Samorząd biegłych rewidentów – szanse i wyzwania


Rozmowa z Barbarą Misterską-Dragan, prezesem Krajowej Rady Biegłych Rewidentów.
Barbara Misterska-Dragan - prezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów.

Redakcja: Jak Pani widzi sytuację biegłych rewidentów, którzy – w warunkach, gdy „nie ma mądrych” – mają się z dużą pewnością wypowiedzieć nt. zasadności przyjętego przez badaną jednostkę założenia kontynuacji działalności? Czy obawa biegłych przed ryzykiem optymizmu, usprawiedliwiona zawodowym sceptycyzmem, nie stanowi dla jednostek zagrożenia?

Barbara Misterska-Dragan: Biegli rewidenci mają jasne drogowskazy co do sposobu postępowania podczas badania. Kierują się nie tylko zawodowym sceptycyzmem, ale również swoją wiedzą, doświadczeniem i profesjonalnym osądem. Profesjonalne postępowanie wymaga stosowania m.in. standardów zawodowych, w tym KSB 570 (Z) Kontynuacja działalności. Jest to szczególny standard, który jasno opisuje, jak przeprowadzić ocenę przyjętego przez badaną jednostkę założenia kontynuacji działalności i jak reagować w przypadku stwierdzenia istotnej niepewności w tym zakresie.

Biegli rewidenci mają świadomość odpowiedzialności, wiedzą, że interesariusze, użytkownicy sprawozdań finansowych oczekują od nich potwierdzenia – bądź nie – zasadności przyjętego założenia kontynuacji działalności. Przypominam jednak, że my, biegli rewidenci, nie wróżymy, co będzie, nie dajemy zapewnienia co do przyszłej rentowności, efektywności lub skuteczności prowadzenia spraw jednostki przez osoby kierujące nią obecnie czy w przyszłości.

To kierownik jednostki, który ma o niej największą wiedzę, powinien zgromadzić dowody potwierdzające przyjęte założenia. Jeśli wie o istotnych zdarzeniach, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla kontynuacji działalności, powinien je odpowiednio ujawnić w sprawozdaniu finansowym. Zawodowy sceptycyzm biegłego ma swoje granice. Są firmy, które znalazły się w trudnej sytuacji, ale znają zagrożenia, piszą o nich w sprawozdaniach otwarcie. Mają plan postępowania, czasami wręcz przetrwania, i wiedzą, jak będą na zagrożenia reagować. Negocjują kredyty, sprzedają zbędne nieruchomości, ograniczają koszty, negocjują z dostawcami czy klientami, są gotowe na przerwy w łańcuchach dostaw – i dzięki temu mają realistyczny plan działania, przynajmniej w perspektywie nie krótszej niż 12 mies. od dnia bilansowego.

Biegły rewident ocenia informacje, dokumenty przedstawione przez kierownictwo jednostki dla potwierdzenia zasadności założenia kontynuacji działalności. Ocenia odpowiedniość ujawnień, ich kompletność i zrozumiałość, a także czy użytkownik badanego sprawozdania finansowego uzyska informacje pozwalające na ocenę zdolności jednostki do kontynuacji działalności, które pozwolą mu uznać, że to sprawozdanie jest zrozumiałe i przedstawia rzetelny obraz.

Wnioski biegłego rewidenta mogą być różne i wynikają z zebranych dowodów badania. Gdy zgadza się on z założeniem kontynuacji działalności, jednak istnienie znaczącej niepewności nie zostało odpowiednio ujawnione w sprawozdaniu finansowym, może wydać opinię z zastrzeżeniem, negatywną lub odmówić wydania opinii.

Rozumiemy presję otoczenia. Rozumiemy, że zwłaszcza teraz opinie biegłych mogą być skrupulatnie analizowane, ale trzeba pamiętać i wyjaśniać wszystkim interesariuszom rynku, gdzie leży granica naszej odpowiedzialności, a także podkreślać fakt, że kierujemy się standardami badania i przepisami prawa, wiedzą, doświadczeniem i rozsądkiem.

Przynależność do Polskiej Izby Biegłych Rewidentów jest obowiązkowa, a wykonywanie usług atestacyjnych standaryzowane i w różny sposób przez nią wspomagane. Czy Izba wspomaga swoich członków także przy wykonywaniu czynności o charakterze nieatestacyjnym?

Wsłuchujemy się w głos środowiska. Reagujemy na wszystkie zgłaszane zagadnienia. Usługi pokrewne, jak np. kompilacja czy uzgodnione procedury, były przedmiotem dyskusji z regulatorem po wejściu w życie zmian w uobr. Wyjaśnialiśmy, kierując pytania do Ministerstwa Finansów, ich istotę i rozumienie. Dotyczyło to kwestii sporządzania sprawozdań finansowych przez biura rachunkowe czy usług due diligence. Odpowiedzi Ministerstwa niezwłocznie przekazaliśmy środowisku. Zgłoszone przez biegłych rewidentów kwestie, takie jak zamkniecie ksiąg rachunkowych, długość roku obrotowego, kontynuacja działalności czy też nadanie spółkom komandytowym statusu podatnika CIT, spotkały się z szybką reakcją z naszej strony; uzyskaliśmy interpretacje resortu finansów. Oferujemy biegłym szkolenia poświęcone nie tylko usługom atestacyjnym, ale również innym tematom, jak kwestie podatkowe, z zakresu wyceny czy tzw. szkolenia miękkie.

Dbając o bezpieczeństwo działalności prowadzonej przez naszych członków, udzieliliśmy praktycznego wsparcia biegłym rewidentom, m.in. w postaci materiałów pomocnych przy realizacji obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML), przepisów RODO czy dostosowania systemu wewnętrznej kontroli jakości w firmie audytorskiej do wymogów wynikających ze zmiany uobr.

Z naszych obserwacji wynika, że obecnie dla znakomitej części biegłych rewidentów najważniejsze jest wykonywanie badań sprawozdań finansowych i dlatego koncentrujemy się na wsparciu w tej dziedzinie. Dostarczamy aktualnej wiedzy, przygotowujemy wytyczne, występujemy w imieniu biegłych do właściwych władz o miarodajne interpretacje.

Czy biegli rewidenci z mniejszych, kilkuosobowych firm audytorskich są konkurencyjni wobec tych pracujących w dużych firmach – stosujących nowoczesne technologie, mających możliwości korzystania z zaplecza intelektualnego (z zakresu informatyki, podatków, rachunkowości)?

Myślę, że trudno obecnie rozważać tak pojmowaną konkurencyjność. Moim zdaniem zarówno małe, jak i duże firmy audytorskie znajdują na rynku swoje miejsce. Wynika to z różnorodności klientów, ich potrzeb i oczekiwań. Firmy małe i mikro oczekują bezpośredniego kontaktu z biegłym rewidentem nawet w razie pracy zdalnej. Istnieje silna potrzeba interakcji. Jeśli chodzi o zawodowe standardy, to wszyscy biegli stosują takie same krajowe standardy wykonywania zawodu. Wsparcie w postaci zaplecza, jakim często dysponują firmy sieciowe, ma niewątpliwie znaczenie, ale nie powinien to być czynnik decydujący o wyborze biegłego czy o ocenie jego pracy.

Mniejsze firmy tworzą zaplecze intelektualne poprzez różnorodne sojusze, sieci współpracy opartej na kompetencjach. Oprogramowania pomocne przy badaniu są dostępne na rynku i coraz więcej biegłych rewidentów z nich korzysta. Podkreślenia wymaga też wkład samorządu w tym obszarze. Chcemy dać równe szanse wszystkim, dlatego przygotowujemy wytyczne, wskazówki i alerty, które mają być wsparciem dla biegłych, a zwłaszcza pracujących w mniejszych firmach. Na miarę naszych możliwości stworzyliśmy swoisty help desk i będziemy tę pomoc kontynuować. Zgłaszane problemy nie pozostają bez rozwiązania.

Pula informacji, jakie w 2020 r. przygotowaliśmy w związku z pandemią i jej skutkami, jest olbrzymia – i wiemy, że bardzo doceniana. Ilustracją są chociażby wytyczne, które przygotowaliśmy w marcu 2020 r., dotyczące badania sprawozdań finansowych w czasie pandemii. Rolą samorządu jest i będzie wspieranie biegłych rewidentów. Obecnie pracujemy wspólnie z bankami nad standaryzacją potwierdzeń bankowych. Skorzystają na tym wszyscy.

W związku z nowym obowiązkiem sporządzania przez emitentów swoich jednostkowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z jednolitym elektronicznym formatem raportowania (ESEF), w tym oznakowania skonsolidowanego sprawozdania finansowego zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu Komisji (UE) 2019/815, przygotowujemy wytyczne/standard dla biegłych rewidentów badających takie sprawozdania. Chcemy również przeprowadzić rozmowy z firmami, które przygotowują odpowiednie oprogramowanie do badania. Znacznie łatwiej robić to z poziomu samorządu, który reprezentuje biegłych rewidentów z wszystkich firm audytorskich, niż gdyby miały to uzgadniać indywidualnie mniejsze firmy.

Pojawia się pytanie, czy nie jest to moment przejściowy dla przyszłości branży. Uważam, że tak. Kształt rynku usług biegłych rewidentów się zmienia. Niektórzy z naszych członków zrezygnowali z prowadzenia działalności. Na pewno biegli muszą rozważyć, czy samodzielnie poradzą sobie z wyzwaniami, bo przecież wpisanie się w rozwój, postępującą informatyzację wiąże się z dużymi kosztami.

Jak sprawdza się w praktyce system kontroli jakości, zwłaszcza w małych firmach audytorskich?

Opracowanie i stosowanie wewnętrznego systemu kontroli jakości jest obowiązkiem każdej firmy audytorskiej. Wiem, że dla wielu z nich, zwłaszcza tych mniejszych, stanowi to znaczne obciążenie. Nie mogę się jednak miarodajnie wypowiedzieć, jak system kontroli jakości sprawdza się w praktyce małych firm, ponieważ nadzór nad firmami audytorskimi jest w gestii PANA i nie mamy informacji na ten temat.

Czy zwolnienie PIBR z funkcji nadzoru nie zubożyło wiedzy Izby o bieżących problemach i bolączkach firm audytorskich i biegłych rewidentów?

Nie. Pomogła nam formuła zdalnych spotkań. W ten sposób możemy się spotykać z biegłymi znacznie „szerzej” (z całej Polski) i częściej niż w tradycyjnej formule. Informujemy o zmianach, planach Izby, wsłuchujemy się w problemy, bolączki biegłych rewidentów. Samorząd jest aktywny, cenne są sygnały z regionów, reagujemy tak szybko, jak to jest możliwe.

Przykładami naszej szybkiej reakcji mogą być np. webinarium nt. inwentaryzacji w czasie COVID-19, przygotowanie wskazówek dotyczących potwierdzeń zewnętrznych w razie badania zdalnego czy już wspomniana inicjatywa ujednolicenia postaci potwierdzeń bankowych. Nasze zadania informacyjne i edukacyjne traktujemy bardzo poważnie i odpowiedzialnie. Reagujemy również na głosy nadzoru. Przykładami mogą być szkolenia nt. bezpieczeństwa informatycznego w firmie audytorskiej w razie pracy zdalnej czy obecnie trwające prace dotyczące wynagrodzeń w firmie audytorskiej.

Na bieżąco kontaktujemy się z PANA. Teraz oczekujemy na oficjalne wyniki jej kontroli. Chcemy je przełożyć na program szkoleń dla biegłych rewidentów, który będzie uwzględniał obserwacje kontrolerów. Liczymy na współpracę PANA z samorządem, przyczyniającą się do podnoszenia jakości badania sprawozdań finansowych.

Jakie są plany PIBR w zakresie wspomagania biegłych rewidentów? Czy przewidziana jest pomoc dla biegłych prowadzących biura rachunkowe?

Nasze podstawowe sposoby pomagania wszystkim biegłym rewidentom, o których zresztą już wspominałam, są niezmienne: chcemy na bieżąco dostarczać wytycznych, wskazówek dotyczących stosowania standardów wykonywania zawodu, standardów etycznych i działania systemu kontroli jakości. Chcemy wspólnie ze środowiskiem biegłych wypracowywać dobre praktyki świadczenia usług atestacyjnych.

Na 2021 r. mamy ambitne plany. Wkrótce ukaże się ALERT 2020, który będzie zawierał coroczne podsumowanie obowiązujących przy badaniu sprawozdania finansowego przepisów prawa i standardów, w tym informacje o najważniejszych zmianach, jakie nastąpiły w ciągu roku. Duże wyzwanie to przygotowanie biegłych rewidentów do praktycznego stosowania zmienionego KSB 540 Badanie szacunków księgowych i powiązanych z nim ujawnień. Na ten temat odbędą się obowiązkowe szkolenia i webinaria.

Kolejną zmianą, stanowiącą rewolucję w podejściu do zapewnienia jakości usług przez firmy audytorskie, będzie zmiana standardów kontroli jakości. Standardy IFAC zostaną przetłumaczone w bieżącym roku, a następnie rozpoczniemy akcję informowania o zmianach, jakie przynoszą. Firmy audytorskie będą musiały je wdrożyć, a to wymaga zrozumienia i czasu. Będziemy również kontynuować tworzenie Banku Dylematów Etycznych. Wiele innych prac rozpoczętych w 2020 r. będzie w bieżącym roku miało swój ciąg dalszy; nie sposób o wszystkich opowiedzieć.

Biegli rewidenci prowadzący usługowo księgi rachunkowe są członkami samorządu, nie zapominamy o nich. Reagujemy na ich pytania, problemy czy potrzeby interpretacji przepisów.

Spośród wielu spraw, którymi zajmowaliśmy się jako samorząd, warto wymienić m.in. zgłoszenie wniosku o wydłużenie terminu sporządzenia sprawozdań finansowych w okresie trwania epidemii COVID-19, uzyskanie stanowiska Ministerstwa Finansów nt. sporządzania sprawozdania finansowego, zamknięcia ksiąg rachunkowych i roku obrotowego oraz kontynuacji działalności w świetle zapisów uor.

Pomoc biegłym rewidentom prowadzącym księgi rachunkowe realizujemy na bieżąco, a każda zgłoszona potrzeba wsparcia jest analizowana i żadna nie pozostaje bez odpowiedzi.

Dziękujemy za rozmowę

Nowe artykuły na naszych stronach:
Podatki 2021

Pakiet SLIM VAT – uproszczenia w rozliczaniu podatku od towarów i usług

Od 1.01.2021 r. na skutek nowelizacji ustawy o VAT obowiązują nowe zasady ujmowania korekt – zmniejszających i zwiększających sprzedaż. Wprowadzono też wiele innych zmian m.in. w zakresie odliczenia podatku naliczonego.

Robocza nazwa ustawy nowelizującej, przyjęta przez Ministerstwo Finansów, SLIM VAT – to akronim utworzony ze słów simple, local i modern, a więc w założeniu rozliczenie VAT po zmianach powinno być proste, lepiej dostosowane do specyfiki polskiego rynku, a także nowoczesne. Rzeczywiście, większość wprowadzonych w ustawie o VAT zmian jest dla podatników korzystna, choć niektóre wywołują kontrowersje.

Podatki 2021

Ograniczenie odliczania straty przez podatników CIT

Od 1.01.2021 r. wprowadzono dodatkowe ograniczenie w odliczaniu przez podatników CIT własnej straty – w przypadkach gdy doszło do połączenia podmiotów bądź nabycia przedsiębiorstwa.

Dotychczas obowiązywał jedynie zakaz „przejmowania” straty innego podmiotu. Zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 4 updop przy ustalaniu dochodu (…) stanowiącego podstawę opodatkowania nie uwzględnia się: strat przedsiębiorców przekształcanych, łączonych, przejmowanych lub dzielonych – w razie przekształcenia formy prawnej, łączenia lub podziału przedsiębiorców, z wyjątkiem przekształcenia spółki w inną spółkę.

Podatki 2021

Opodatkowanie zbycia udziałów w spółce nieruchomościowej

W ustawach o podatku dochodowym wprowadzono definicję tzw. spółki nieruchomościowej oraz przewidziano szczególne zasady opodatkowania dochodów osiąganych ze zbycia jej udziałów. Zmiany te stanowią istotną nowość i budzą wiele kontrowersji.

Wynikają z ustawy z 28.11.2020 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 2123). Omówione zostaną na przykładzie przepisów updop, choć analogiczne rozwiązania znalazły się również w updof.

Rachunkowość

Odliczenie straty podatkowej za 2020 r. spowodowanej pandemią COVID-19 – ujęcie w księgach rachunkowych

Jesteśmy spółką z o.o., której w myśl art. 38f updop przysługuje jednorazowe obniżenie dochodu za 2019 r. o stratę poniesioną w 2020 r. na skutek epidemii COVID-19. Nie mamy żadnych zaległości podatkowych, podatek dochodowy za 2019 r. został zapłacony. Natomiast za 2020 r. ponieśliśmy stratę spowodowaną pandemią COVID-19 (przychody za ten rok stanowiły 42% przychodów z 2019 r.). Zamierzamy złożyć korektę zeznania podatkowego za 2019 r.
Jak ująć w księgach rachunkowych odliczenie od dochodu osiągniętego w 2019 r. straty podatkowej poniesionej w 2020 r.? Dotychczas strata podatkowa mogła być potrącana tylko od dochodu osiągniętego w latach następnych.

Zgodnie z art. 38f updop stratę podatkową powstałą w związku z epidemią COVID-19, a więc za 2020 r., można odliczyć wstecznie – od dochodu osiągniętego w roku poprzedzającym (2019). Jeżeli zatem spółka poniosła za 2020 r. stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej (i spełniła warunki określone w art. 38f), to jest uprawniona do rozliczenia tej straty z dochodem 2019 r. Ta szczególna możliwość dotyczy straty nieprzekraczającej 5 mln zł.

Temat miesiąca

Zasiłki chorobowe „ciążowe” i macierzyńskie – po zmianie specustawy

Od 16.12.2020 złagodzono zasady obliczania podstaw tych zasiłków w razie zmniejszenia wielkości etatu w związku z pandemią COVID-19. Wyjaśniamy, jak przeliczać podstawę ich wymiaru przy obniżonym etacie.

Na mocy specustawy podczas trwania stanu epidemii pracodawcy mogą – w drodze porozumienia z pracownikami – obniżać wymiar czasu pracy lub wprowadzać okresowo mniej korzystne warunki zatrudnienia. Wpływało to na obliczanie zasiłków chorobowego i opiekuńczego, w tym dodatkowego opiekuńczego oraz macierzyńskiego. Zastosowanie miał bowiem art. 40 ustawy zasiłkowej.

Kontynuacja działalności w czasie kryzysu

W artykule zostały poruszone trzy tematy: warunki przyjęcia przez jednostkę założenia kontynuacji działalności, badanie zasadności tego założenia przez biegłego rewidenta, wykorzystanie do badania analizy ekonomicznej.

W celu zapewnienia obecnym i potencjalnym inwestorom oraz finansującym bezpieczeństwa ulokowanych w jednostce środków pieniężnych jej kierownik ma obowiązek zadeklarowania w rocznym sprawozdaniu finansowym (sf) chęci i możliwości kontynuowania działalności przez jednostkę w dającej się przewidzieć przyszłości.

Audytor

Weryfikacja poprawności formatu i struktury e-sprawozdania finansowego

Czy w przypadku badania e-sprawozdania finansowego opatrzonego podpisem elektronicznym przez kierownika jednostki i osobę, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych, do obowiązków biegłego rewidenta należy:
• identyfikacja tych podpisów, a jeżeli tak, to co wchodzi w jej zakres (i co w przypadku braku podpisu jednego z członków zarządu badanej jednostki),
• weryfikacja zgodności podlegającego badaniu sprawozdania finansowego z wymaganym formatem i strukturą czy też można poprzestać na weryfikacji zakresu informacyjnego wynikającego z załączników do uor?

Zgodnie z art. 52 ust. 2 uor sprawozdanie finansowe (sf) podpisywane jest, wraz z podaniem daty, przez osobę, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych, oraz przez kierownika jednostki, a jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy – przez wszystkich członków tego organu. Ew. odmowa podpisu wymaga pisemnego uzasadnienia dołączonego do sf. Podpisy na sf mogą mieć postać tylko kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego (uprzednio nazywanego podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP) lub podpisu osobistego.

Podatki 2021

Spółki jawne i komandytowe nowymi podatnikami CIT

Wskutek nowelizacji przepisów updop niektóre spółki jawne i wszystkie spółki komandytowe zostały zobligowane do rozliczania podatku dochodowego od osób prawnych.

Zmiana zasad uznawania spółek osobowych za podatników CIT nastąpiła za sprawą ustawy z 28.11.2020 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz niektórych innych ustaw.

Podatki 2021

Zryczałtowany CIT od dochodów spółek kapitałowych – podstawowe zasady

Spółki akcyjne i z ograniczoną odpowiedzialnością, których wspólnikami są osoby fizyczne, mogą od 1.01.2021 r. wybrać nowy reżim opodatkowania – ryczałt od dochodów (tzw. estoński CIT), dzięki któremu, jeśli poniosą nakłady inwestycyjne, nie zapłacą na bieżąco podatku od osiąganych, a niewypłaconych zysków.

Został on wprowadzony ustawą z 28.11.2020 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (dalej nowelizacja). Przepisy umożliwiające wybór ryczałtu oraz określające reguły jego stosowania zamieszczono w nowym rozdz. 6b updop.

W niniejszym opracowaniu przybliżę podstawowe zasady korzystania z tej formy opodatkowania i alternatywę dla niej, jaką jest utworzenie funduszu inwestycyjnego. Jak zwykle „diabeł tkwi w szczegółach” – z uwagi na złożoność zagadnienia zostaną one przedstawione w kolejnych artykułach, na licznych przykładach, z uwzględnieniem objaśnień MF.

Podatki dochodowe

Zmiany w podatku dochodowym od osób fizycznych na 2021 r.

Od nowego roku weszło w życie wiele zmian w przepisach updof, dotyczących m.in. zasad dokonywania odpisów amortyzacyjnych, niektórych zwolnień od PIT, w tym rozszerzenia zakresu tzw. ulgi dla młodych, ograniczenia ulgi abolicyjnej.

„Podatek cukrowy” i od „małpek”

Od 1.01.2021 r. weszły w życie przepisy dotyczące opłaty od środków spożywczych, czyli tzw. podatku cukrowego, oraz opłaty od napojów alkoholowych w małych formatach – do 300 ml (tzw. małpek).

Zostały wprowadzone ustawą z 14.02.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów, której deklarowanym celem jest wykorzystanie polityki fiskalnej jako narzędzia służącego właśnie promocji prozdrowotnych wyborów konsumentów.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....