Co nowego w orzecznictwie podatkowym – listopad 2026

PODATEK DOCHODOWY

Utrata towarów na skutek oszustwa, czyli wydania towarów podmiotowi podszywającemu się pod kontrahenta, nie skutkuje powstaniem przychodu podatkowego ani kosztów jego uzyskania – wyrok NSA z 26.06.2026 r. (II FSK 838/25).

Z uzasadnienia: Z wniosku o wydanie interpretacji wynika, że skarżąca spółka nie może się skutecznie domagać zapłaty za dostarczony towar od francuskiego kontrahenta. Ten bowiem zaprzeczył, że złożył zamówienie na wysłane przez spółkę towary. Kontrahent nie odebrał także towaru wysłanego przez spółkę. (…) Umowa sprzedaży między kontrahentem a spółką w rozumieniu przepisów prawa cywilnego nie doszła do skutku, co wynika z art. 103 § 1 Kc. Zgodzić się należy z organem interpretującym, że co do zasady wadliwość czynności cywilnoprawnej nie ma znaczenia dla powstania przychodu. Istotne jest jednak to, czy w rozumieniu ustawy podatkowej można mówić o przychodzie należnym, czyli o należności, której skarżąca spółka może się skutecznie domagać od określonego podmiotu.

Ustawa podatkowa wiąże powstanie przychodu z działalności gospodarczej z określonymi czynnościami faktycznymi, dokonanymi przez podatnika w celu uzyskania korzyści z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym przypadku moment powstania przychodu należnego wiązany jest z wydaniem towaru, wystawieniem faktury bądź uregulowaniem należności, w zależności od tego, która z tych czynności była najwcześniejsza (art. 12 ust. 3a updop). Żadna z tych czynności faktycznych nie miała miejsca w roku podatkowym, o który pytała spółka. Skarżąca, wydając towar, chciała wykonać zobowiązanie, jakie w jej przekonaniu powstało wobec kontrahenta. Jednak (…) towar ten został wydany innemu podmiotowi w wyniku jego przestępczego działania. W takim wypadku nie można uznać, że przekazanie towaru było wydaniem w rozumieniu art. 12 ust. 3a updop, czyli czynnością faktyczną podjętą w celu uzyskania korzyści ekonomicznej. Przeciwnie, spółka takiej korzyści nie mogła odnieść, działanie podmiotu odbierającego towar było bowiem nakierowane na zabór towaru, a nie jego kupno.

Skoro spółka nie wydała towaru kontrahentowi, wystawiona z tytułu sprzedaży faktura (w której jako nabywca wskazany został francuski kontrahent) nie dokumentowała rzeczywistej czynności, była niezgodna pod względem podmiotowym (kontrahent nie otrzymał towaru) i przedmiotowym (nie doszło do sprzedaży towaru). Nie można zatem uznać, że doszło do powstania przychodu w dacie odbioru towaru we Francji bądź w dacie wystawienia faktury. (…) Nie można zatem uznać w świetle przepisów updop, że już w roku podatkowym przejęcia towaru przez podmiot podszywający się pod kontrahenta powstał po stronie spółki przychód należny w rozumieniu ustawy podatkowej. (…)

Nie ma jednak racji skarżąca, że zastosowanie w opisanym stanie faktycznym miał art. 2 ust. 1 pkt 3 updop. (…) Zawarte w nim wyłączenie ma charakter przedmiotowy i polega na tym, że dana czynność, w wyniku której powstaje przychód, nie może być nawet hipotetycznym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego. Skarżąca może uzyskać ewentualny przychód w postaci odszkodowania od sprawcy przestępstwa. Tego rodzaju przychód może być przedmiotem stosunku cywilnoprawnego. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 updop poprzez dopuszczenie się błędu w wykładni polegającego na wskazaniu, że wartość netto utraconych towarów zawarta w fakturze sprzedaży nie stanowi kosztów uzyskania przychodu (…).

Strona odwołuje się do pojęcia straty w rozumieniu cywilistycznym, abstrahując od tego, że w art. 15 ust. 1 updop zawarta jest definicja kosztów uzyskania przychodów i obejmuje ona koszty poniesione w celu uzyskania przychodu, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodu. Utracony zysk nie mieści się w pojęciu kosztów uzyskania przychodów. (…) Nie został w związku z tym „poniesiony w celu uzyskania przychodu”, jak wskazuje przepis, tylko go nie osiągnięto, czyli nie osiągnięto przychodu.

Ulgę B+R rozlicza PGK, a nie spółki tworzące grupę. PGK może zatem odliczyć od podstawy opodatkowania koszty kwalifikowane poniesione przez spółki wchodzące w skład grupy, do wysokości dochodu uzyskanego przez PGK za dany rok podatkowy, nawet jeśli któraś ze spółek nie poniosła takich kosztów lub poniosła stratę – wyrok NSA z 16.07.2026 r. (II FSK 1128/23).

Z uzasadnienia: Zgodnie z art. 1a ust. 1 updop podatnikiem CIT może być grupa co najmniej dwóch spółek prawa handlowego mających osobowość prawną, które pozostają w związkach kapitałowych. Konsekwencją tego przepisu jest to, że spółki tworzące grupę kapitałową tracą status podatnika podatku dochodowego w wymiarze indywidualnym na rzecz utworzonej grupy. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu ma także art. 7a ust. 1 updop (…). Zgodnie z tym przepisem w PGK dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy dochodów wszystkich spółek tworzących grupę uzyskanych z danego źródła przychodów nad sumą ich strat poniesionych z tego źródła przychodów. Jeżeli za rok podatkowy suma strat przekracza sumę dochodów spółek, różnica stanowi stratę PGK poniesioną ze źródła przychodów. Dochody i straty spółek oblicza się zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3. Z kolei ulgę B+R regulują przepisy art. 18d updop. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu podatnik uzyskujący przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych odlicza od podstawy opodatkowania, ustalonej zgodnie z art. 18, koszty uzyskania przychodów poniesione na działalność B+R, zwane dalej „kosztami kwalifikowanymi”. (…)

Skoro adresatem ulgi B+R jest podatnik CIT, to w przypadku PGK z ulgi przewidzianej w art. 18d updop może korzystać wyłącznie grupa kapitałowa, a nie spółki wchodzące w skład grupy. (…) Spółki tworzące grupę kapitałową nie ustalają bowiem odrębnie dla siebie podstaw opodatkowania. Określają one jedynie swoje przychody podatkowe lub koszty uzyskania przychodów, a w konsekwencji swoje dochody lub straty podatkowe. Podstawę opodatkowania ustala za to wyłącznie grupa kapitałowa. (…)

Odliczenie ulgi B+R dokonuje się na poziomie grupy, a nie na poziomie tworzących ją spółek. (…) To grupa kapitałowa odlicza od nadwyżki sumarycznie ujętych dochodów nad sumarycznie ujętymi stratami (…) wydatki na działalność B+R. Tym samym nie ma znaczenia, jaki wynik finansowy osiągnie dana spółka z grupy, albowiem odliczenie następuje po określeniu dochodu grupy, o ile oczywiście grupa wykaże ów dochód, a nie wykaże straty. (…) Organ interpretacyjny, uzależniając prawo grupy do ulgi B+R od wyniku ekonomicznego spółki wchodzącej w skład PGK, zignorował odrębność i wyłączność podatkową grupy. (…)

W ustawie nie istnieją żadne przepisy, które uzależniałyby prawo grupy kapitałowej do odliczenia tych wydatków od tego, czy poszczególna spółka uzyskała dochód czy stratę. (…) Nie do zaakceptowania jest również stanowisko dyrektora KIS, zgodnie z którym skarżąca nie jest uprawniona do pomniejszenia podstawy opodatkowania o koszty kwalifikowane w sytuacji, gdy jedna ze spółek z grupy prowadzi działalność B+R, zaś inna spółka tę działalność finansuje. (…) Wewnętrzne przepływy związane z finansowaniem przez spółkę z grupy działalności B+R innej spółki z grupy pozostają bez wpływu na podlegający opodatkowaniu dochód całej grupy. Przekazywane środki finansowe będą bowiem zwiększały koszty podatkowe u jednej ze spółek oraz przychód u drugiej, co w kontekście ostatecznego rozliczenia w ramach grupy kapitałowej ulegnie wzajemnej kompensacji. (…) Skoro bowiem koszty kwalifikowane odlicza grupa kapitałowa, to nie ma znaczenia, który członek grupy poniósł dany koszt kwalifikowany. Wszakże dla poniesienia wydatków kwalifikowanych przez grupę wystarczającym jest, aby te wydatki poniósł jeden z podmiotów tworzących tę grupę. (…)

Przeszkody dla skorzystania przez stronę z ulgi B+R nie stanowi brzmienie art. 18d ust. 5 updop, zgodnie z którym koszty kwalifikowane podlegają odliczeniu, jeżeli nie zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie lub nie zostały odliczone od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Nie można bowiem twierdzić, że jeśli spółka z grupy, prowadząca działalność B+R, otrzymuje finansowanie tej działalności od innej spółki z grupy, to podatnikowi, czyli grupie, zwrócone zostały poniesione koszty kwalifikowane. (…) Wzajemne rozliczenia między spółkami nie mogą być uznane za „zwrot kosztów” w rozumieniu art. 18d ust. 5 updop (…). O „zwrocie kosztu” można mówić np. w razie dotacji albo innego finansowania zewnętrznego pod tytułem darmym, bezzwrotnym, natomiast nie jest „zwrotem kosztów” zapłata uiszczona spółce realizującej działalność B+R przez jakikolwiek inny podmiot, w tym nawet przez inną spółkę z grupy, zlecającą tę działalność i mającą faktycznie wykorzystywać jej efekty.

Podobne orzeczenia NSA z:

• 14.03.2023 r. (II FSK 2117/20),
• 7.03.2023 r. (II FSK 2111/20) i
• 29.09.2021 r. (II FSK 436/21).

Jeżeli PGK osiągnęła dochód pozwalający na odliczenie kosztów kwalifikowanych, to strata spółki prowadzącej działalność badawczo-rozwojową nie wyklucza skorzystania z ulgi B+R przez PGK – wyrok NSA z 18.06.2026 r. (II FSK 1006/23).

Z uzasadnienia: Zdaniem organu, jeśli jedna ze spółek grupy prowadzi działalność B+R, to skorzystanie z ulgi przez PGK powinno być uzależnione od tego, czy spółka prowadząca prace badawczo-rozwojowe miała dochód większy lub co najmniej równy kosztom kwalifikowanym poniesionym w danym roku podatkowym. W innym przypadku PGK powinna zastosować art. 18d ust. 8 updop. Poglądu tego nie można podzielić. Istotą ulgi B+R jest możliwość ponownego odliczenia przez podatnika od podstawy opodatkowania kosztów poniesionych na tę działalność, spełniających wymogi kosztów kwalifikowanych. (…)

Podstawa opodatkowania to kwota (wielkość), od której naliczany jest podatek. Oznacza to, że podstawę opodatkowania określa się w odniesieniu do podatnika, którym zgodnie z art. 1a ust. 1 updop jest w tym przypadku PGK. (…) Art.18d ust. 1 updop odsyła do podstawy opodatkowania uregulowanej w art. 18 tej ustawy. (…) Zestawienie art. 18d ust. 1 z art. 18 ust. 1 i art. 7a ust. 1 updop pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że ulga B+R podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania PGK. Spółki wchodzące w skład PGK nie są (w okresie jej trwania) podatnikami CIT. Nie obliczają w tym czasie własnej podstawy opodatkowania, a jedynie ustalają (na potrzeby określenia podstawy opodatkowania PGK) wyłącznie dochód lub stratę. Koszty prac badawczo-rozwojowych są uwzględniane przez tę spółkę z grupy, która prowadzi taką działalność wyłącznie w ramach obliczenia dochodu lub straty uwzględnionej w podstawie opodatkowania PGK, w ramach kosztów uzyskania przychodu, czyli jednokrotnie. Spółka taka nie może skorzystać z ulgi B+R, albowiem, co raz jeszcze należy podkreślić, nie jest w okresie trwania PGK samodzielnym podatnikiem. (…)

Art. 18d ust. 8 ma zastosowanie tylko w odniesieniu do dochodu PGK. Wysokość dochodu lub straty spółki wchodzącej w skład PGK i prowadzącej działalność B+R nie ma znaczenia dla ewentualnego limitowania odliczenia kosztów kwalifikowanych w danym roku podatkowym, ustawodawca nie wprowadził bowiem takiego ograniczenia w odniesieniu do podatnika, jakim jest PGK.

PGK może obniżać dochód o stratę z tego samego źródła przychodów, poniesioną w pięciu poprzednich latach podatkowych – wyrok NSA z 4.02.2026 r. (II FSK 703/23).

Z uzasadnienia: Spór w sprawie koncentruje się na możliwości przyznania PGK zawiązanym po rozliczeniu roku podatkowego 2019 prawa do pomniejszenia dochodu o wysokość straty w tym źródle przychodów poniesionej w roku podatkowym 2018 (…). Skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko (…), że podmioty te posiadają uprawnienie do rozliczania strat na takich samych zasadach, jak pozostali podatnicy CIT. (…) PGK jest uprawniona do obniżenia dochodu uzyskanego z danego źródła dochodów (art. 7a ust. 1) o wysokość straty z tego źródła przychodów, poniesionej w roku poprzednim (art. 7 ust. 5). (…) Bezpodstawne okazały się także twierdzenia fiskusa, jakoby PGK zarejestrowane po 1.01.1997 r. nie były uprawnione do odliczenia strat z lat ubiegłych. Jakkolwiek takie uprawnienie w okresie od 1997 do 2017 r. nie zostało wyłączone, to z uwagi na zmiany przepisów regulujących byt prawny PGK faktyczne skorzystanie z niego nie było możliwe. (…)

Od 1.01.1997 r. warunek dotyczący dokonywania inwestycji został zastąpiony przez próg dochodowości PGK (…). PGK powstałe w okresie od 1997 do 2017 r. nie mogły zatem skorzystać z rozliczenia straty podatkowej nie przez brak umożliwiających to przepisów, lecz ze względu na to, że nie rozpoczynał się dla nich kolejny rok podatkowy, w którym strata mogłaby być rozliczona. (…) Faktyczne rozliczenie strat przez PGK umożliwiły nowelizacje updop, które weszły w życie od 1.01.2018 r. (…) Spowodowały, że jeśli w danym źródle przychodów zaistnieje strata podatkowa, o którą w oparciu o art. 7a ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 7 ust. 5 updop PGK może obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych, a jednocześnie przesłanka dotycząca dochodowości PGK (art. 1a ust. 2 pkt 4 updop) umożliwia rozliczenie straty (PGK zachowa status podatnika), to PGK będzie mogła rozliczać dochód osiągnięty w kolejnych latach funkcjonowania ze stratą poniesioną z tego źródła przychodów.

Od Redakcji: Wskazany w wyroku art. 1a ust. 2 pkt 4 updop został uchylony 1.01.2022 r., co jeszcze bardziej wzmacnia tezę orzeczenia NSA. Przepis ten wymagał, aby PGK – dla zachowania swojego statusu – osiągnęła za każdy rok podatkowy co najmniej 2-proc. udział dochodów w przychodach. Tego wymogu już nie ma.

Nie można obniżyć podstawy obliczenia daniny solidarnościowej o koszty kwalifikowane ulgi B+R – wyrok NSA z 12.03.2026 r. (II FSK 1270/25).

Z uzasadnienia: Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącego, że dochód, o którym mowa w art. 30h ust. 2 updof, powinien być pomniejszony nie tylko o wskazane w powołanym przepisie wartości, ale także, w przypadku prowadzenia przez podatnika działalności B+R, o koszty kwalifikowane poniesione przez podatnika w związku z tą działalnością. Organ natomiast uważa, że koszty kwalifikowane nie powinny obniżać podstawy opodatkowania daniną solidarnościową. (…) Pojęcia „podstawa opodatkowania” i „dochód” nie są pojęciami tożsamymi. Podstawa opodatkowania to wielkość, która stanowi podstawę do obliczania wymiaru podatku zgodnie z określoną formułą jego obliczenia. Dochód (…) został natomiast zdefiniowany w ustawie podatkowej jako nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym (art. 9 ust. 2 updof).

Ustawodawca jednoznacznie odróżnia w updof obniżenie dochodu (jako składowej podstawy opodatkowania) od składowych podstawy opodatkowania mających wpływ na wysokość opodatkowania. Rozróżnienie takie wynika choćby z art. 30h ust. 2 i 3. Ust. 2 tego artykułu odnosi się jednoznacznie do obliczenia podstawy opodatkowania daniną solidarnościową, a ust. 3 – do obniżenia dochodu, stanowiącego składową podstawy opodatkowania. Art. 30h ust. 2 stanowi, że podstawę obliczenia daniny solidarnościowej stanowi nadwyżka ponad 1 mln zł sumy dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ust. 1, 9 i 9a, art. 30b, art. 30c oraz art. 30f po ich pomniejszeniu o: 1) kwoty składek, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a, oraz składek, o których mowa w art. 30c ust. 2 pkt 2; 2) kwoty, o których mowa w art. 30f ust. 5. – odliczone od tych dochodów.

Zgodzić należy się z organem, że katalog odliczeń przy ustalaniu podstawy opodatkowania ma charakter katalogu zamkniętego (…), ustawodawca nie odsyła bowiem w tym zakresie do innych przepisów, w tym w szczególności do art. 26e ust. 1 updof, w którym wskazano na możliwość odliczenia kosztów kwalifikowanych (…). Ponadto w art. 26e ust. 1 updof wskazano, że odliczenie kosztów kwalifikowanych dotyczy tych podatników, którzy ustalają podstawę opodatkowania na zasadach określonych w art. 26 ust. 1 lub art. 30c ust. 2 updof. Nie wymieniono zatem podatników opłaty solidarnościowej. (…) Zastanowić się w związku z tym należy, czy możliwe jest uwzględnienie ulgi B+R w dochodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej, wliczanym do podstawy opodatkowania daniną solidarnościową. W art. 30c ust. 3 updof ustawodawca odniósł się do dochodu uwzględnionego w podstawie opodatkowania tej daniny. (…)

Podstawa opodatkowania w przypadku podatnika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym została określona w art. 30c ust. 2 updof. (…) Wśród kwot pomniejszających dochód zaliczany do podstawy opodatkowania podatkiem liniowym nie wymieniono zatem kosztów kwalifikowanych, możliwość pomniejszenia dochodu o te koszty nie wynika także z przywołanych w tym przepisie art. 9 ust. 1, 2–3b i 5, art. 24 ust. 1, 2, 3b–3e i ust. 4 zd. 1, art. 24b ust. 1 i 2 lub art. 23o. Niewątpliwie podatnik podatku liniowego mógłby obniżyć dochód o stratę podatkową z lat ubiegłych, stosownie do art. 9 ust. 3 updof. Szczególną podstawę obniżenia dochodu stanowi także art. 52k updof (szczególne zasady obniżenia dochodu dla podatników prowadzących działalność gospodarczą, którzy ponieśli stratę z tej działalności w okresie pandemii związanej z COVID-19).

Wśród należności, które mogą obniżyć dochód, nie wymieniono jednak kosztów kwalifikowanych. O te koszty bowiem, zgodnie z art. 26e ust. 1, obniżyć można wyłącznie podstawę opodatkowania podatkiem liniowym. (…) Tym samym za nietrafne należy uznać odwołanie się przez sąd I instancji do wyroku NSA z 19.07.2022 r. (II FSK 452/22) (…). NSA jednoznacznie odnosił się w powołanym wyroku do przesłanek obniżenia dochodu (sąd odwoławczy w tym składzie pogląd wyrażony w tym wyroku podziela). Tymczasem koszty kwalifikowane obniżyć mogą wyłącznie podstawę opodatkowania, a jak wyżej wskazano – pojęcie podstawy opodatkowania nie jest tożsame z pojęciem dochodu, który jest w tym przypadku tylko składową podstawy opodatkowania. (…) Tym samym dochód wykazany z zeznaniu rocznym PIT-36L nie jest obniżany o koszty kwalifikowane. Art. 30h ust. 3 updof nie stanowi zatem podstawy do obniżenia dochodu wchodzącego w skład postawy opodatkowania daniną solidarnościową o koszty kwalifikowane.

Spółka, która nie ma statusu bezpośredniego udziałowca w spółce wypłacającej dywidendę, nie ma prawa do zwolnienia dywidendowego, nawet jeśli jest rzeczywistym właścicielem tej należności – wyrok NSA z 8.07.2026 r. (II FSK 185/25).

Z uzasadnienia: NSA akceptuje stanowisko (…), że w realiach niniejszej sprawy spółka nie spełniła przesłanki z art. 22 ust. 4 pkt 3 updop, bowiem nie posiada ona bezpośrednio niemniej niż 10% udziałów w kapitale spółki będącej płatnikiem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd (…), że w kontekście powiązań kapitałowych możliwe jest powiązanie kapitałowe bezpośrednie, które polega na tym, że jedna spółka posiada udziały bezpośrednio w kapitale drugiej spółki, jak też powiązanie kapitałowe pośrednie, którego istota w sposób obrazowy i uproszczony polega na tym, że jeśli jeden podmiot posiada w kapitale drugiego podmiotu określony udział, a ten drugi posiada taki sam udział w kapitale innego podmiotu, to pierwszy podmiot posiada udział pośredni w kapitale tego innego podmiotu w tej samej wysokości. Z tego też względu należy uznać, że użyte w art. 22 ust. 4 pkt 3 updop określenie „bezpośrednio” odnosi się do nieprzerwanego 2-letniego posiadania niemniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki wypłacającej dywidendę (art. 22 ust. 1 updop). Określenie to należy więc rozumieć jako posiadanie tych udziałów wprost, a nie pośrednio poprzez inne osoby prawne. (…)

Poprzez odwołanie się w art. 22 ust. 4 pkt 3 updop do art. 22 ust. 4 pkt 2 tej ustawy uzyskujący dochody z dywidendy, aby korzystać ze zwolnienia, musi jednocześnie posiadać prawo do udziału w kapitale (majątku) spółki. W art. 22 ust. 4d ustawodawca doprecyzował nadto, że zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się: 1) jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności; 2) w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu: a) własności, b) innego niż własność, pod warunkiem że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione. Z omawianego zwolnienia może zatem skorzystać jedynie taka spółka, która spełnia wszystkie warunki wymienione w art. 22 ust. 4 w zw. z ust. 4d updop. Nie wystarczy dysponowanie prawem do dywidendy wynikającym z cesji, gdyż nie jest to jednoznaczne z bezpośrednim posiadaniem udziałów (akcji). (…)

Również bez wpływu na wynik sprawy pozostaje postulowane przez spółkę zastosowanie koncepcji look-through approach. Z interpretacji indywidualnej (…) wynika co prawda, że spółka jest rzeczywistym właścicielem dywidendy (uzyskuje z niej faktycznie dochód), jednak dyrektor KIS wprost stwierdził, że podmiot ten nie jest bezpośrednim udziałowcem spółki-płatnika. (…) Koncepcja look-through approach służy ustaleniu faktycznego beneficjenta dywidendy, nie stanowi jednak podstawy do przenoszenia warunków zwolnienia podatkowego pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Istota tej koncepcji nie umożliwia przyjęcia, że warunek bezpośredniego posiadania udziałów może być spełniony „kaskadowo” poprzez kolejne podmioty grupy. (…) Przyjęcie, że warunki zwolnienia mogą być oceniane z uwzględnieniem podmiotów pośredniczących, mogłoby de facto oznaczać legalizację sztucznych struktur holdingowych tworzonych wyłącznie dla osiągnięcia korzyści podatkowych. Tymczasem zarówno koncepcja beneficial owner, jak i look-through approach mają charakter antyabuzywny i służą przeciwdziałaniu takim konstrukcjom.

Jeżeli wartość grodzicy nie przekracza 10 tys. zł, to wydatek na jej nabycie może być w całości kosztem uzyskania przychodu w miesiącu oddania grodzicy do używania – wyrok NSA z 22.07.2026 r. (II FSK 1131/23).

Z uzasadnienia: Przez środki trwałe rozumie się rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki lub oddane do używania na podstawie najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, przy czym za podstawową jednostkę ewidencji przyjmuje się pojedynczy element majątku trwałego spełniający określone funkcje w procesie wytwarzania wyrobów i świadczenia usług. Jedynie w nielicznych przypadkach dopuszcza się w ewidencji przyjęcie za pojedynczy tzw. obiektu zbiorczego. Ten może jednak tworzyć wyłącznie kilka zespolonych funkcjonalnie lub rodzajowo już istniejących środków trwałych (zob. załącznik do komunikatu MRiF z 25.05.2017 r. – uchwała nr 4/2017 Komitetu Standardów Rachunkowości z 3.04.2017 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11/poz. 105). (…)

Z wniosku spółki o udzielenie interpretacji wynika, że grodzice są umieszczane w ziemi, a po zakończeniu budowy odzyskiwane, co pozwala na ich wielokrotne wykorzystywanie na wielu budowach, w różnych zestawach i konfiguracjach. W nielicznych przypadkach grodzica jest utracona w całości lub części. Wartość pojedynczej grodzicy nie przekracza 10 tys. zł. Z opisu tego wynika, że dany zestaw (składający się ze zbioru pojedynczych grodzic) jest kompletowany na potrzeby konkretnej budowy, przy czym pojedyncze grodzice odzyskane z jednej budowy mogą wchodzić w skład innych kompletów, niewątpliwie choćby potencjalnie wykorzystywanych także w trakcie tego samego roku podatkowego na różnych budowach (o przewidywanym okresie używania krótszym niż rok – art. 16a ust. 1 updop zdanie ostatnie). W tej sytuacji nieracjonalne i prawnie nieuzasadnione jest stanowisko kasatora (dyrektora KIS), który nakazuje jako środek trwały traktować komplet grodzic na danej budowie, wprowadzony do ewidencji środków trwałych z chwilą oddania go po raz pierwszy do używania, skoro niektóre z grodzic składających się na taki komplet mogły już wcześniej stanowić składniki innego kompletu bądź będą mogły stanowić składniki innego kompletu w przyszłości.

Zatem (…) trafnie zakwestionował sąd I instancji wskazywane przez organ rozpoznanie kosztu uzyskania przychodów z momentem rozpoczęcia amortyzowania wprowadzonych do ewidencji środków trwałych jako kompletu grodzic zdatnych do użytku na danej budowie. Pytania spółki dotyczyły bowiem podatkowej kwalifikacji jednostkowej grodzicy, której wartość nie przekracza 10 tys. zł. (…) Wykładnia dokonana przez sąd I instancji jest prawidłowa zarówno ze względu na definicję kosztów stanowiących odpisy amortyzacyjne (art. 15 ust. 6 updop), jak i definicję środków trwałych (art. 16a ust. 1 updop) oraz zwolnienie z obowiązku amortyzowania środków o wartości poniżej 10 tys. zł (art. 16d ust. 1 updop) i możliwość amortyzacji jednorazowej (art. 16f ust. 3 updop).

Kara za odstąpienie od nieopłacalnej umowy może być podatkowym kosztem uzyskania przychodu – wyrok NSA z 9.06.2026 r. (II FSK 989/23).

Z uzasadnienia: Zagadnienie możliwości rozpoznania jako kosztów uzyskania przychodów zapłaconych kar umownych było już przedmiotem wypowiedzi NSA (…). Można tu przytoczyć – niewyczerpująco – wyroki NSA: z 9.01.2020 r. (II FSK 1330/19), w którym stwierdzono, że błędne jest kwalifikowanie do art. 16 ust. 1 pkt 22 updop wszelkich kar umownych i odszkodowań zamiast kar umownych i odszkodowań ze ściśle określonych tytułów; z 4.10.2018 r. (II FSK 2840/16), w którym wywiedziono, że wydatki na opłaty za przedterminowe rozwiązanie umowy (odstępne) mogą stanowić koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 updop; z 16.07.2024 r. (II FSK 1401/24), w którym stwierdzono, że przy ocenie dopuszczalności kwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań należy odnosić się do stanu faktycznego sprawy, a także do wykładni zwrotu „zachowanie źródła przychodów”, rozumianego jako ochrona istniejącego, podstawowego źródła przychodów w taki sposób, by nadal ono istniało i funkcjonowało; z 19.12.2024 r. (II FSK 409/22), w którym wskazano, że skoro ustawodawca wyjątek (…) odniósł tylko do określonej kategorii kar umownych, niedopuszczalne jest rozszerzenie tego wyjątku na inne kategorie kar umownych; oraz z 14.03.2023 r. (II FSK 2145/20), zgodnie z którym wydatki o charakterze odszkodowawczym, prowadzące do uchronienia się przed większymi obciążeniami ekonomicznymi, mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów.

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższe oceny prawne podziela. (…) Poniesienie kosztów związanych z zapłaceniem kary umownej za odstąpienie, względnie nieprzystąpienie do umowy z dystrybutorem energii elektrycznej, spowoduje mniejsze straty ekonomiczne dla spółki niż realizowanie umowy. Nie sposób więc zanegować, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wydatkiem na zapłatę kary umownej a sytuacją ekonomiczną skarżącej, która byłaby gorsza, gdyby wydatku tego nie poniesiono. Wydatek tego typu należy więc kwalifikować jako nakierowany na ochronę istniejącego źródła przychodów skarżącej, i to źródła dla niej podstawowego. Jest to zatem wydatek poniesiony na zachowanie źródła przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 updop.

Donejty wpłacane przez anonimowe osoby są darowizną, a nie przychodem z działalności gospodarczej – wyroki NSA z 7.07.2026 r. (III FSK 113/26 i III FSK 118/26).

Z uzasadnienia: Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy przesłanie „donejta” przez anonimowego darczyńcę w trakcie prowadzenia streamu przez skarżącego jest darowizną w rozumieniu art. 888 § 1 Kc. (…) W ocenie sądu I instancji dla celów opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn niezbędne jest, aby darczyńca był możliwy do zidentyfikowania. Jeżeli są to anonimowe wpłaty, to nie można przesądzić, że są one dokonane tytułem darowizny. (…) Nie można bowiem stwierdzić, że darczyńca złożył oświadczenie i wykonał darowiznę, skoro nie jest on znany i nie wiadomo pod jakim tytułem prawnym zostało powyższe dokonane. (…)

NSA poglądu powyższego nie podziela. Należy zauważyć, że w postanowieniu SN z 12.04.2024 r. (II CSKP 1839/22) wskazano na minimalną, konieczną treść darowizny. Treść tą stanowią oświadczenia woli darczyńcy oraz obdarowanego, w których strony dojdą do porozumienia: 1) co będzie przedmiotem darowizny, 2) że świadczenie tego przedmiotu nastąpi kosztem majątku darczyńcy i 3) że będzie mieć charakter nieodpłatny. (…) Zdaniem NSA przesłanie „donejta” (słowo to pochodzi z j. angielskiego – donation, czyli darowizna) spełnia powyższe warunki. Przede wszystkim, wbrew stanowisku organu, podmioty umowy darowizny są możliwe do ustalenia. (…)

To, że dane darczyńcy nie są ujawniane publicznie ani automatycznie obdarowanemu, nie oznacza, że podmiot ten nie istnieje i że darowizna nie miała miejsca. Opisywane wpłaty miały charakter konkretny (znana jest ich wartość), zostały dokonane kosztem majątku darczyńcy i nastąpiły nieodpłatnie. To oznacza, że spełniają wszystkie wyżej wskazane essentialia negotii umowy darowizny. O tym, czy umowa spełnia warunki darowizny, nie może również decydować wzór zeznania podatkowego, w którym wyszczególniono dane osobowe stron. Zawartość druku formularza podatkowego nie może determinować charakteru prawnego czynności prawnej. (…) Poza zakresem tego postępowania pozostaje kwestia ewentualnego związku aktywności skarżącego, nazwanej streamowaniem, z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą i jego wpływu na pozyskiwanie klientów tej działalności. Może ona bowiem spełniać kryteria działalności gospodarczej, przewidziane w art. 5a pkt 6 updof. Zagadnienie to jednak pozostaje poza zakresem postępowania kasacyjnego w tej sprawie.

VAT

Można odliczyć podatek naliczony od wydatków na organizację wydarzeń firmowych również w części dotyczącej udziału członków rodzin pracowników – wyroki NSA z 7.08.2026 r. (I FSK 1980/23, I FSK 163/24).

Z uzasadnienia: Z utrwalonego orzecznictwa TSUE (…) wynika, że dla celów odliczenia musi istnieć związek pomiędzy nabywanymi towarami i usługami a wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi – związek z konkretną czynnością (związek bezpośredni) albo też z całą działalnością podatnika (związek pośredni). (…) Z zasady zatem podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia podatku od wydatków poczynionych w celu nieodpłatnych świadczeń na rzecz swojego personelu (pracowników, członków ich rodzin). Nie można jednak wykluczyć, że prawo do odliczenia podatku przysługuje podatnikowi, jeżeli w szczególnych okolicznościach sprawy świadczenie na rzecz personelu (pracowników, członków ich rodzin) nie służy zaspokajaniu prywatnych potrzeb tych ostatnich i nie jest dokonywane w celach innych niż związane z działalnością przedsiębiorstwa, a osobista korzyść, jaka wynika z tego dla personelu (pracowników, członków ich rodzin), wydaje się mieć jedynie charakter uboczny względem potrzeb przedsiębiorstwa. (…).

W niniejszej sprawie podatnik wskazał (…), iż organizowane przez spółkę wydarzenia mają przekładać się na wzrost wydajności, efektywności, konkurencyjności, wysokości produkcji i pozyskiwanie nowych klientów Grupy P., a tym samym na zwiększenie obrotów i wartości sprzedaży opodatkowanej wnioskodawcy lub jego spółek powiązanych. (…)

Z orzeczenia TSUE (C-607/20) z 17.11.2022 r. wynika, że motywowanie pracowników i zwiększanie ich wydajności poprzez przyznawanie im nagród służy celom przedsiębiorstwa i uprawnia do odliczenia VAT. Poza tym to spółka decyduje o tym, gdzie wydarzenia będą się odbywały, jaki będzie ich zakres, jakie nagrody będą przekazywane, jakiego rodzaju posiłki i w jakiej ilości będą serwowane itp., gdyż wymaga tego interes spółki i cele, jakie spółka zamierza osiągnąć, co w konsekwencji oznacza, że świadczenia te służą przede wszystkim działalności spółki, a korzyści osiągane przez pracowników czy ich bliskich mają charakter drugorzędny – wyroki w sprawach C-285/95 (z 16.10.1997 r.) oraz C-371/07 (z 11.12.2008 r.). To oznacza, iż w każdej sprawie należy oceniać konkretne zdarzenie i okoliczności przywołane przez podatnika.

Skarżąca stwierdziła, iż organizacja wydarzenia ma służyć pozyskiwaniu i promocji produktów, optymalizacji procesów produkcyjnych, pobudzaniu innowacyjności i kreatywności, jak również ma integrować pracowników, umacniać relacje między nimi, budować ich morale i motywację do pracy, wzmacniać pozytywny wizerunek spółki jako pracodawcy, co w efekcie ma zwiększać wydajność i efektywność pracy, produkcję, konkurencyjność oraz obroty spółki ze sprzedaży. Celom tym ma służyć udział w wydarzeniach zarówno pracowników, jak i ich bliskich, gdyż umożliwiając udział tym drugim (np. dziecku lub wnukowi pracownika), spółka chce umacniać relacje z samym pracownikiem i jego motywować do pracy. (…)

Organ nie wskazał, dlaczego, w jego ocenie, obecność tej grupy osób na wydarzeniach nie przekłada się na te przedstawione efekty. Przy tym nie wyjaśniono, dlaczego uznano, iż udział w wydarzeniach jednej grupy (pracowników) jest związany z działalnością spółki, a drugiej (bliscy pracowników) już nie. Nadto organ nie uzasadnił, dlaczego udział bliskich pracowników w wydarzeniach nie może służyć założonym przez spółkę celom. Tymczasem świadczenie na rzecz pracowników, członków ich rodzin nie służy zaspokajaniu prywatnych potrzeb tych ostatnich i nie jest dokonywane w celach innych niż związane z działalnością przedsiębiorstwa, a osobista korzyść, jaka wynika z tego dla pracowników, członków ich rodzin, wydaje się mieć jedynie charakter uboczny względem potrzeb przedsiębiorstwa.

Argument organu, iż członkowie rodzin nie są pracownikami, nie łączy ich jakikolwiek stosunek prawny ze skarżącą, nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia stanowiska organu. Z żadnego bowiem z przywołanych orzeczeń TSUE nie wynika, iż istnienie takiej więzi prawnej jest warunkiem uznania prawa do odliczenia podatku. (…) Zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie C-124/12 (z 18.07.2013 r.) istnienie prawa do odliczenia VAT nie jest uzależnione od rodzaju stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z osobą korzystającą z zapewnianych przez niego świadczeń; prawo to przysługuje również wtedy, gdy osoba taka nie jest pracownikiem tego przedsiębiorcy.

Posiłki sprzedawane jako tzw. dieta pudełkowa są objęte stawką VAT w wysokości 8% – wyrok NSA z 12.06.2026 r. (I FSK 1561/25).

Z uzasadnienia: Zdaniem organów podatkowych opisana we wniosku dostawa winna być klasyfikowana do działu 56 w PKWiU 2015 „Usługi związane z wyżywieniem”, a co za tym idzie winna być opodatkowana stawką 8%. Odmienne stanowisko prezentuje skarżący, podnosząc, że zestawy posiłków, będące przedmiotem dostawy, wykazują cechy i właściwości podobne do wielu gotowych posiłków dostępnych w sprzedaży detalicznej, wskutek czego winny być klasyfikowane według zasad Nomenklatury scalonej i opodatkowane stawką odpowiednio 5% i 0%. (…)

W ocenie NSA czynności, jakie podejmowała strona w celu realizacji zamówienia złożonego przez klienta, wykraczały zdecydowanie poza zakres typowy dla dostawy towaru spożywczego, któremu nie towarzyszą żadne „dodatkowe usługi” wykonywane przez sprzedającego. Dodatkowe czynności poza dostawą towaru miały miejsce i sprawiały również, że dostarczane przez stronę posiłki, zarówno w ramach diet, jak i samodzielnie, były gotowe bezpośrednio do spożycia. (…)

Oferowane przez skarżącego całodzienne diety (kilka posiłków w ramach jednodniowej diety) stanowiły kompozycję posiłków o określonej kaloryczności i składzie. Skarżący oferował zbilansowane pod względem zapotrzebowania energetycznego posiłki na cały dzień. Diety zostały opracowane w taki sposób, aby klient dostarczył sobie określoną liczbę kalorii. Wybierając dietę, klient mógł uwzględnić swoje preferencje żywieniowe oraz potrzeby zdrowotne, jak również wykluczenia z diety, wybierając jej rodzaj. Dieta była więc spersonalizowana. Diety były dostosowane do różnych potrzeb zdrowotnych i żywieniowych docelowego konsumenta. Dostawie towaru towarzyszyła więc pewnego rodzaju usługa polegająca na opracowaniu rodzajów i wariantów diety. (…)

Argument skarżącego, że klient nie miał możliwości doboru składników dania, nie świadczy o braku elementu usługowego – w tym przypadku jest to uwarunkowane tym, by produkt zachował deklarowaną kaloryczność, a przez to, by wykonany został usługowy element dostawy towarów istotny z punktu widzenia konsumenta. Było to zatem świadczenie kompleksowe, które polegało na opracowaniu różnych wariantów diet, przygotowaniu i dostarczeniu gotowych posiłków do klienta. W dostawę towaru (zespołu posiłków) wpisane były więc czynności usługowe wspierające decyzję klienta. Czynności te nie miały charakteru wiodącego, lecz towarzyszyły dostawie towaru. Fakt, że nie była to dieta opracowana indywidualnie, nie jest bez znaczenia, ale powoduje jedynie, że nie mamy do czynienia ze świadczeniem usług (taką stanowiłaby np. konsultacja dietetyczna). (…) Fakt, że posiłki były przez skarżącego odpowiednio przygotowane, powoduje, że świadczenie to posiadało charakter gastronomiczny. (…)

Sąd nie ma przy tym żadnych wątpliwości, że inne potrzeby klienta zaspokaja przygotowany produkt w postaci diety zapewniającej całodzienne wyżywienie oparte na świeżych, niskoprzetworzonych produktach, zbilansowany w taki sposób, by nie przekroczyć określonej kaloryczności codziennego wyżywienia, a inne potrzeby zaspokajają towary spożywcze dostępne w sklepach spożywczych w jednostkowych opakowaniach producentów. (…) Nie jest to jeden pojedynczy posiłek, jaki klient sam zabiera z półki sklepowej celem jego zakupu, lecz zestaw posiłków składających się na całodzienne wyżywienie, przygotowany w sposób gwarantujący spełnienie indywidualnych cech zamówienia klienta (…). Programy dietetyczne to coś więcej niż tylko gotowe posiłki z dostawą, dają bowiem wsparcie w realizacji celów dietetycznych i zdrowotnych klienta (to jest wartość „dodana” w porównaniu z zakupem towarów spożywczych w sklepie).

Podobne orzeczenie NSA z:

• 26.06.2026 r. (I FSK 292/25).

PCC

Przekształcenie w spółkę osobową (jawną), bez wniesienia nowych wkładów, nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych – wyrok TSUE z 17.09.2026 r. (C-197/25).

Z uzasadnienia: Podmiot prawa polskiego, którego forma prawna została zmieniona ze spółki komandytowej na spółkę jawną, zwrócił się do organu podatkowego o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych, do którego doprowadziło to przekształcenie. Zdaniem tego podmiotu (…) organ ten błędnie uznał, że doszło do „zwiększenia majątku spółki osobowej” w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o PCC. (…) Z aktu notarialnego wynika, że wkłady do spółki jawnej powstałej w wyniku tego przekształcenia zostały określone w takiej samej wysokości, co wkłady wniesione wcześniej do spółki komandytowej, która była przedmiotem tego przekształcenia. Ponieważ wkłady wspólników nie zostały w związku z tym zmienione, a wspólnicy nie dokonali również dodatkowych wkładów pieniężnych ani niepieniężnych na moment przekształcenia, powstaje pytanie, czy w takich okolicznościach istnieje jednak „zwiększenie majątku spółki osobowej” w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o PCC. W szczególności należy zbadać, czy dobra nabyte przez spółkę komandytową przed przekształceniem, z samego tylko faktu, że stały się składnikami majątku spółki jawnej, stanowią „wkłady do spółki osobowej powstałej w wyniku przekształcenia” w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. f ustawy o PCC, a zatem stanowią „zwiększenie majątku” w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o PCC. (…)

Sąd odsyłający (NSA) zmierza do ustalenia, czy skorzystanie przez Rzeczpospolitą Polską z uprawnienia przewidzianego w art. 9 dyrektywy 2008/7 pozwala temu państwu członkowskiemu na pobór podatku pośredniego, takiego jak PCC, w związku z przekształceniem podmiotu o celu zarobkowym, niewymienionego w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/7, w inny podmiot o celu zarobkowym, również niewymieniony w tym przepisie. (…) Przekształcenie podmiotu o celu zarobkowym, niewymienionego w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/7, w inny podmiot o celu zarobkowym, również niewymieniony w tym przepisie, bez wniesienia wkładu kapitałowego, stanowi „przekształcenie spółki kapitałowej w inny rodzaj spółki kapitałowej” w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. d ppkt (i) tej dyrektywy ze względu na przewidziane w art. 2 ust. 2 tej dyrektywy zrównanie spółek, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk ze spółkami kapitałowymi.

Art. 9 tej dyrektywy nie upoważnia państw członkowskich w takim przypadku, który charakteryzuje się brakiem wniesienia wkładu kapitałowego (…), do odstąpienia od takiego zrównania. Wynika z tego, że (…) państwa członkowskie mają na podstawie art. 5 ust. 1 lit. d ppkt (i) tej dyrektywy w związku z jej art. 2 ust. 2 obowiązek zwolnienia tego rodzaju przekształceń z wszelkich form podatków pośrednich (…). Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy rozpatrywane w postępowaniu głównym przekształcenie było związane z wkładem kapitałowym. (…) Z zastrzeżeniem tej weryfikacji wydaje się wstępnie (…), że wspomnianemu przekształceniu nie towarzyszyło wniesienie wkładu kapitałowego i w konsekwencji wchodzi ono w zakres art. 5 ust. 1 lit. d ppkt (i) tej dyrektywy. Wynikałoby z tego (…), że takie przekształcenie nie mogło zostać opodatkowane podatkiem pośrednim. (…)

Art. 9 dyrektywy 2008/7 należy interpretować w ten sposób, że skorzystanie przez państwo członkowskie z uprawnienia przewidzianego w tym art. 9 nie pozwala temu państwu członkowskiemu na pobranie podatku pośredniego od przekształcenia – bez wniesienia wkładu kapitałowego – podmiotu o celu zarobkowym, niewymienionego w art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, w inny podmiot o celu zarobkowym, również niewymieniony w tym przepisie. Takie przekształcenie powinno, zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. d ppkt (i) wspomnianej dyrektywy w związku z jej art. 2 ust. 2, być zwolnione z wszelkich form podatków pośrednich, z zastrzeżeniem stosowania opłat i podatków, o których mowa w art. 6 tej dyrektywy.