Co nowego w nauce o rachunkowości – zaproszenie do lektury „Zeszytów Teoretycznych Rachunkowości”

W latach 2024 i 2025 w czasopiśmie (kwartalniku) były poruszane tematy aktualne zarówno dla badaczy, jak i profesjonalistów rachunkowości. Ogółem w ostatnich 8 numerach ZTR ukazały się 74 oryginalne artykuły naukowe (26 w języku polskim i 48 w języku angielskim) odnoszące się do głównych kierunków współczesnej rachunkowości.

Dyskusję na łamach ZTR zdominowały dwa zasadnicze wątki dualnej transformacji społeczeństwa i biznesu: ESG i raportowanie zrównoważonego rozwoju oraz transformacja cyfrowa rachunkowości.

Raportowanie zrównoważonego rozwoju

W najnowszych artykułach stosunkowo najczęściej podejmowana była problematyka ESG i raportowania zrównoważonego rozwoju. Prezentowane badania koncentrowały się na analizie sposobów i wyjaśnieniu motywów ujawniania przez podmioty gospodarcze informacji na temat kwestii społecznych, środowiskowych i związanych z nadzorem korporacyjnym. Autorzy badań analizowali treść i formę raportów niefinansowych, uwzględniając ich współczesny zakres, obejmujący narracje, grafiki oraz mierniki finansowe i niefinansowe.

W opracowaniach zwracano szczególną uwagę na ramy koncepcyjne i regulacyjne raportowania zrównoważonego rozwoju, zasadę podwójnej istotności oraz komplementarność sprawozdawczości finansowej i niefinansowej. Istotnym wątkiem rozważań jest również wiarygodność i jakość informacji ESG, analizowana w kontekście zewnętrznej atestacji (dobrowolnej i obowiązkowej) oraz stopnia przygotowania przedsiębiorstw do nowych wymogów raportowych.

Prezentowane wnioski z badań wskazują na selektywność ujawnień i ograniczoną porównywalność raportów w czasie i przestrzeni. Z perspektywy praktyki implikacją tych badań jest potrzeba poprawy transparentności i porównywalności raportów zrównoważonego rozwoju.

Transformacja cyfrowa rachunkowości

Drugim obszarem badań naukowych była transformacja cyfrowa rachunkowości. Badacze analizowali technologiczne i organizacyjne aspekty wdrażania rozwiązań cyfrowych przeznaczonych do inteligentnej automatyzacji procesów rachunkowości. Analizy empiryczne obejmowały hybrydowe praktyki rachunkowości zarówno w organizacjach świadczących usługi finansowo-księgowe, jak i w podmiotach prowadzących zasadniczą działalność innego typu. Część tego nurtu stanowią prace poświęcone akceptacji przez praktyków rachunkowości nowych technologii, w których analizowane są czynniki sprzyjające i ograniczające tempo transformacji cyfrowej.

Uzupełnieniem badań empirycznych są opracowania o charakterze syntetycznym, obejmujące przeglądy literatury przedmiotu i programów nauczania. Praktyczną implikacją badań nad transformacją cyfrową rachunkowości jest zwrócenie uwagi na znaczenie stopniowego i systemowego wdrażania nowych technologii, uwzględniającego nie tylko aspekty techniczne, lecz także kompetencje użytkowników i gotowość organizacyjną jednostek. Wniosek ten wydaje się szczególnie istotny w obliczu powszechnego wprowadzenia Krajowego Systemu e-Faktur.

Pozostałe wątki tematyczne poruszane w najnowszych artykułach obejmują współczesne odniesienia do klasycznych obszarów badań rachunkowości: historii rachunkowości, sprawozdawczości finansowej, regulacji i standardów, nadzoru korporacyjnego, rachunkowości podmiotów publicznych oraz rachunkowości zarządczej. Na szczególną uwagę zasługuje zainteresowanie badaczy specyfiką rachunkowości małych podmiotów oraz nauczaniem rachunkowości na poziomie akademickim.

ZTR na forum międzynarodowym

Priorytetem działań Rady Naukowej SKwP oraz Zespołu Redakcyjnego „Zeszytów Teoretycznych Rachunkowości” było w ostatnich latach wspieranie rozwoju polskiej rachunkowości poprzez umiędzynarodowienie czasopisma. Od grudnia 2022 r. ZTR są indeksowane w bazie Scopus, a w czerwcu 2025 r. zostały zakwalifikowane do bazy Web of Science w ramach Emerging Sources Citation Index (ESCI), co zapewniło szeroki międzynarodowy dostęp do wyników badań przedstawicieli polskich ośrodków akademickich.

Drugim kierunkiem działań było publikowanie corocznie jednego numeru tematycznego, zawierającego wszystkie artykuły w języku angielskim, przy współpracy z redaktorami goszczącymi – zaproszonymi badaczami z krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych. W ostatnich 2 latach numery tematyczne zostały wydane pod hasłami: „Zrównoważony rozwój, rachunkowość i profesjonaliści rachunkowości” (2024, vol. 48, nr 4) i „Współczesne wyzwania, uwarunkowania i kierunki rozwoju rachunkowości” (2025, vol. 49, nr 4).

Działania te przyczyniły się do wzrostu liczby artykułów przygotowanych przez badaczy z zagranicy. Efektem tych wysiłków jest podniesienie rangi „Zeszytów Teoretycznych Rachunkowości” do poziomu znaczącego periodyku naukowego w naszym regionie Europy.

Zaproszenie do lektury

Niezależnie od podnoszenia rangi i zwiększania zasięgu oddziaływania akademickiego artykułów naukowych publikowanych na łamach „Zeszytów Teoretycznych Rachunkowości” wspólnym dążeniem Rady Naukowej, Zespołu Redakcyjnego ZTR i autorów jest, by implikacje tych projektów badawczych przełożyły się na doskonalenie polityki i praktyki rachunkowości w Polsce. Dlatego serdecznie zapraszamy czytelników „Rachunkowości” do zapoznania się z zawartością ZTR ogólnie dostępną na stronie internetowej: https://ztr.skwp.pl/.

Mamy nadzieję, że lektura artykułów będzie stanowiła źródło refleksji nad obserwowanymi praktykami rachunkowości oraz inspirację w wyborze kierunków i sposobów ich doskonalenia.