Co nowego w prawie – listopad 2026

Ryzyko ESG w bankach

Proces szacowania kapitału wewnętrznego przez banki będzie musiał uwzględniać ryzyko środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego (ESG) w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. Tak wynika z obowiązującego od 29.09.2026 r. rozporządzenia MFiG z 18.09.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego sposobu szacowania kapitału wewnętrznego oraz dokonywania przez bank przeglądów strategii i procedur szacowania i stałego utrzymywania kapitału wewnętrznego (DzU poz. 1237). Dostosowuje ono krajowe przepisy bankowe do wymogów unijnych wynikających z pakietu CRD VI/CRR III w zakresie zarządzania ryzykiem ESG.

Również 29.09.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 24.09.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie systemu zarządzania ryzykiem i systemu kontroli wewnętrznej oraz polityki wynagrodzeń w bankach (DzU poz. 1257). Dostosowuje przepisy krajowe do dyrektywy CRD VI (2024/1619) i dyrektywy 2024/2994 dotyczącej ryzyka związanego z centralnym rozliczaniem transakcji na instrumentach pochodnych. Banki będą zobowiązane uwzględniać w swoich systemach zarządzania ryzykiem:

• ryzyko ESG – będą opracowywać i wdrażać strategie dotyczące podejmowania ryzyka oraz jego monitorowania, ograniczania i zarządzania nim, uwzględniające bieżący oraz krótko-, średnio- i długoterminowy wpływ czynników ESG; strategie i polityki będą podlegać przeglądowi co najmniej raz na 2 lata,
• ryzyko związane z ekspozycjami na kryptoaktywa – będzie konieczna uprzednia ocena ekspozycji,
• ryzyko koncentracji wynikające z ekspozycji wobec kontrahentów centralnych – banki będą opracowywać szczegółowe plany monitorowania i ograniczania tego ryzyka, zatwierdzane przez radę nadzorczą.

Banki muszą też uwzględniać ryzyko ESG w polityce wynagrodzeń oraz zapewnić niezależność komórek kontroli wewnętrznej i kierujących nimi osób.

Zmiany obejmują także oddziały instytucji kredytowych z państw trzecich.

Nadzór KNF nad ryzykiem

Obowiązujące od 29.09.2026 r. rozporządzenie MFiG z 25.09.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kryteriów i sposobu przeprowadzania badania i oceny nadzorczej w bankach (DzU poz. 1262) dostosowuje zasady badania i oceny nadzorczej banków przez KNF do dyrektywy CRD VI w zakresie ryzyka ESG, kryptoaktywów oraz ekspozycji wobec kontrahentów centralnych. Nadzór ma być proporcjonalny, tzn. KNF powinna dostosować zakres badania i oceny do znaczenia danego banku w systemie bankowym.

Fundusze i instrumenty pochodne

29.09.2026 r. weszły w życie rozporządzenia MFiG z 23.09.2026 r.: w sprawie zawierania przez specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty umów, których przedmiotem są instrumenty pochodne (DzU poz. 1266), oraz w sprawie zawierania przez fundusz inwestycyjny otwarty umów, których przedmiotem są instrumenty pochodne (DzU poz. 1267). Dostosowują zasady zawierania transakcji na instrumentach pochodnych przez oba typy funduszy inwestycyjnych otwartych. Odrębnie są traktowane instrumenty rozliczane przez centralnego kontrahenta i nierozliczane centralnie, co ma uwzględniać niższe ryzyko kontrahenta przy rozliczaniu centralnym.

Od 29.09.2026 r. obowiązuje także rozporządzenie MFiG z 23.09.2026 r. w sprawie dokonywania przez fundusz inwestycyjny zamknięty lokat, których przedmiotem są instrumenty pochodne oraz niektóre prawa majątkowe (DzU poz. 1268). Ono również uwzględnia niższe ryzyko związane z instrumentami pochodnymi rozliczanymi centralnie. Ma to też umożliwić funduszom szersze korzystanie z takich transakcji.

Nowe wzory zleceń płatności ze środków europejskich

30.09.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 21.09.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie płatności w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz przekazywania informacji dotyczących tych płatności (DzU poz. 1250). Wzory zleceń płatności dostosowano do wdrażanego przez BGK standardu komunikacji finansowej ISO 20022, m.in. ujednolicając wymagane dane adresowe.

VAT w TAX FREE

Podróżni mogą zmienić formę zwrotu VAT – z gotówkowej na bezgotówkową. Dotychczas podróżny, dokonując zakupów w systemie TAX FREE, wskazywał formę zwrotu VAT, a przepisy dotyczące ewidencji nie pozwalały zmienić zadeklarowanej formy ani uzupełnić danych o numer rachunku bankowego do zwrotu bezgotówkowego. Zmiana wynika z obowiązującego od 1.10.2026 r. rozporządzenia MFiG z 23.09.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ewidencji prowadzonej w systemie TAX FREE (DzU poz. 1259).

Schematy podatkowe

1.10.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 23.09.2026 r. w sprawie upoważnienia organu Krajowej Administracji Skarbowej do wykonywania zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z zakresu informacji o schematach podatkowych (DzU poz. 1254).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie został upoważniony do wykonywania zadań Szefa KAS związanych z obsługą informacji o schematach podatkowych. Przekazane zadania to czynności określone w dziale III rozdziale 11a Op, takie jak nadawanie Numeru Schematu Podatkowego (NSP) i Numeru Zgłoszenia Schematu Podatkowego Transgranicznego oraz doręczanie potwierdzeń nadania NSP, wzywanie do uzupełnienia informacji lub wyjaśnienia wątpliwości, wydawanie postanowień o odmowie nadania NSP i odmowie wszczęcia postępowania, unieważnianie NSP i pozostawianie informacji bez rozpatrzenia, nakładanie kar porządkowych i umarzanie postępowań.

Nowe wzory pełnomocnictw w sprawach podatkowych

Od 1.10.2026 r. obowiązują nowe wzory:

• pełnomocnictwa szczególnego PPS-1,
• pełnomocnictwa do doręczeń PPD-1,
• zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu pełnomocnictwa szczególnego OPS-1,
• zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu pełnomocnictwa do doręczeń OPD-1.

Tak wynika z rozporządzenia MFiG z 24.09.2026 r. w sprawie wzorów pełnomocnictwa szczególnego i pełnomocnictwa do doręczeń oraz wzorów zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu tych pełnomocnictw (DzU poz. 1275).

Zapłata opłaty skarbowej

1.10.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 23.09.2026 r. w sprawie zapłaty opłaty skarbowej (DzU poz. 1271), które zastąpiło dotychczasową regulację z tego zakresu. Ma uprościć procedury zwrotu opłaty skarbowej. Adnotacje dotyczące uregulowania opłaty organ sporządza na dokumencie papierowym, a w przypadku dokumentów elektronicznych – w postaci elektronicznej. Dokumenty niezbędne do dokonania zwrotu organy muszą przekazać niezwłocznie, niepóźniej niż w ciągu 14 dni od doręczenia wezwania.

Oświadczenie małżonka

Obowiązujące od 1.10.2026 r. rozporządzenie MFiG z 18.09.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zaświadczeń wydawanych przez organy podatkowe (DzU poz. 1239) zawiera nowy wzór ORD-M „Oświadczenie małżonka podatnika o pozostawaniu z podatnikiem we wspólności majątkowej”.

Ustalanie dochodów JST na 2027 r.

1.10.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 27.09.2026 r. w sprawie określenia dla poszczególnych kategorii jednostek samorządu terytorialnego obszarów wydatkowych i wartości ich wag oraz determinant i wysokości współczynników regresji (DzU poz. 1280). Określa parametry niezbędne do ustalenia przeliczeniowej liczby mieszkańców JST, obliczenia potrzeb wyrównawczych oraz korekty z tytułu zamożności na 2027 r. Zachowano rozwiązania stosowane przy ustalaniu dochodów JST na lata 2025 i 2026, w tym obszarów wydatkowych, wag, determinant potrzeb wydatkowych i współczynników regresji.

Powrót CPN

Kolejny raz obniżono stawkę VAT na paliwa silnikowe – z 23% do 8%, na okres od 3.10.2026 do 31.12.2026 r. W tym samym okresie będą obowiązywały obniżone stawki akcyzy, wynoszące:

• 1239 zł/1000 l – dla benzyn silnikowych o kodach CN 2710 12 45 lub 2710 12 49 oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych benzyn z biokomponentami,
• 880 zł/1000 l – dla olejów napędowych o kodach CN 2710 19 43 i 2710 20 11 oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych olejów z biokomponentami,
• 880 zł/1000 l – dla biokomponentów stanowiących samoistne paliwa, przeznaczonych do napędu silników spalinowych, bez względu na kod CN.

Tak wynika z obowiązujących od 2.10.2026 r. rozporządzeń MFiG z 2.10.2026 r.: zmieniającego rozporządzenie w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (DzU poz. 1288) i w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego na niektóre paliwa silnikowe (DzU poz. 1289).

Ryzyko w domach maklerskich

Domy maklerskie muszą uwzględniać w strategiach i procedurach zarządzania ryzykiem wymogi dotyczące ekspozycji wobec kontrahentów centralnych, identyfikować i monitorować ryzyko koncentracji oraz oceniać jego wpływ na fundusze własne. Wymaga to tworzenia szczegółowych planów i mierzalnych celów. KNF uwzględni zarządzanie ryzykiem koncentracji oraz dostosowanie modelu biznesowego do wymogów unijnych w ramach badania i oceny nadzorczej. Tak wynika z obowiązującego od 8.10.2026 r. rozporządzenia MFiG z 10.09.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szacowania kapitału wewnętrznego i aktywów płynnych, systemu zarządzania ryzykiem, badania i oceny nadzorczej, a także polityki wynagrodzeń w domu maklerskim oraz małym domu maklerskim (DzU poz. 1238). Dostosowuje krajowe przepisy do dyrektywy UE 2024/2994, będącej częścią pakietu EMIR 3.

Zatrudnianie pracowników cywilnych

Porozumienie wykonawcze między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki do Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o wzmocnionej współpracy obronnej w sprawie zatrudniania lokalnych pracowników cywilnych, podpisane w Warszawie 20.02.2025 r. oraz w Stuttgarcie 3.04.2025 r. (DzU poz. 1318), zostało ratyfikowane i weszło w życie 5.08.2026 r.

Ta data wynika z obowiązującego od 12.10.2026 r. oświadczenia rządowego z 6.08.2026 r. (DzU poz. 1319).

Członkostwo w OFE także elektronicznie

Czynności związane z członkostwem w OFE można wykonywać w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej, pod warunkiem możliwości utrwalenia treści dokumentu na trwałym nośniku. Umowy o członkostwo można zawierać elektronicznie. Tak wynika z obowiązującego od 24.10.2026 r. rozporządzenia RM z 2.10.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu zawarcia umowy, na podstawie której następuje uzyskanie członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym (DzU poz. 1309).

Dokumenty do zasiłku z ZUS także elektronicznie

24.10.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MRPiPS z 27.09.2026 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (DzU poz. 1316). Uwzględnia zmiany w ustawie zasiłkowej. Przewidziano m.in.:

• elektronizację wniosków i kopii załączanych dokumentów,
• uproszczenie formularzy i usunięcie obowiązku podawania danych, które ZUS może samodzielnie ustalić, m.in. poprzednich okresów ubezpieczenia, kodów literowych i okresów wypłaty niektórych świadczeń,
• samodzielne pozyskiwanie przez ZUS skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka do zasiłku macierzyńskiego z rejestru stanu cywilnego,
• rezygnację z zaświadczenia Z-3b – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność, osób z nimi współpracujących oraz duchownych wystarczające będzie złożenie wniosku o zasiłek, bez dodatkowego zaświadczenia płatnika składek,
• możliwość potwierdzania małżeństwa i zgonu także odpowiednimi zagranicznymi dokumentami wydanymi w państwach UE, EFTA/EOG, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii, bez konieczności ich tłumaczenia na język polski.

Metale bez SENT

Z monitorowania w systemie SENT wyłączono 19 kategorii odpadów metalowych. Dotyczy to m.in. odpadów żelaza i stali, metali nieżelaznych, miedzi, aluminium, ołowiu, cynku, cyny oraz opakowań metalowych. Taką zmianę wprowadza rozporządzenie MFiG z 12.10.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (DzU poz. 1325), które weszło w życie 28.10.2026 r.

Umowa z Japonią

Sejm wyraził zgodę na ratyfikację przez Prezydenta RP umowy o zabezpieczeniu społecznym z Japonią. Tak wynika z obowiązującej od 28.10.2026 r. ustawy z 18.09.2026 r. o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Japonią o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej w Tokio 15.04.2026 r. (DzU poz. 1326).

Więcej tranzytu na wschodzie

29.10.2026 r. weszło w życie rozporządzenie MFiG z 12.10.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie urzędów celno-skarbowych oraz podległych im oddziałów celnych, w których są dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego w zależności od rodzaju towarów lub procedur celnych, którymi mogą być obejmowane towary (DzU poz. 1331). Ma na celu ograniczenie odpraw celnych na granicy przez zwiększenie wykorzystania procedury tranzytu na drogowych towarowych przejściach granicznych, przede wszystkim na granicy polsko-ukraińskiej.

Zrezygnowano z obejmowania towarów procedurą dopuszczenia do obrotu na drogowych przejściach granicznych obsługujących transport towarowy, z wyjątkiem Oddziału Celnego w Koroszczynie. Towary nieunijne będą mogły być przemieszczane do urzędu celnego w miejscu przeznaczenia, gdzie zostaną zakończone formalności związane z odprawą celną.

Opłata po godzinach

Z 30 zł do 60 zł wzrosła opłata za czynności wykonywane przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej na wniosek zainteresowanych podmiotów, poza oficjalnymi godzinami urzędowania lub w miejscach innych niż miejsca celne. Tak wynika z obowiązującego od 29.10.2026 r. rozporządzenia MFiG z 12.10.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie stawek opłat oraz sposobu ich obliczania (DzU poz. 1333).

Kontakty pracodawcy z pracownikami

30.10.2026 r. weszła w życie ustawa z 4.09.2026 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (DzU poz. 1340). Komunikacja między pracodawcami a zakładowymi organizacjami związkowymi i radami pracowników może się odbywać na piśmie, ale także mieć formę dokumentową lub elektroniczną. Ma to skrócić obieg informacji i umożliwić stronom dostosowanie kanałów komunikacji do warunków danego zakładu pracy.

Podatek od nadzwyczajnych zysków

Ustawa z 18.09.2026 r. o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca 2026 r. do marca 2027 r. ze zbycia paliw ciekłych (DzU poz. 1287) wprowadza od 1.11.2026 r. nowy podatek – jednorazowy, o charakterze nadzwyczajnym.

Zapłacą go przedsiębiorcy prowadzący w ww. okresie na terytorium Polski samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych, a także dokonujący zbycia paliw pochodzących z importu lub wewnątrzwspólnotowego nabycia.

Podstawę obliczenia podatku stanowi nadwyżka przychodów ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w roku podatkowym ponad przychody, jakie zostałyby osiągnięte przy zastosowaniu marży referencyjnej ustalonej jako średnia marża powiększona o 20% (przychody szacunkowe). Stawka podatku to 60%. W odniesieniu do przedsiębiorców dokonujących obrotu paliwami ciekłymi na podstawie koncesji przewidziano dodatkowo ograniczenie wysokości podatku do 50% dochodu podatkowego albo zysku netto przypadającego proporcjonalnie na okres opodatkowania.

Ostateczne rozliczenie podatku nastąpi do 31.12.2027 r. Pierwsza zaliczka jest płatna za okres od 1.03.2026 do 31.10.2026 r. Kolejne zaliczki będą płatne w terminach miesięcznych. Podatku nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym.

Ustawa przyznaje również ministrowi finansów uprawnienie do obniżania stawek akcyzy (od 2.10.2026 r.).

Prezydent złożył do TK wniosek o zbadanie zgodności tej ustawy z Konstytucją RP w trybie kontroli następczej. Poprzednią ustawę regulującą ten sam przedmiot (z 2.07.2026 r.) zawetował.

Centralizacja obsługi podatku WHT od osób fizycznych

Obsługa zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych pobieranego od nierezydentów (WHT) została skoncentrowana w Lubelskim Urzędzie Skarbowym w Lublinie (podobnie jak w przypadku osób prawnych). Organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach stwierdzania nadpłaty WHT od osób fizycznych oraz WHT od osób prawnych, pobieranych przez płatników na wniosek podatnika będącego nierezydentem, jest Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie. Zadania te były dotąd realizowane przez 16 naczelników urzędów skarbowych.

Tak wynika z wchodzącego w życie 1.01.2027 r. rozporządzenia MFiG z 21.09.2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie właściwości organów podatkowych (DzU poz. 1247).

Skład VAT i inne zmiany

1.01.2027 r. (niektóre przepisy w innych terminach) zacznie obowiązywać ustawa z 4.09.2026 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (DzU poz. 1270). To obszerna nowelizacja zawierająca zmiany o różnym charakterze. M.in.:

• wprowadza do polskiego porządku prawnego nową procedurę składu VAT, która ma na celu ułatwienie rozliczeń w handlu dla wybranych grup towarów,
• zmienia sposób identyfikacji towarów z zał. nr 15 (kody CN zamiast PKWiU),
• wprowadza odpowiedzialność solidarną nabywców niektórych usług za VAT niezapłacony przez sprzedawcę,
• doprecyzowuje przepisy w zakresie miejsca dostawy energii elektrycznej,
• znosi obowiązek zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu,
• porządkuje zasady stosowania procedury VAT marża dla dzieł sztuki,
• znosi obowiązek składania odrębnej informacji o dokonanym spisie z natury,
• precyzuje opodatkowanie niezwróconej kaucji za opakowania na napoje,
• ujednolica zasady rozliczania VAT przy świadczeniu usług lub dostawach towarów z nakazu organów władzy publicznej bądź z mocy prawa, w zamian za odszkodowanie.

Ustawa wdraża też orzeczenia TSUE poprzez:

• wprowadzenie możliwości uznania za odrębnego podatnika VAT każdej z osób fizycznych prowadzących w sposób samodzielny działalność rolniczą w ramach wspólnego gospodarstwa rolnego, leśnego lub rybackiego (wyrok z 24.03.2022 r., C-697/20),
• umożliwienie zastosowania stawki 0% do usług ubezpieczenia oraz usług dotyczących importu towarów zwolnionych od podatku, w przypadku gdy wartość tych usług została włączona do podstawy opodatkowania (wyrok z 4.10.2017 r., C-273/16),
• usunięcie powiązania przesłanki do odmowy odliczenia podatku naliczonego z uznaniem czynności za pozorne lub dotknięte nieważnością (wyrok z 25.05.2023 r., C-114/22).

Ogłoszono teksty jednolite następujących

• ustaw:
  • Kodeks pracy (poz. 1245),
  • o podatku od towarów i usług (poz. 1263),
  • o doradztwie podatkowym (poz. 1274),
  • o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (poz. 1311),
  • o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (poz. 1293),
  • o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (poz. 1252),
  • o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (poz. 1313),
  • Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (DzU poz. 1336);
• rozporządzenia RM:
  • z 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (poz. 1297).