Zamówienie-Koszyk
Dokończ - Edytuj - Anuluj

Droga Użytkowniczko, Drogi Użytkowniku, klikając AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU wyrazisz zgodę na to aby Rachunkowość Sp. z o.o. oraz Zaufani Partnerzy przetwarzali Twoje dane osobowe takie jak identyfikatory plików cookie, adresy IP, otwierane adresy url, dane geolokalizacyjne, informacje o urządzeniu z jakiego korzystasz. Informacje gromadzone będą w celu technicznego dostosowanie treści, badania zainteresowań tematami, dostosowania niektórych treści do lokalizacji z której jest odczytywana oraz wyświetlania reklam we własnym serwisie oraz w wykupionych przez nas przestrzeniach reklamowych w Internecie. Wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Klikając w przycisk AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU wyrażasz zgodę na zapisanie i przechowywanie na Twoim urządzeniu plików cookie. W każdej chwili możesz skasować pliki cookie oraz ograniczyć możliwość zapisywania nowych za pomocą ustawień przeglądarki.

Wyrażając zgodę, pozwalasz nam na wyświetlanie spersonalizowanych treści m.in. indywidualne rabaty, informacje o wykupionych przez Ciebie usługach, pomiar reklam i treści.

AKCEPTUJĘ I PRZECHODZĘ DO SERWISU
account_circle
dehaze

Logowanie

e-mail:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą e-maila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój e-mail wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z e-maila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

e-mail:

Klikając w poniższy link, zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą e-maila

Sprawdzanie danych....

Gdzie leży granica należytej staranności

Małgorzata Spychała-Szuszczyńska Izba Administracji Skarbowej w Poznaniu
Konrad Bugiera Stowarzyszenie Księgowych w Polsce

Jakie działania powinni podejmować podatnicy VAT i jak je dokumentować, aby mieć przekonanie, że dotrzymali swoich obowiązków w zakresie należytej staranności? Jak ma wyglądać docelowy model standardów dochowania należytej staranności? Czy działania związane z tym procesem powinny ciążyć na podatniku, czy też w większym stopniu na aparacie państwowym, mającym większe uprawnienia i dysponującym skuteczniejszymi narzędziami weryfikacyjnymi?

Odpowiedzi na te pytania poszukiwano podczas konferencji naukowej „Należyta staranność w VAT”, która odbyła się 25.11.2022 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM). Konferencję zorganizowano z inicjatywy uczelni, Stowarzyszenia Księgowych w Polsce Oddziału Wielkopolskiego w Poznaniu oraz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Partnerem spotkania był Wielkopolski Oddział Krajowej Izby Doradców Podatkowych, a patronatem objął je Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele wszystkich środowisk związanych zawodowo z podatkami.

Spotkanie rozpoczął prof. Andrzej Gomułowicz z UAM, przedstawiając referat „Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a bezpieczeństwo prawne podatnika”. Następnie dr Paweł Grzybowski wystąpieniem „Należyta staranność – źródło oraz znaczenie pojęcia dla systemu VAT” przybliżył słuchaczom podstawowe zagadnienia związane z pojęciem „należytej staranności”. Wygłoszone referaty stanowiły wstęp do rozpoczęcia dyskusji. Ze względu na bogactwo zagadnień mieszczących się w tematyce konferencji została ona podzielona na bardziej szczegółowe panele tematyczne.

W pierwszym panelu poruszono zagadnienia związane z „Należytą starannością w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej”. Kolejny dotyczył „Standardów należytej staranności w transakcjach krajowych i międzynarodowych”. Ostatni poświęcono „Roli administracji skarbowej i służb księgowych w kształtowaniu standardów należytej staranności”.

Uczestnicy paneli analizowali stawiane problemy, uwzględniając własne doświadczenia i perspektywy wynikające z pełnionych funkcji (sędziów, pracowników KAS, pełnomocników procesowych, księgowych, pracowników naukowych). Wymieniali poglądy, pozostawiając słuchaczy z pytaniami i skłaniając do refleksji nt. granic należytej staranności oraz rozłożenia między podatników a organy podatkowe odpowiedzialności za identyfikację oszustw.

Pojęcie należytej staranności

Szczególnie ożywiona dyskusja dotyczyła samego pojęcia „należytej staranności”. Wskazywano na brak jego prawnej definicji, zarówno w przepisach krajowych, jak i unijnych, regulujących VAT. Rozważano, czy jest możliwa zmiana prawa w tym obszarze. Zastanawiano się również, czy wobec istniejącej luki, dotyczące tego zagadnienia orzeczenia TSUE oraz sądów administracyjnych nabierają charakteru prawodawczego.

Doradcy podatkowi sygnalizowali potrzebę stworzenia definicji należytej staranności i ujęcia jej w ustawie o VAT. Przedstawiciele KAS zwracali natomiast uwagę na trudności związane z jej sformułowaniem, chociażby ze względu na różnorodność sytuacji w obrocie gospodarczym, różną wielkość podmiotów, a także różne branże, do których w równym stopniu należałoby stosować normę prawną. W opinii przedstawicieli administracji skarbowej lepszym rozwiązaniem wydaje się obecny stan, w którym istotną rolę w wyznaczaniu tych standardów odgrywają opracowana przez Ministerstwo Finansów „Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców w transakcjach krajowych” oraz tezy wynikające z orzeczeń TSUE i sądów krajowych.

Na kim ciąży odpowiedzialność za weryfikację transakcji gospodarczych

Szukając odpowiedzi na stawiane pytania, zastanawiano się, jak z punktu widzenia systemu VAT powinien wyglądać docelowy model weryfikacji kontrahentów przez przedsiębiorców. Czy nowo tworzone narzędzia, zwłaszcza w związku z postępującą cyfryzacją, wpływają na zmianę istniejącego modelu? Czy powinien on zakładać, że to przede wszystkim aparat państwowy, z uwagi na swoją pozycję, odpowiada za weryfikację transakcji gospodarczych pod kątem uczestnictwa w oszustwie VAT?

W ocenie doradców podatkowych to właśnie państwo powinno w całości odpowiadać za ten proces. Ma ono wystraczające narzędzia, pozwalające na wyeliminowanie z obrotu gospodarczego podmiotów popełniających oszustwa podatkowe. Przedsiębiorcy nie powinni być obciążani zadaniami z tego obszaru.

Z takim stanowiskiem nie zgodzili się przedstawiciele KAS. Podkreślali, że nie jest możliwe stworzenie modelu, w którym tylko państwo, bez udziału przedsiębiorców, odpowiada za weryfikację rzetelności kontrahentów. Również przedsiębiorcy są zobligowani do takiej weryfikacji, oczywiście w ramach zakreślonych przez orzeczenia TSUE i sądów administracyjnych. Wszyscy uczestnicy dyskusji zgodzili się, że dzięki tworzonym i planowanym narzędziom rola państwa w tym obszarze będzie znacząco rosnąć.

Z kolei przedstawiciele środowiska naukowego oraz zawodowego podnosili, że przyjęty model powinien gwarantować prawa uczciwych podatników, którzy nie mogą być sankcjonowani w przypadku nieświadomego uczestniczenia w oszustwie VAT. To państwo ma w pełni wywiązywać się z zadania, jakim jest zapewnienie bezpiecznego obrotu gospodarczego.

Prof. Andrzej Gomułowicz zwrócił uwagę na potrzebę ochrony jednostki przez sądy administracyjne orzekające w sprawach podatkowych, jako że podatnik nie jest stroną uprzywilejowaną w sporach z administracją skarbową. Podkreślił przy tym aspekt aktywizmu sędziowskiego i rolę orzecznictwa w neutralizowaniu wad legislacji podatkowej.

Standardy należytej staranności

W kwestii standardów Dariusz Strugliński, zastępca Dyrektora IAS w Poznaniu, przywołał „Metodykę w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców w transakcjach krajowych”. Komentując wypowiedź dr Zofii Wierzbińskiej (z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu) o konieczności zachowania ostrożności nawet względem dokumentów dotyczących transakcji na bardzo małe kwoty, dodał, że drobne pomyłki nie są traktowane z taką samą surowością jak przestępstwa karuzelowe i że w tej materii administracja skarbowa jak najbardziej realizuje zasadę proporcjonalności.

Paweł Chrupek, przedstawiciel Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, zwrócił uwagę, że sprawy ilustrujące orzecznictwo dotyczące tematu konferencji pochodzą z czasów sprzed „białej listy” i jednolitych plików kontrolnych, więc można mieć nadzieję, że wkrótce problemów ubędzie.

Dr Zofia Wierzbińska podniosła natomiast kwestię świadomości przedsiębiorców i pracowników spoza działów księgowości, poruszoną także wcześniej w referacie dr. Romana Wiatrowskiego, sędziego NSA, dotyczącym należytej staranności w nadzorze zarządczym. Potwierdzili oni tezę, postawioną przez prof. Wiktora Gabrusewicza, prezesa zarządu SKwP Oddziału Wielkopolskiego w Poznaniu, że gdyby pozostali pracownicy i członkowie zarządów mieli taką jak księgowi świadomość konsekwencji nieprawidłowości w dokumentacji transakcji, problemów byłoby znacznie mniej.

Dyskusja zakończyła się w duchu wzajemnego zrozumienia i ciekawości punktu widzenia pozostałych środowisk, co – jak podkreślił prof. Dominik Mączyński, zamykając obrady – daje ogromną nadzieję na konstruktywne wnioski.

Zamknij

Skróty w artykułach

akty prawne, standardy i interpretacje:
  • dyrektywa 112 – dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (DzUrz UE L 347 z 11.12.2006 r.)
  • dyrektywa 2013/34/UE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek (...) (DzUrz UE L 182 z 29.06.2013 r.)
  • Kc – ustawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (DzU z 2023 r. poz. 1610)
  • KIMSF – interpretacje Komitetu ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej
  • Kks – ustawa z 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy (DzU z 2023 r. poz. 654)
  • Kp – ustawa z 26.06.1974 r. Kodeks pracy (DzU z 2023 r. poz. 1465)
  • Kpc – ustawa z 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (DzU z 2023 r. poz. 1550)
  • Ksh – ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (DzU z 2022 r. poz. 1467)
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości
  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (ang. International Accounting Standards) wydawane od 2002 r. jako MSSF
  • MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (ang. International Financial Reporting Standards)
  • Op – ustawa z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU z 2023 r. poz. 2383)
  • Ppsa – ustawa z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU z 2023 r. poz. 1634)
  • rozporządzenie o instrumentach finansowych – rozporządzenie Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU z 2017 r. poz. 277)
  • rozporządzenie o konsolidacji – rozporządzenie Ministra Finansów z 25.09.2009 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych (DzU z 2017 r. poz. 676)
  • rozporządzenie składkowe – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (DzU z 2023 r. poz. 728)
  • rozporządzenie z 13.09.2017 r. – rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2020 r. poz. 342)
  • specustawa – ustawa z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. DzU z 2023 r. poz. 1327)
  • uobr – ustawa z 11.05.2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (DzU z 2023 r. poz. 1015)
  • uor – ustawa z 29.09.1994 r. o rachunkowości (DzU z 2023 r. poz. 120)
  • updof – ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 2022 r. poz. 2647)
  • updop – ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU z 2022 r. poz. 2587)
  • upol – ustawa z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (DzU z 2023 r. poz. 70)
  • US GAAP – Amerykańskie Standardy Rachunkowości (ang. Generally Accepted Accounting Principles)
  • ustawa akcyzowa – ustawa z 6.12.2008 r. o podatku akcyzowym (DzU z 2023 r. poz. 1542)
  • ustawa emerytalna – ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1251)
  • ustawa KAS – ustawa z 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU z 2023 r. poz. 615)
  • ustawa o KRS – ustawa z 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU z 2023 r. poz. 685)
  • ustawa o PCC – ustawa z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (DzU z z 2023 r. poz. 170)
  • ustawa o VAT – ustawa z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (DzU z 2023 r. poz. 1570)
  • ustawa o zfśs – ustawa z 4.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU z 2023 r. poz. 998)
  • ustawa zasiłkowa – ustawa z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2022 r. poz. 1732)
  • ustawa zdrowotna – ustawa z 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (DzU z 2022 r. poz. 2561)
  • usus – ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1230)
  • uzpd – ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
  • Założenia koncepcyjne MSSF Założenia koncepcyjne sprawozdawczości finansowej (Conceptual Framework for Financial Reporting)
pozostałe skróty:
  • CEIDG – Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej
  • EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
  • FEP – Fundusz Emerytur Pomostowych
  • FGŚP – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
  • FP – Fundusz Pracy
  • FS – Fundusz Solidarnościowy
  • IASB – Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości
  • IS – izba skarbowa
  • KAS – Krajowa Administracja Skarbowa
  • KIS – Krajowa Informacja Skarbowa
  • KNF – Komisja Nadzoru Finansowego
  • KRBR – Krajowa Rada Biegłych Rewidentów
  • KRS – Krajowy Rejestr Sądowy
  • KSB – Krajowe Standardy Badania
  • MF – Minister Finansów
  • MPiPS – Minister Pracy i Polityki Społecznej
  • MRiF – Minister Rozwoju i Finansów
  • MRiPS – Minister Rodziny i Polityki Społecznej
  • MSiG – Monitor Sądowy i Gospodarczy
  • NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
  • PANA – Polska Agencja Nadzoru Audytowego
  • PIBR – Polska Izba Biegłych Rewidentów
  • PKD – Polska Klasyfikacja Działalności
  • pkpir – podatkowa księga przychodów i rozchodów
  • PPK – pracownicze plany kapitałowe
  • RM – Rada Ministrów
  • SA – sąd apelacyjny
  • sf – sprawozdanie finansowe
  • skok – spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa
  • SN – Sąd Najwyższy
  • SO – sąd okręgowy
  • TK – Trybunał Konstytucyjny
  • TSUE – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
  • UCS – urząd celno-skarbowy
  • UE – Unia Europejska
  • US – urząd skarbowy
  • WDT – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów
  • WNT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
  • WSA – wojewódzki sąd administracyjny
  • zfśs – zakładowy fundusz świadczeń socjalnych
Skróty
Spis treści artykułu
Spis treści:
Stowarzyszenie
Księgowych w Polsce
Najbliższe szkolenia on-line
28.02.2024 CIT „estoński” – działanie mechanizmu i sposób jego wykorzystania przy planowaniu podatkowym z uwzględnieniem aktualnych stanowisk prezentowanych przez organy podatkowe SKwP Warszawa
28.02.2024 Dokumentacja pracownicza od A do Z SKwP Katowice
28.02.2024 Krajowy System e-faktur podatkowo i w praktyce SKwP Kielce
28.02.2024 NKUP-y w małej i dużej firmie – czyli wszystko o wydatkach, których nie można zaliczać do kosztów w 2024 r SKwP Poznań
28.02.2024 Płatnik od podstaw – nowy program obsługi programu Płatnik ZUS SKwP Wrocław
28.02.2024 Podatek VAT – uchwalone i planowane zmiany na 2024 rok. KSeF w praktyce - jak się przygotować do wdrożenia SKwP Kraków
28.02.2024 Potrącenia z wynagrodzenia za pracę, zasiłków i innych świadczeń – warsztat na kazusach SKwP Poznań
28.02.2024 Składki ZUS i zasiłki chorobowe SKwP Częstochowa, SKwP Gdańsk, SKwP Olsztyn, SKwP Zielona Góra
28.02.2024 Sporządzanie list płac pracowników od podstaw w ujęciu praktycznym SKwP Bydgoszcz, SKwP Gorzów Wielkopolski, SKwP Katowice, SKwP Kielce, SKwP Łódź, SKwP Lublin
28.02.2024 Analiza finansowa – poziom zaawansowany SKwP Warszawa
Jak Sztuczna Inteligencja (AI) usprawni pracę księgowych