Godziny graniczne pracy w niedzielę lub święto – planowanie i rozliczanie czasu pracy
Każdy pracodawca powinien przy tym przeanalizować, w jakich godzinach praca jest wykonywana lub bywa wykonywana sporadycznie, a następnie odpowiednio dostosować do tego godziny graniczne niedzieli i święta. Istotnym błędem jest brak zainteresowania tym zagadnieniem wśród pracodawców zatrudniających pracowników w dniach (np. od poniedziałku do piątku), z wyłączeniem świąt. Często kierują się oni bowiem zasadą dni kalendarzowych, co może prowadzić do znacznych nieprawidłowości w rozliczaniu czasu pracy.
Każdy pracodawca powinien przy tym przeanalizować, w jakich godzinach praca jest wykonywana lub bywa wykonywana sporadycznie, a następnie odpowiednio dostosować do tego godziny graniczne niedzieli i święta. Istotnym błędem jest brak zainteresowania tym zagadnieniem wśród pracodawców zatrudniających pracowników w dniach (np. od poniedziałku do piątku), z wyłączeniem świąt. Często kierują się oni bowiem zasadą dni kalendarzowych, co może prowadzić do znacznych nieprawidłowości w rozliczaniu czasu pracy.
Ograniczenia pracy w dni wolne
Praca w niedziele i święta podlega zarówno ograniczeniom w zakresie jej zlecania, jak i szczególnym zasadom jej rozliczania. Myśląc o pracy w niedziele i święta, często odruchowo utożsamiamy ją z pracą w dniach kalendarzowych przypadających na niedzielę lub święto. Tymczasem od lat przepisy odnoszą ją do pracy w przedziale godzinowym, który – ustawowo – znacząco odbiega od dnia kalendarzowego.
Godziny graniczne niedzieli i święta wyznaczają okres:
- w którym wykonywanie pracy podlega ograniczeniom – praca może być realizowana jedynie w przypadkach określonych w katalogu prac dozwolonych w niedziele i święta – art. 15110 Kp),
- za który przysługuje szczególna rekompensata (art. 15111 Kp),
- w którym praca nadliczbowa jest wynagradzana wyższym dodatkiem (art. 1511 § 1 Kp),
- który jest brany pod uwagę przy ustalaniu wypełnienia obowiązku zapewnienia co najmniej jednej niedzieli wolnej od pracy (art. 15112 Kp).
Praca wykonywana w tym przedziale wpływa również na ocenę, czy pracownikowi zapewniono minimalną liczbę dni wolnych od pracy. Zgodnie z art. 147 Kp w każdym systemie czasu pracy, przewidującym rozkład czasu pracy obejmujący pracę w niedziele i święta, pracownikom należy zapewnić w przyjętym okresie rozliczeniowym łączną liczbę dni wolnych od pracy, odpowiadającą co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych wynikających z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, przypadających w tym okresie.
Godziny kodeksowe
Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godz. 6.00 w tym dniu a godz. 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina (art. 1519 § 2 Kp).
Odrębną regulację zawiera ustawa z 10.01.2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (tekst jedn. DzU z 2025 r. poz. 301). Zgodnie z nią określenia „wykonywanie pracy w handlu” oraz „wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych” oznaczają wykonywanie takiej pracy lub takich czynności przez pracownika bądź osobę zatrudnioną na podstawie umowy cywilnoprawnej w okresie 24 kolejnych godzin przypadających odpowiednio między godz. 24.00 w sobotę a godz. 24.00 w niedzielę oraz między godz. 24.00 w dniu bezpośrednio poprzedzającym święto a godz. 24.00 w święto. Ustawa nie przewiduje możliwości zmiany tego przedziału godzinowego poprzez regulacje wewnętrzne.
Kodeksowa niedziela kończy się zatem o godz. 6.00 w poniedziałek, a każda praca wykonywana przed tą godziną jest pracą w niedzielę.
Zatrudniony na umowę o pracę kierowca samochodu osobowego jedzie z dwoma pracownikami w podróż służbową. Wszyscy mają taki sam rozkład czasu pracy: od poniedziałku do piątku, w godz. 7.30–15.30. Wyjazd rozpoczyna się w poniedziałek o godz. 5.30. Przejazd trwa 3 godz., następnie przez 4 godz. przewożeni pracownicy wykonują zadania służbowe. Powrót zajmuje kolejne 3 godz.
Do czasu pracy przewożonych osób zalicza się jedynie czas wynikający z rozkładu (7.30–15.30). Czas podróży służbowej wykraczający poza rozkładowe godziny pracy wlicza się do czasu pracy tylko w takim zakresie, w jakim jest poświęcony na świadczenie pracy. Sam przejazd nie jest natomiast uznawany za czas pracy. W przypadku tych pracowników nie dojdzie więc do wykonywania pracy w niedzielę.
Jeśli chodzi o kierowcę, czas prowadzenia pojazdu jest wliczany do jego czasu pracy, podobnie jak czas oczekiwania na pracowników w miejscu docelowym, jeżeli w pełni przypada na rozkładowe godziny pracy kierowcy. Do jego czasu pracy zostanie zatem wliczony czas przejazdu (5.30–7.30) oraz dalszy czas pracy zgodny z rozkładem (przejazd powrotny kończy się o godz. 15.30). Pierwsze pół godziny pracy przypada w niedzielę. Zgodnie z zasadą rekompensaty określoną w art. 15111 Kp za pracę w niedzielę pracownikowi przysługuje dzień wolny udzielony:
- w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających daną niedzielę lub następujących po niej, a jeżeli jest to niemożliwe,
- do końca okresu rozliczeniowego.
W razie nieudzielenia dnia wolnego, za każdą godzinę przepracowaną w niedzielę pracownik otrzyma wynagrodzenie wraz ze 100-proc. dodatkiem (w tym przypadku za 30 minut pracy plus dodatek).
Co do zasady pracownikowi przysługuje zatem dzień wolny (cały), co ma zapewnić wyrównanie w proporcji 1:1 za dzień zajęty pracą, a dokładniej – za niedzielę, która nie była w pełni wolna od pracy). Zlecając wyjazd, pracodawca powinien brać to pod uwagę. W wielu sytuacjach, takich jak przedstawiona, wyjazd pół godziny później (o godz. 6.00) nie wpłynąłby istotnie na możliwość realizacji zadań przez pracowników. Warto więc uwzględnić tę kwestię już na etapie planowania spotkań, prac itp. Mamy tu bowiem do czynienia z pozornie nieznaczną „zakładką” czasową, która prowadzi jednak do zastosowania szczególnych zasad rozliczania czasu pracy.
Zamknięty katalog prac dozwolonych
Kolejną, często pomijaną kwestią jest zgodność z prawem zatrudniania pracowników w jakimkolwiek przedziale czasowym uznawanym za pracę w niedzielę lub święto. Praca taka jest dozwolona wyłącznie w przypadkach wskazanych w katalogu zawartym w art. 15110 Kp. Nie będę go w tym miejscu przytaczać, zwrócę jednak uwagę na dwie istotne kwestie:
- jest to katalog zamknięty, co oznacza, że w niedziele i święta nie mogą być wykonywane żadne inne prace,
- katalog odnosi się do konkretnych prac, a nie do działalności zakładów pracy – np. wskazano w nim prace przy niezbędnych remontach, ale nie oznacza to, że każdy pracownik firmy remontowej może pracować w niedzielę; dotyczy to wyłącznie pracowników, którzy faktycznie wykonują prace remontowe, oraz takich, bez których ich wykonywanie byłoby możliwe; trudno jednak uznać za dozwoloną w niedzielę np. pracę księgowego firmy remontowej.
W katalogu zawartym w art. 15110 Kp nie wymienia się prac wykonywanych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy. Jeżeli zatem wykonywane przez pracownika prace nie należą do katalogu dopuszczonych do wykonywania w niedziele i święta, nie wolno mu zaplanować pracy, np. od godz. 5.00 w poniedziałek, ani zlecać jej ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy, ani też zaaprobować wniosku pracownika o indywidualny rozkład czasu pracy przewidujący rozpoczynanie pracy o godz. 5.00 w poniedziałki. W każdym z tych przypadków doszłoby do naruszenia przepisów o czasie pracy, zagrożonego karą grzywny.
Pracownicy pracują od poniedziałku do piątku w godz. 6.30–14.30. Pracownica złożyła, na podstawie art. 1881 Kp (elastyczna organizacja pracy), wniosek o ustalenie indywidualnego rozkładu czasu pracy w godz. 5.30–13.30. Wniosek ten nie może zostać uwzględniony przez pracodawcę, jeżeli przepisy wewnątrzzakładowe nie zmieniły godzin granicznych niedzieli i święta wskazanych w art. 1519 Kp. Nawet jeśli praca mieści się w katalogu prac dopuszczonych do wykonywania w niedziele, to przeszkodę stanowi art. 15112 Kp, zgodnie z którym pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy. Wyjątek dotyczy pracowników zatrudnionych w weekendowym systemie czasu pracy oraz pracowników instytucji kultury, którzy mogą pracować w niedziele bez tego ograniczenia.
Pracownica nie może więc mieć ustalonego rozkładu przewidującego pracę w każdą niedzielę. Nie ma przy tym znaczenia, że chodzi tylko o pół godziny pracy. Wolna niedziela to wolny cały okres uznawany za pracę w niedzielę.
Regulacje wewnętrzne
Godziny graniczne można zmienić w regulaminie pracy bądź – u pracodawców, którzy regulaminu nie wydają – w obwieszczeniu o czasie pracy.
Typowy przykład, w którym konieczne jest dostosowanie „czasu trwania” niedzieli i święta do organizacji pracy, stanowi praca zmianowa, np. w systemie zmian 5.00–13.00, 13.00–21.00, 21.00–5.00, wykonywana we wszystkie dni tygodnia. Poza takimi typowymi sytuacjami konieczna jest jednak ocena konkretnego przypadku. Dobrze ilustruje to wcześniejszy przykład kierowcy. Gdyby godziny graniczne niedzieli i święta zostały ustalone na okres 0.00–24.00, wyjazd o godz. 5.30 czy o 4.00 w poniedziałek skutkowałby powstaniem nadgodzin, częściowo przypadających w porze nocnej, ale nie oznaczałby wykonywania pracy w niedzielę, a tym samym nie rodziłby obowiązku udzielenia całego dnia wolnego z tego tytułu.
Nie można przy tym ograniczać prawa do zmian godzin granicznych wyłącznie do pracodawców, którzy zwykle planują pracę na niedziele i święta. Przysługuje ono każdemu pracodawcy, gdyż każdy może planować pracę we wczesnych godzinach porannych czy np. zlecać dodatkową pracę.
W regulaminie pracy wskazano, że za pracę w niedziele i święta uważa się pracę wykonywaną między godz. 0.00 a godz. 24.00 danego dnia (czyli dookreślono jako dni kalendarzowe). Pracodawca zatrudnia co prawda pracowników od poniedziałku do piątku w godz. 6.00–14.00 jednak słusznie przyjął, że co jakiś czas może wystąpić konieczność nieco wcześniejszego rozpoczęcia pracy przez niektórych pracowników. To zaś może powodować wykonywanie pracy w niedzielę (w poniedziałek przed 6.00) lub w święto (dzień kalendarzowy następujący po święcie przed godz. 6.00).
Często, mimo że ogół pracowników rozpoczyna pracę o godz. 6.00, z jednym czy dwoma pracownikami ustala się indywidualnie, że rozpoczynają oni pracę wcześniej (np. w celu umożliwienia wstępu na teren firmy innym pracownikom, dostawcom). Również w takich przypadkach niezbędna jest modyfikacja godzin, w których pracę uznaje się za wykonywaną w niedzielę lub święto.
Czy niedziela może się zaczynać w sobotę?
W wytycznych Państwowej Inspekcji Pracy wskazuje się, że początek niedzieli nie może zostać określony na inny dzień kalendarzowy niż niedziela. Tak też przyjęto w wyroku Sądu Rejonowego w Świdnicy z 18.10.2021 r. (IV P 126/21): art. 1519 § 2 Kp wskazuje, że za pracę w niedzielę lub święto uważa się pracę wykonywaną między godz. 6.00 w tym dniu (czyli w niedzielę lub święto) a godz. 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. Tym samym ustawodawca wskazał, że pracodawca może ustalić inną godzinę rozpoczęcia pracy w niedzielę, nie zaś inny dzień.
To zaś oznacza, że kwestionowane może być określenie początku niedzieli na godzinę przypadającą w sobotę (np. od godz. 23.00 w sobotę do godz. 23.00 w niedzielę).
Celem przepisów dotyczących pracy w niedziele i święta jest zapewnienie pracownikom czasu wolnego lub szczególnych zasad rozliczania pracy wykonywanej w czasie, który z powodów społecznych, rodzinnych, a dla części osób także religijnych ma szczególny charakter. Niedziela i święto muszą obejmować maksymalny przedział niedzieli lub święta jako dni kalendarzowych. Warunek ten byłby wprawdzie spełniony także wtedy, gdyby niedziela rozpoczynała się późnym wieczorem w sobotę, jednak najczęściej wskazuje się, że dni te nie powinny się rozpoczynać w poprzedzającym je dniu kalendarzowym (odpowiednio w sobotę lub w dniu poprzedzającym święto). Bezpieczniej jest tego się trzymać.
Różnie dla różnych grup pracowników
Z żadnego przepisu nie wynika ograniczenie możliwości ustalenia różnych godzin granicznych dla różnych stanowisk/grup stanowisk. Takie działanie może być logicznym skutkiem przyjęcia organizacji pracy przewidującej odmienne godziny pracy dla różnych grup pracowników.
Pracownicy:
- produkcyjni pracują na zmiany w godz. 7.00–15.00, 15.00–23.00 oraz 23.00–7.00; praca jest planowana także w niedziele i święta,
- hurtowni pracują od poniedziałku do soboty w godz. 5.00–13.00 lub 9.00–17.00,
- kierowcy – na podstawie art. 11 ust. 2a ustawy z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców (tekst jedn. DzU z 2026 r. poz. 477), w związku z zatrudnieniem przy przewozie rzeczy, nie mają tworzonych harmonogramów; pracują zasadniczo od poniedziałku do soboty, często wcześnie rano (wyjazdy o godz. 3.00 lub 4.00).
Przyjęcie jednego rozwiązania w zakresie godzin granicznych niedzieli i święta byłoby w tym przypadku nietrafne.
Ustalenie tego przedziału od godz. 7.00 do godz. 7.00 następnego dnia odpowiadałoby w pełni wyłącznie organizacji pracy pracowników produkcji.
W regulaminie pracy (obwieszczeniu o czasie pracy) należałoby zatem wskazać, że za pracę w niedzielę i święto uznaje się pracę wykonywaną:
- od godz. 7.00 tego dnia do godz. 7.00 dnia następnego – w przypadku pracowników działu produkcji,
- od godz. 0.00 do godz. 24.00 tego dnia – w przypadku pracowników hurtowni oraz kierowców.
Zaloguj się
Aby czytać dalej, jeśli masz wykupiony abonament
Kup dostęp do tego artykułu
Cena dostępu do pojedynczego artykułu tylko 12,30
Kup abonament
| Abonamenty on-line | Prenumeratorzy | Członkowie SKwP | ||||||||
|
Bezpłatny dostęp do tego artykułu i ponad 3500 innych, dla prenumeratorów miesięcznika „Rachunkowość". Pomoc w uzyskaniu dostępu:
|
15% rabat na wszystkie zakupy. Zapytaj o kod w swoim Oddziale. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce jest organizacją, do której należy ponad 26 000 księgowych, a członkostwo wiąże się z licznymi korzyściami. |
„Rachunkowość” - od 75 lat źródło rzetelnej wiedzy!
Skróty w artykułach
- dyrektywa 112 – dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (DzUrz UE L 347 z 11.12.2006 r.)
- dyrektywa 2013/34/UE – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek (...) (DzUrz UE L 182 z 29.06.2013 r.)
- Kc – ustawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (DzU z 2023 r. poz. 1610)
- KIMSF – interpretacje Komitetu ds. Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej
- Kks – ustawa z 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy (DzU z 2023 r. poz. 654)
- Kp – ustawa z 26.06.1974 r. Kodeks pracy (DzU z 2023 r. poz. 1465)
- Kpc – ustawa z 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (DzU z 2023 r. poz. 1550)
- Ksh – ustawa z 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (DzU z 2022 r. poz. 1467)
- KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości
- MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (ang. International Accounting Standards) wydawane od 2002 r. jako MSSF
- MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (ang. International Financial Reporting Standards)
- Op – ustawa z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU z 2023 r. poz. 2383)
- Ppsa – ustawa z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DzU z 2023 r. poz. 1634)
- rozporządzenie o instrumentach finansowych – rozporządzenie Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU z 2017 r. poz. 277)
- rozporządzenie o konsolidacji – rozporządzenie Ministra Finansów z 25.09.2009 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych (DzU z 2017 r. poz. 676)
- rozporządzenie składkowe – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (DzU z 2023 r. poz. 728)
- rozporządzenie z 13.09.2017 r. – rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2020 r. poz. 342)
- specustawa – ustawa z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. DzU z 2023 r. poz. 1327)
- uobr – ustawa z 11.05.2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (DzU z 2023 r. poz. 1015)
- uor – ustawa z 29.09.1994 r. o rachunkowości (DzU z 2023 r. poz. 120)
- updof – ustawa z 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 2022 r. poz. 2647)
- updop – ustawa z 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU z 2022 r. poz. 2587)
- upol – ustawa z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (DzU z 2023 r. poz. 70)
- US GAAP – Amerykańskie Standardy Rachunkowości (ang. Generally Accepted Accounting Principles)
- ustawa akcyzowa – ustawa z 6.12.2008 r. o podatku akcyzowym (DzU z 2023 r. poz. 1542)
- ustawa emerytalna – ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1251)
- ustawa KAS – ustawa z 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU z 2023 r. poz. 615)
- ustawa o KRS – ustawa z 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU z 2023 r. poz. 685)
- ustawa o PCC – ustawa z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (DzU z z 2023 r. poz. 170)
- ustawa o VAT – ustawa z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (DzU z 2023 r. poz. 1570)
- ustawa o zfśs – ustawa z 4.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (DzU z 2023 r. poz. 998)
- ustawa zasiłkowa – ustawa z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2022 r. poz. 1732)
- ustawa zdrowotna – ustawa z 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (DzU z 2022 r. poz. 2561)
- usus – ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 2023 r. poz. 1230)
- uzpd – ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
- Założenia koncepcyjne MSSF – Założenia koncepcyjne sprawozdawczości finansowej (Conceptual Framework for Financial Reporting)
- CEIDG – Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej
- EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
- FEP – Fundusz Emerytur Pomostowych
- FGŚP – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
- FP – Fundusz Pracy
- FS – Fundusz Solidarnościowy
- IASB – Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości
- IS – izba skarbowa
- KAS – Krajowa Administracja Skarbowa
- KIS – Krajowa Informacja Skarbowa
- KNF – Komisja Nadzoru Finansowego
- KRBR – Krajowa Rada Biegłych Rewidentów
- KRS – Krajowy Rejestr Sądowy
- KSB – Krajowe Standardy Badania
- MF – Minister Finansów
- MPiPS – Minister Pracy i Polityki Społecznej
- MRiF – Minister Rozwoju i Finansów
- MRiPS – Minister Rodziny i Polityki Społecznej
- MSiG – Monitor Sądowy i Gospodarczy
- NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
- PANA – Polska Agencja Nadzoru Audytowego
- PIBR – Polska Izba Biegłych Rewidentów
- PKD – Polska Klasyfikacja Działalności
- pkpir – podatkowa księga przychodów i rozchodów
- PPK – pracownicze plany kapitałowe
- RM – Rada Ministrów
- SA – sąd apelacyjny
- sf – sprawozdanie finansowe
- skok – spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa
- SN – Sąd Najwyższy
- SO – sąd okręgowy
- TK – Trybunał Konstytucyjny
- TSUE – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
- UCS – urząd celno-skarbowy
- UE – Unia Europejska
- US – urząd skarbowy
- WDT – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów
- WNT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
- WSA – wojewódzki sąd administracyjny
- zfśs – zakładowy fundusz świadczeń socjalnych
