednocześnie od tej daty wojewoda ma prawo zwolnić organizatora zaz, nawet na 6 mies. (dotychczas najwyżej na 3 mies.), z wymogu utrzymywania na odpowiednim poziomie zatrudnienia niepełnosprawnych w stopniu znacznym oraz nieprzekraczania wskazanego dopuszczalnego wskaźnika niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (zmiana art. 29 ust. 1c ustawy o rehabilitacji). Chodzi o zapobieżenie likwidacji zaz z powodu pandemicznych opóźnień w orzekaniu o niepełnosprawności. Nadal jednak udzielenie zwolnienia będzie obwarowane tym, że naruszenie nastąpiło z przyczyn niezależnych od zaz, a urząd pracy nie jest w stanie zrekrutować wymaganej liczby osób niepełnosprawnych.

Sytuację zaz ma też poprawić kolejna modyfikacja, przesuwająca z 15 lipca następnego roku do końca następnego roku termin obowiązkowego przekazania dochodu z prowadzonej działalności usługowej i wytwórczej na zakładowy fundusz aktywności. Ustawodawca uzasadnia to tym, że wskutek pandemii zaz straciły część kontrahentów, a proces odbudowy portfela zamówień jest długotrwały. Ponadto początek roku w większości zaz charakteryzuje się zmniejszonymi przychodami (…), a zmiana nie wpłynie na kierowane do pracowników niepełnosprawnych wsparcie, gdyż wciąż gromadzone są na tym funduszu środki z tytułu zaliczek podatku od osób fizycznych – wskazano w uzasadnieniu projektu nowelizacji.