Zmiana formy opodatkowania na ryczałt a rozliczenia z ZUS

Ze skali na ryczałt

W deklaracji ZUS DRA za grudzień (składanej do 20 stycznia) przedsiębiorca, przechodzący od 1.01.2026 r. ze skali na ryczałt, miał obliczyć składkę zdrowotną zgodnie z dotychczasową formą opodatkowania, tj. od dochodu uzyskanego w listopadzie 2025 r. W tej sytuacji od dochodu grudniowego nie będzie opłacona składka zdrowotna (okres składkowy dla przedsiębiorców na skali trwa od 1 lutego do 31 stycznia), jednak dochód ten zostanie ujęty w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej za 2025 r. (w ZUS DRA za kwiecień), co prawdopodobnie spowoduje konieczność jej dopłaty.

W ZUS DRA za styczeń (składanej do 20 lutego) przedsiębiorca powinien był natomiast wykazać nowy sposób opodatkowania, tj. ryczałt (zaznaczając pola 12–20 w sekcji XI), oraz składkę zdrowotną ustaloną w kwocie zależnej od wysokości przychodu uzyskanego w styczniu 2026 r.

W tym przypadku zmiana formy opodatkowania nie spowoduje powstania tzw. jednomiesięcznego okresu składkowego (jak przy przechodzeniu z ryczałtu na skalę podatkową lub PIT liniowy). Przedsiębiorca decydujący się na ryczałt już od 1 stycznia zaczyna nowy rok składkowy, który u ryczałtowców pokrywa się z rokiem kalendarzowym (art. 81 ust. 2f ustawy zdrowotnej).

Składki społeczne do odliczenia

Ryczałtowcy mogą obliczać składkę zdrowotną na dwa sposoby – w zależności od wysokości bieżącego albo ubiegłorocznego przychodu. Przedsiębiorca, o którym mowa w pytaniu, wybrał w 2026 r. pierwszą opcję, która polega na opłacaniu składki zdrowotnej w wysokości:

• 498,35 zł – dopóki przychody z DG nie przekroczą 60 tys. zł,
• 830,58 zł – gdy przychody z DG przekroczą 60 tys. zł i nie przekroczą 300 tys. zł,
• 1495,04 zł – gdy przychody z DG przekroczą 300 tys. zł.

Przychody z DG, służące ustaleniu progów składkowych oraz podstawy opodatkowania ryczałtem, ma on prawo pomniejszyć o kwoty opłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów lub odliczone od dochodu na mocy updof (art. 89 ust. 2g ustawy zdrowotnej, art. 11 ust. 1 uzpd). Nie ma zatem przeszkód, by od przychodu osiągniętego w styczniu (już w ramach działalności objętej ryczałtem) odjął składki społeczne zapłacone w tym miesiącu.

…ale nie zdrowotna

Przedsiębiorcy na ryczałcie nie mogą od przychodu służącego ustaleniu wysokości należnej składki zdrowotnej odejmować 50% zapłaconych składek zdrowotnych. Mają jednak prawo do takiego pomniejszenia przy ustalaniu podstawy wymiaru ryczałtu. Jak wynika z art. 11 ust. 1a uzpd, od przychodów podatkowych mogą odliczyć 50% składek zdrowotnych zapłaconych w roku podatkowym na podstawie ustawy zdrowotnej za siebie – z tytułu pozarolniczej DG opodatkowanej ryczałtem, lub za osoby z nim współpracujące, jeżeli składki te nie zostały im zwrócone w jakiejkolwiek formie.

Przedsiębiorca nie może więc pomniejszyć podstawy opodatkowania o 50% składki zdrowotnej zapłaconej w styczniu za grudzień, bo wynikała ona z DG objętej inną formą opodatkowania (skala podatkowa).