Uproszczenia przy sporządzaniu sprawozdania finansowego

1. Wprowadzenie

W nawale obowiązków wynikających z wciąż nowelizowanych przepisów (najczęściej jednak poza zakresem prawa bilansowego) księgowi chętnie zastosują regulacje zmniejszające pracochłonność/czasochłonność czynności księgowych. Termin „uproszczenia” zawiera bowiem w sobie obietnicę, że pracy w księgowości ubędzie. Niestety, choć zasadniczo tak powinno być, uproszczone zasady (polityka) rachunkowości muszą uwzględniać warunki zastosowania uproszczeń oraz nadrzędne zasady rachunkowości.

Uproszczenia powinny pozwolić dostosować nakłady pracy księgowego do korzyści, jakie ze sprawozdawczości finansowej czerpią jej użytkownicy. Powinny w szczególności umożliwić eliminację najbardziej pracochłonnych czynności księgowych, z których korzyści są niewielkie. Jednocześnie jednak perspektywa użytkownika sprawozdania finansowego (sf) może stać się widoczna dopiero w momencie sporządzania sf, na tle całości obrazu sytuacji majątkowej i finansowej jednostki oraz jej wyników finansowych. Dlatego w procesie sporządzania sf warto poświęcić czas na rozważenie stosowania uproszczeń, momentu ich zastosowania oraz ewentualnie zasadności dalszego stosowania uproszczeń od kolejnego roku obrotowego. Rozważania te można przeprowadzić nie tylko na podstawie formalnych warunków stosowania uproszczeń, lecz także z perspektywy interesu jednostki oraz potrzeb informacyjnych użytkowników jej sprawozdawczości finansowej. Pomocny będzie tutaj opublikowany w 2025 r. KSR 16 Uproszczenia dopuszczone ustawą o rachunkowości.

2. Które zasady (politykę) rachunkowości można uprościć

Nadrzędną zasadą (celem) rachunkowości finansowej jest przedstawienie rzetelnie i jasno sytuacji majątkowej i finansowej jednostki oraz jej wyniku finansowego (art. 4 ust. 1 uor). Warto przy tym zauważyć, że uor nie ogranicza tej zasady wyłącznie do sf. Naturalnie, zewnętrzni użytkownicy oczekują, że to sf będzie przedstawiało rzetelny i jasny obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyników finansowych jednostki, ponieważ na tej podstawie dokonują oceny sytuacji i wyników oraz podejmują decyzje, np. kredytowe. Niemniej trudno wymagać adekwatnego poziomu rzetelności od sf, jeżeli odpowiednich zasad (polityki) rachunkowości nie stosowano już przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych w trakcie roku obrotowego. Dlatego art. 4 ust. 1 uor nie sprowadza wymogu rzetelności wyłącznie do sf. Rzetelne i jasne przedstawienie jest wymaganiem nałożonym na całą rachunkowość prowadzoną na podstawie uor, w tym na księgi rachunkowe. Ponadto warto zauważyć, że niektóre z uproszczeń, choć wprost dotyczą tylko ksiąg rachunkowych (np. możliwości nieprowadzenia bieżącej ewidencji materiałów, art. 17 ust. 2 pkt 4 uor), mogą później wpłynąć na dostępność wariantów polityki rachunkowości, powodujących, że sf będzie – albo nie będzie – spełniać warunek rzetelności.