Część V.Zobowiązania

12. Rezerwy na zobowiązania

Rezerwy na zobowiązania i mające podobny charakter bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów (art. 3 ust. 1 pkt 21, art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1 pkt 5, art. 28 ust. 1 pkt 9, art. 35d, art. 37, art. 39 ust. 2 i 5 uor) stanowią szczególny rodzaj zobowiązań. Tak jak wszystkie zobowiązania odzwierciedlają one wynikający z przeszłych zdarzeń, już istniejący, niedający się uniknąć obowiązek jednostki wykonania w przyszłości świadczeń, których kwotę można wiarygodnie określić. Charakteryzują się tym, że często są to kwoty szacowane, które mogą się różnić od kwot ostatecznych, zaś termin zaspokojenia, a często także kontrahent, mający otrzymać te świadczenia, nie są w momencie ujęcia i wykazania rezerw w bilansie znane. Dlatego wymagają one odrębnego od zobowiązań ujęcia w księgach rachunkowych (figurują na koncie 83 lub 64) oraz wykazania w poz. B.I pasywów bilansu¹.

Tworzenie rezerwy, mimo niepewności co do kwoty oraz terminu zaspokojenia zobowiązania, wynika z zasad²:

• ostrożności, nakazującej uwzględnić w wyniku finansowym znane jednostce ryzyko, straty i skutki innych zdarzeń, jakie nastąpiły w roku obrotowym; obciążenie wyniku z tych tytułów odzwierciedla drugostronnie rezerwa,
• współmierności, w myśl której do kosztów roku obrotowego jednostka zalicza koszty dotyczące tego okresu, także wtedy, gdy ich jeszcze nie poniesiono, ale zobowiązanie powstało i jest spowodowane działalnością w tym roku obrotowym.

Zobowiązanie powstaje zaś, gdy jednostka nie ma innej alternatywy niż wywiązanie się z niego przez wydatkowanie środków na dany cel. Zobowiązanie może wynikać zarówno z obowiązku prawnego, gdy druga strona jest na mocy prawa, w tym umowy, uprawniona do egzekwowania od jednostki zapłaty lub wykonania świadczenia, jak i ze zwyczaju, gdyż na skutek praktyki bądź deklaracji istnieją oczekiwania drugich stron co do działania jednostki, które – choć nie wynika to z obowiązku prawnego – nie pozostawia jej innej alternatywy niż poniesienie pewnych wydatków.