Zasiłki opiekuńcze i wynagrodzenie przestojowe za czas niewykonywania pracy z powodu epidemii koronawirusa – zmiany wprowadzone w ramach tarczy antykryzysowej

Izabela Nowacka

Opisujemy zasady przyznawania świadczeń z ubezpieczenia społecznego pracownikom, którzy zostali w domach, aby opiekować się młodszymi dziećmi w okresie zamknięcia placówek oświatowych czy też w czasie kwarantanny, a także zasady obliczania wynagrodzenia za okres niewykonywania pracy z powodu zamknięcia zakładu pracy oraz udzielania pomocy państwa w razie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy.

Od 12.03.2020 r. z powodu zagrożenia koronawirusem zostały zawieszone zajęcia w szkołach, przedszkolach, żłobkach, początkowo na 2 tyg. – do 25 marca, a następnie okres ten przedłużono do 10 kwietnia. Zamknięcie tych placówek oznacza dla pracowników rodziców konieczność zorganizowania opieki młodszym dzieciom, które zostają w domu.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy w przypadku zamknięcia przedszkola lub szkoły

[1] DzU poz. 374.

[2] Tekst jedn. DzU z 2019 r. poz. 645.

[3] Ustawa o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568).

Ustawa z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych[1] (dalej specustawa) przewidywała, że w przypadku zamknięcia, z powodu COVID-19, żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko, ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy, z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa[2], przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy za okres nie dłuższy niż 14 dni.

31.03.2020 r. została uchwalona tzw. tarcza antykryzysowa[3] zmieniająca przepisy specustawy. Zmiany objęły również dodatkowe zasiłki opiekuńcze.

  • Kp – Kodeks pracy
  • SN – Sąd Najwyższy

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy za pierwsze 2 tyg. (od 12 do 25 marca) przysługiwał na zdrowe dziecko do ukończenia 8. roku życia, któremu osoba ubezpieczona musiała zapewnić osobistą opiekę w razie nieprzewidzianego zamknięcia wymienionej placówki, w tym przypadku z powodu koronawirusa.

W wyniku nowelizacji przepisów wydłużono okres pobierania dodatkowej „opieki” o kolejne 14 dni, przy czym zastrzeżono, że w celu przeciwdziałania COVID-19 rząd może w drodze rozporządzenia określić dłuższy okres pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego, biorąc pod uwagę okres, przez jaki nie będą funkcjonowały przedszkola czy szkoły.

Ponadto od 26.03.2020 r. z dodatkowego zasiłku opiekuńczego mogą skorzystać nie tylko rodzice, których dziecko uczęszczało do żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, lecz także rodzice, których dziecko zostawało pod opieką niani zatrudnionej na umowę uaktywniającą lub dziennego opiekuna, którzy obecnie nie mogą tej opieki sprawować z powodu COVID-19.

Zwolnienie od pracy płatne dodatkowym zasiłkiem, od 26.03.2020 r. przysługuje również w razie opieki nad dzieckiem z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do ukończenia 18 lat albo dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności lub z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego.

Prawo do dodatkowego świadczenia opiekuńczego zyskali także ubezpieczeni zwolnieni od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dorosłą osobą nieniepełnosprawną, uczęszczającą do szkoły, ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, ośrodka wsparcia, warsztatu terapii zajęciowej lub innej placówki pobytu dziennego o podobnym charakterze, które zostały zamknięte z powodu COVID-19. Zasiłek dla nich również przysługuje przez maksymalnie 14 dni.

[4] Tekst jedn. DzU z 2020 r. poz. 174.

Nową grupą osób, które mogą przez 14 dni liczyć na dodatkowy zasiłek opiekuńczy, są rolnicy i ich domownicy podlegający ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu na podstawie przepisów ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników[4]. Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje w przypadku konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem:

  • w wieku do ukończenia 8 lat,
  • legitymującym się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do ukończenia 18 lat albo dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego,

których żłobek, klub dziecięcy, przedszkole, szkoła lub inna placówka zostały zamknięte z powodu COVID-19 lub którym z tego samego powodu niania bądź opiekun dzienny nie może zapewnić opieki.

Zasiłek opiekuńczy za każdy dzień wynosi 1/30 kwoty emerytury podstawowej, czyli 32,41 zł (1/30 kwoty 972,40 zł obowiązującej od 1.03.2020 r.).

Pracownik, zleceniobiorca, chcąc uzyskać dodatkowy zasiłek, musi o tym powiadomić swojego płatnika składek i złożyć mu oświadczenie o określonym wzorze, w sposób przyjęty w danym miejscu pracy. Nie składa się w tym przypadku formularza Z-15A.

OŚWIADCZENIE O SPRAWOWANIU OPIEKI NAD DZIECKIEM W WIEKU DO 8 LAT W ZWIĄZKU Z ZAMKNIĘCIEM Z POWODU COVID-19 ŻŁOBKA, KLUBU DZIECIĘCEGO, PRZEDSZKOLA LUB SZKOŁY
Wypełnij to oświadczenie, jeżeli jesteś rodzicem i ubiegasz się o wypłatę dodatkowego zasiłku opiekuńczego z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w związku z zamknięciem z powodu COVID-19 żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza.
Dane wnioskodawcy
PESEL (jeśli nie masz nadanego numeru PESEL, podaj serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość)
......................................................................
Imię i nazwisko
......................................................................
Adres
......................................................................
Numer telefonu
......................................................................
Oświadczenie Oświadczam, że sprawowałam/em osobistą opiekę nad dzieckiem/dziećmi w okresie (podaj daty):
od ............. do ............., od ............. do ............., od .............. do ............. w związku z zamknięciem z powodu COVID-19 żłobka – klubu dziecięcego – przedszkola – szkoły*/.
Dane dziecka/dzieci (imię, nazwisko, numer PESEL):
......................................................................
Oświadczam, że w okresie, za który ubiegam się o zasiłek opiekuńczy:
- był*//nie było*/ drugiego rodzica/współmałżonka mogącego zapewnić opiekę dziecku/dzieciom.
Drugi rodzic/współmałżonek:
- nie otrzymał dodatkowego zasiłku opiekuńczego*/,
- otrzymał dodatkowy zasiłek opiekuńczy*/ z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem/dziećmi w wieku do ukończenia 8 lat w związku z zamknięciem z powodu COVID-19 żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, za............. dni.
Rachunek bankowy
Podaj swój rachunek bankowy, na który mamy przekazywać zasiłek opiekuńczy:
......................................................................
*/ niepotrzebne skreślić
..............................................
Data i podpis

Natomiast przedsiębiorcy lub osoby z nimi współpracujące przekazują oświadczenie bezpośrednio do ZUS, bez zaświadczenia Z-3b. Można to zrobić elektronicznie za pośrednictwem PUE ZUS, przy wykorzystaniu wniosku ZAS-58 „Skarga/Wniosek świadczeniobiorcy/płatnika składek w sprawie świadczeń z tytułu choroby, macierzyństwa lub zasiłku pogrzebowego”.

Ubezpieczeni, którzy przed uchwaleniem nowych przepisów złożyli już oświadczenie ws. wypłaty tego zasiłku i kontynuują zwolnienie od pracy począwszy od 26 marca, nie muszą go składać ponownie. Na jego podstawie otrzymają zasiłek za dalszy okres.

Natomiast jeśli ktoś złożył wniosek o zwykły zasiłek opiekuńczy na ogólnych zasadach, to będzie on potraktowany jako wniosek o dodatkowy zasiłek opiekuńczy na kolejny okres. Okres ten nie będzie uwzględniany w limicie 60 dni zasiłku opiekuńczego w roku kalendarzowym, przyznawanego na opiekę nad dzieckiem do lat 14. Natomiast będzie wliczony do limitu kolejnych 14 dni dodatkowego zasiłku opiekuńczego.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy – zarówno za okres od 12 do 25 marca, jak i dalszy – przysługuje łącznie obojgu rodzicom, niezależnie od liczby dzieci, które wymagają opieki, i tylko wówczas, gdy drugi z rodziców nie może zapewnić dziecku opieki. Natomiast zasiłek ten nie należy się, gdy drugi rodzic jest np. osobą bezrobotną, korzysta z urlopu rodzicielskiego czy z urlopu wychowawczego, a więc może dziecko zabezpieczyć.

W świetle wyjaśnień ZUS dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje zgodnie z oświadczeniem ubezpieczonego, który może w nim wskazać nawet cały powyższy okres, włącznie z dniami wolnymi. Pracownik ma wybór – może wskazać albo wszystkie dni, albo tylko robocze.

Pracownik może więc pominąć dni wolne (np. weekendy) oraz dni, w których dziecko miało zapewnioną opiekę przez innego członka rodziny. Oświadczenie można złożyć w dowolnym momencie. Bez oświadczenia zasiłek nie zostanie wypłacony.

Jeśli oboje rodzice dziecka pracują, to o dodatkowy zasiłek opiekuńczy może wystąpić jedno z nich. Rodzice mogą też – w zależności od potrzeb, możliwości – podzielić się opieką nad dzieckiem w ramach limitu 14 dni plus dodatkowych 14 dni.

Co ważne, z zasiłku można korzystać nie dłużej niż do dnia poprzedzającego 8. urodziny dziecka. Przykładowo, jeśli dziecko urodziło się 31.03.2012 r., a pracownica matka wskazała w oświadczeniu okres zwolnienia od pracy od 16.03.2020 do 5.04.2020 r., w związku z zamknięciem szkoły, to uzyska zasiłek za okres od 16 do 30 marca.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku i jest wypłacany za każdy dzień sprawowania opieki. Zasiłek ten jest finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), a to oznacza, że pracodawca, który wypłaci go jako podmiot uprawniony do realizowania zasiłków w 2020 r., rozlicza go na poczet bieżących składek społecznych tak jak inne zasiłki.

W dokumentach rozliczeniowych do ZUS, a konkretnie w raporcie imiennym ZUS RSA, dodatkowy zasiłek wykazuje się z kodem świadczenia/przerwy 312, czyli jak zwykły zasiłek opiekuńczy.

Zasiłek opiekuńczy przyznawany na ogólnych zasadach

[5] Ustawa z 5.12.2008 r. (tekst jedn. DzU z 2019 r. poz. 1239).

[6] W razie zarządzonej kwarantanny wobec dorosłego przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy na podstawie decyzji inspektora sanitarnego lub zwolnienia lekarskiego.

Rodzic ma prawo do zwykłego zasiłku opiekuńczego w razie konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, wobec którego powiatowy inspektor sanitarny lub państwowy graniczny inspektor sanitarny, na podstawie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi[5], wydał decyzję o konieczności izolacji lub kwarantanny. Poddanie dziecka izolacji lub kwarantannie jest traktowane na równi z jego chorobą, a w konsekwencji oznacza niemożność wykonywania pracy przez jednego z rodziców dziecka w związku z koniecznością zapewnienia mu opieki[6].

Zasiłek opiekuńczy przyznawany na ogólnych zasadach przysługuje ubezpieczonemu także w razie konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat lub chorym innym członkiem rodziny, gdy lekarz wystawił z tego tytułu zaświadczenie lekarskie. Wtedy oczywiście zasiłek wypłaca się na podstawie wniosku Z-15A lub Z-15B oraz – w razie wypłacania zasiłku przez ZUS – na podstawie zaświadczenia płatnika składek o uzyskiwanym wynagrodzeniu.

Dla przypomnienia: zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy nie ma innych członków rodziny, którzy mogą zapewnić opiekę. Nie dotyczy to opieki nad chorym dzieckiem w wieku do lat 2.

Zasiłek przysługuje nie dłużej niż przez:

  • 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli ubezpieczony opiekuje się zdrowym dzieckiem do lat 8 lub chorym dzieckiem do lat 14, także dzieckiem niepełnosprawnym w tym wieku, albo
  • 14 dni w roku kalendarzowym, w razie opieki nad chorym dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny,
  • 30 dni w roku kalendarzowym, jeśli opieki wymaga:
    • chore dziecko niepełnosprawne, które ukończyło 14 lat, ale nie ukończyło 18 lat, albo
    • dziecko niepełnosprawne, które ukończyło 8 lat, ale nie ukończyło 18 lat, jeśli w wyniku porodu, choroby albo pobytu w szpitalu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, którzy stale opiekują się dzieckiem, nie mogą oni opiekować się dzieckiem niepełnosprawnym.

Jeśli w roku kalendarzowym dana osoba opiekuje się wyłącznie niepełnosprawnym dzieckiem oraz innymi chorymi członkami rodziny (i nie ma innych dzieci, które nie ukończyły 14 lat), zasiłek opiekuńczy przysługuje jej łącznie za okres nie dłuższy niż 30 dni w roku kalendarzowym, w tym nie dłuższy niż 14 dni, na opiekę nad chorymi członkami rodziny.

Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym. Nie zależy on od liczby osób uprawnionych do zasiłku, liczby dzieci lub członków rodziny, którzy wymagają opieki.

Według ZUS zasiłek opiekuńczy nie przysługuje m.in. w przypadkach, gdy:

  • nie nastąpi nieprzewidziane zamknięcie placówki, do której uczęszcza dziecko (dzieci nadal są do niej przyjmowane), a rodzic sam zadecyduje, że nie wyśle dziecka do tej placówki (np. w reakcji na apel jej dyrektora),
  • placówka, do której uczęszcza dziecko, przyjmie je, ale następnie zażąda jego odebrania z powodu stanu zdrowia, chyba że rodzic dziecka otrzyma zaświadczenie lekarskie z tytułu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem albo decyzję o konieczności izolacji lub kwarantanny dziecka, wydaną przez inspektora sanitarnego (wówczas rodzic uzyska prawo do zasiłku opiekuńczego),
  • placówka, do której uczęszcza dziecko, odmówi jego przyjęcia z obawy przed zakażeniem, chyba że zostanie wystawiona decyzja inspektora sanitarnego (wówczas rodzic uzyska prawo do zasiłku opiekuńczego).

Na zasiłek opiekuńczy nie mogą liczyć rodzice zdrowych, ale starszych dzieci, które mają ukończone 8 lat, np. 9-, 10-latków, których szkoły są zamknięte.

Zamknięcie zakładu pracy a zasiłek opiekuńczy

Pracodawcy mają wątpliwości, co zrobić w sytuacji, gdy z powodu epidemii koronawirusa zamykają np. sklep w galerii handlowej, kino czy restaurację, a pracownicy składają wnioski o dodatkowe zasiłki opiekuńcze na dzieci w wieku do 8 lat w okresie zamknięcia szkoły czy przedszkola. Powstaje pytanie, czy zasiłek w ogóle przysługuje.

W mojej ocenie – nie. Trzeba bowiem pamiętać o celu tego zasiłku. Przysługuje on, kiedy pracownik zostaje zwolniony od wykonywania pracy w celu zaopiekowania się dzieckiem w razie zamknięcia, z powodu koronawirusa, placówki, do której ono chodzi, lub wycofania się niani. Jeśli więc pracodawca zamyka firmę, pracownik ma możliwość zajęcia się dzieckiem, nie potrzebuje zwolnienia od pracy.

Poza tym za czas gotowości do pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia przestojowego. Nie może więc otrzymać tego wynagrodzenia i jednocześnie zasiłku opiekuńczego.

Wyjątek może stanowić przypadek, gdy firma działa połowicznie lub w innym trybie. Przykładowo restauracja jest nieczynna dla klientów, ale dostarcza posiłki na telefon albo za odbiorem osobistym. Część personelu (np. kucharz, kierowca, kelnerka przyjmująca zamówienia) zatem pracuje. Te osoby mogą być uprawnione do dodatkowego zasiłku opiekuńczego.

Wynagrodzenie za okres niewykonywania pracy z powodu zamknięcia zakładu pracy

Zgodnie z naczelną zasadą wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią (art. 80 Kp).

Jedna z takich płatnych przerw w pracy dotyczy przypadków, gdy pracownik był zdolny i gotowy do wykonywania pracy, ale nie mógł jej świadczyć z przyczyn dotyczących pracodawcy.

W obecnej sytuacji, gdy zakłady pracy lub ich części są zamykane z powodu zagrożenia koronawirusem, a nie jest możliwe powierzenie pracy zdalnej, poza stałym miejscem jej wykonywania, zastosowanie mają właśnie przepisy o wynagrodzeniu za gotowość (art. 81 § 1 Kp).

Pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje:

  • wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną – dotyczy to pracowników wynagradzanych w stałej stawce godzinowej (np. 18 zł/godz.) lub w stałej stawce miesięcznej (np. 3500 zł/mies.); pracownicy uzyskują swoje stawki także w czasie przestoju,
  • 60% wynagrodzenia ustalanego jak za urlop wypoczynkowy – a jeżeli wynagrodzenie z osobistego zaszeregowania nie zostało wyodrębnione przy określaniu warunków wynagradzania, pracownikowi przysługuje 60% wynagrodzenia ustalanego jak za urlop wypoczynkowy – dotyczy to m.in. pracowników, którzy otrzymują wynagrodzenie zmienne, np. akordowe lub prowizyjne, tj. wynagrodzenie określone jako stawka za ilość wytworzonych produktów bądź określony procent przychodu/dochodu/zysku.

W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Państwowa Inspekcja Pracy poinformowała, że konieczność zamknięcia zakładu pracy w celu przeciwdziałania COVID-19 jest przyczyną dotyczącą pracodawcy, mimo że nie jest to przyczyna zawiniona przez niego, podobnie jak np. awaria w elektrowni, powodująca przerwanie dostawy prądu, czy zdarzenie wywołane żywiołem, np. powódź, huragan.

Stawka osobistego zaszeregowania nie została zdefiniowana w Kp, dlatego należy tu sięgnąć do orzecznictwa sądowego. Wynika z niego, że jest to wyłącznie wynagrodzenie zasadnicze określone w stałej stawce miesięcznej bądź ustalone stawką za 1 godz. pracy, bez żadnych dodatków, nawet stałych (uchwała SN z 3.04.2007 r., II PZP 4/07, i wyrok SN z 23.05.2012 r., I PK 175/11). Jednak można się też spotkać z wyrokami, w świetle których przez „wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania pracownika” należy rozumieć wynagrodzenie o charakterze stałym i bezpośrednio związanym z funkcją wykonywaną przez pracownika lub zajmowanym przez niego stanowiskiem, czyli że dodatek funkcyjny może być wliczony przez pracodawcę do tej kategorii (wyrok SN z 16.11.2000 r., I PKN 455/00).

Pracodawca może więc postąpić na korzyść pracownika i w wynagrodzeniu za przestój uwzględnić również dodatek funkcyjny.

Wynagrodzenie pracownika składa się ze stawki zasadniczej w wysokości 2400 zł, dodatku stażowego 300 zł, zmiennych miesięcznych premii. Na przełomie marca i kwietnia 2020 r. firma nie działała z powodu koronawirusa przez 176 godz.: w marcu przez 112 i w kwietniu przez 64. Wynagrodzenie za przestój należy obliczyć wyłącznie ze stawki zasadniczej miesięcznej, ale nie niższej niż 2600 zł, czyli płaca minimalna. Wynosi ono:

  • za marzec

2600 zł : 176 godz. = 14,77 zł,

14,77 zł × 112 godz. = 1654,24 zł;

  • za kwiecień

2600 zł : 168 godz. = 15,48 zł,

15,48 zł × 64 godz. = 990,72 zł.

Pomoc państwa w razie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy

Przedsiębiorca zatrudniający pracowników, u którego w następstwie COVID-19 wystąpił spadek obrotów gospodarczych, może – od 1.04.2020 r. – zwrócić się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy. Świadczenia w postaci dofinansowania do wynagrodzeń pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy, w wyniku COVID-19, oraz środków na opłacanie za nich składek społecznych obciążających płatnika będą wypłacane ze środków FGŚP.

[7] Ustawa z 6.03.2018 r. (tekst jedn. DzU z 2019 r. poz. 1292).

[8] Tekst jedn. DzU z 2019 r. poz. 669.

Jednak na pomoc może liczyć przedsiębiorca (w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców[7]), który spełnia kryteria ustawy z 11.10.2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy[8] (tzn. wobec którego nie zachodzą przesłanki do ogłoszenia upadłości i który nie zalegał z podatkami oraz składkami na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FGŚP, FP i Fundusz Solidarnościowy do końca III kwartału 2019 r.).

Pojęcie „pracownika” w świetle tarczy antykryzysowej jest szersze i nie ogranicza się wyłącznie do osoby pozostającej z pracodawcą w stosunku pracy. Jest nim także osoba zatrudniona na umowę o pracę nakładczą lub umowę zlecenia albo inną o świadczenie usług, do której zgodnie z Kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonująca pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną, jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń: emerytalnemu i rentowym (z wyjątkiem pomocy domowej zatrudnionej przez osobę fizyczną).

Pracodawca, który objął pracownika przestojem ekonomicznym, może wypłacać mu wynagrodzenie obniżone, ale nie więcej niż o 50% i nie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, z uwzględnieniem wymiaru czasu pracy. Wynagrodzenie jest dofinansowywane ze środków FGŚP, w wysokości 50% minimalnej płacy, z uwzględnieniem wielkości etatu.

Pracownik pełnoetatowy do 31.03.2020 r. zarabiał 6000 zł brutto. Od 1 kwietnia, po wprowadzeniu przestoju ekonomicznego i obniżeniu płacy o połowę, czyli do 3000 zł, dofinansowanie wyniesie 1300 zł (1/2 z 2600 zł), a środki na składki 233,09 zł (składka emerytalna 126,88 zł + składka rentowa 84,50 zł + składka wypadkowa 21,71 zł przy stopie 1,67%). Razem świadczenia wynoszą 1533,09 zł.

Dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzeń pracowników, których wynagrodzenie, uzyskane w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, było wyższe niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS, obowiązującego na dzień złożenia wniosku.

Natomiast przedsiębiorca, który obniżył pracownikowi wymiar czasu pracy o 20%, ale nie więcej niż do 1/2 etatu, zachowując mu jednocześnie co najmniej wynagrodzenie minimalne stosownie do etatu, uzyska z FGŚP dofinansowanie wynagrodzenia do wysokości połowy obniżonej płacy na skutek zmniejszenia etatu, ale nie więcej niż 40% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego przez GUS na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS, obowiązującego na dzień złożenia wniosku. I tu również dofinansowanie nie przysługuje do wynagrodzeń pracowników, których wynagrodzenie uzyskane w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku było wyższe niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Oprócz dofinansowania samego wynagrodzenia przysługują środki na składki ubezpieczeniowe w części pokrywanej przez pracodawcę (od tej dofinansowywanej kwoty).

Pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy obniżono od 1 kwietnia etat o 20%, czyli do 4/5, a wraz z nim wynagrodzenie z 4800 do 3840 zł (o 960 zł). Dofinansowanie wyniesie 1920 zł, co stanowi połowę wynagrodzenia po obniżeniu (1/2 z 3840 zł). Świadczenie nie przekracza 2079,43 zł, tj. 40% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez GUS, które w IV kwartale 2019 r. wyniosło 5198,58 zł – zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z 11.02.2020 r. Składki od kwoty 1920 zł to 344,25 zł (składka emerytalna 187,39 zł + składka rentowa 124,80 zł + składka wypadkowa 32,06 zł przy stopie 1,67%). Razem 2264,25 zł.

Warto jeszcze wyjaśnić, że przez spadek obrotów gospodarczych rozumie się spadek sprzedaży towarów lub usług, w ujęciu ilościowym lub wartościowym:

  • nie mniej niż o 15%, obliczony jako stosunek łącznych obrotów w ciągu dowolnie wskazanych 2 kolejnych miesięcy kalendarzowych, przypadających w okresie po 1.01.2020 r. do dnia poprzedzającego dzień złożenia wniosku, w porównaniu z łącznymi obrotami z analogicznych 2 kolejnych miesięcy kalendarzowych roku poprzedniego; za miesiąc uważa się także 30 kolejno po sobie następujących dni kalendarzowych, w przypadku gdy 2-miesięczny okres porównawczy rozpoczyna się w trakcie miesiąca kalendarzowego, tj. w dniu innym niż pierwszy dzień danego miesiąca kalendarzowego, lub
  • nie mniej niż o 25%, obliczony jako stosunek obrotów z dowolnie wskazanego miesiąca kalendarzowego, przypadającego po 1.01.2020 r. do dnia poprzedzającego dzień złożenia wniosku, w porównaniu z obrotami z miesiąca poprzedniego; za miesiąc uważa się także 30 kolejno po sobie następujących dni kalendarzowych, w przypadku gdy okres porównawczy rozpoczyna się w trakcie miesiąca kalendarzowego, tj. w dniu innym niż pierwszy dzień danego miesiąca kalendarzowego.

Warunki i tryb wykonywania pracy w okresie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy ustala się w porozumieniu. Porozumienie zawierają pracodawca oraz:

1) organizacje związkowe reprezentatywne albo

2) zakładowa organizacja związkowa – jeżeli u pracodawcy działa jedna organizacja związkowa, albo

3) przedstawiciele pracowników, wyłonieni w trybie przyjętym u danego pracodawcy – jeżeli u pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa; w przypadku trudności w przeprowadzeniu wyborów przedstawicieli pracowników z powodu COVID-19, m.in. wywołanych nieobecnością pracowników, trwającym przestojem lub wykonywaniem przez część pracowników pracy zdalnej, porozumienie to może być zawarte z przedstawicielami pracowników wybranymi przez nich wcześniej do innych celów przewidzianych w przepisach prawa pracy.

Pracodawca przekazuje kopię porozumienia właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w terminie 5 dni roboczych od dnia zawarcia porozumienia. Jeżeli pracownicy zatrudnieni u pracodawcy byli objęci ponadzakładowym układem zbiorowym pracy, okręgowy inspektor pracy przekazuje informacje o porozumieniu ws. określenia warunków i trybu wykonywania pracy w okresie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy do rejestru ponadzakładowych układów pracy.

W porozumieniu określa się co najmniej:

  • grupy zawodowe objęte przestojem ekonomicznym lub obniżonym wymiarem czasu pracy,
  • obniżony wymiar czasu pracy obowiązujący pracowników,
  • okres, przez jaki obowiązują rozwiązania dotyczące przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy.

Przy ustalaniu warunków i trybu wykonywania pracy w okresie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy nie stosuje się wobec pracowników wypowiedzeń zmieniających na podstawie art. 42 Kp.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Temat: „Koronawirus”
Koronawirus

Antykryzysowe zwolnienie od składek ZUS należnych za pracowników a koszty uzyskania przychodów

Anna Koleśnik
Jak po uzyskaniu zwolnienia z ZUS – w ramach tarczy antykryzysowej – rozliczyć w kosztach podatkowych wynagrodzenie brutto za miesiące objęte zwolnieniem oraz składki ZUS, które powinien opłacić pracodawca? Czy stanowią one koszty uzyskania przychodów, tak jak dotychczas?
Nieopłacone do ZUS składki na ubezpieczenia społeczne za pracowników i zleceniobiorców, a także członków rad nadzorczych (RN) spółek w części finansowanej przez płatnika składek nie są kosztami uzyskania przychodów. Natomiast wynagrodzenie brutto stanowi taki koszt – także, jak się wydaje, w części odpowiadającej składkom ZUS i składce zdrowotnej, które finansuje pracownik.

Koronawirus

Badania wstępne i okresowe w czasie pandemii

Krzysztof Tandecki
Jeżeli pracownikowi skończy się ważność badań profilaktycznych, może je wykonać, gdy minie zagrożenie epidemiologiczne. Bez badań wstępnych i kontrolnych nadal nie wolno dopuścić do pracy, ale łatwiej je przeprowadzić.

Ustawa z 31.03.2020 o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568) wprowadza na czas stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii kilka rozwiązań związanych z badaniami profilaktycznymi pracowników.


Koronawirus

Zmiany w przepisach podatkowych wprowadzone w związku z epidemią koronawirusa

Robert Woźniacki
W ramach tzw. tarczy antykryzysowej weszły w życie liczne zmiany m.in. w ustawach o podatku dochodowym i ustawie o VAT, a także w Ordynacji podatkowej w zakresie procedury i sporów z fiskusem.

Wprowadza je obowiązująca od 31.03.2020 r. ustawa z tego samego dnia, którą zmieniono ustawę z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (dalej specustawa).


Koronawirus

ZUS odroczy składki bez dodatkowych opłat

Krzysztof Tandecki
Przedsiębiorcy, których koronawirus wpędził w kłopoty finansowe, mogą się starać o odroczenie składek albo rozłożenie ich na raty bez naliczania opłaty prolongacyjnej. Dotyczy to tylko składek należnych od stycznia 2020.

Innym rodzajem pomocy jest umorzenie składek, ale nie wszyscy spełniają warunki do tej ulgi.

Ustawa z 31.03.2020 o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568) uprawnia płatników składek, którzy z powodu rozprzestrzeniania się koronawirusa mają problem z uregulowaniem składek, do ubiegania się o ich odroczenie albo rozłożenie na raty na korzystnych zasadach. ZUS nie będzie bowiem naliczał przy umowach o te ulgi opłaty prolongacyjnej. To opłata doliczana zamiast odsetek w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania z ZUS umowy o odroczenie lub układu ratalnego.


Koronawirus

Antykryzysowe dopłaty do pensji zatrudnionych

Renata Majewska
Przedsiębiorcy, którzy z powodu COVID-19 mierzą się ze spadkiem obrotów, mogą uzyskać z FGŚP i FP dofinansowanie do wynagrodzeń wypłacanych pracownikom.

Przewiduje je jedna z pozycji rządowej tarczy antykryzysowej – ustawa z 31.03.2020 o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568; większość jej przepisów weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli 31.03.2020).


Koronawirus

Jak w dobie pandemii sporządzać listę płac

Renata Majewska
Abolicja składkowa dla firm zatrudniających poniżej 10 osób, zwiększenie limitów zwolnień z podatku dla świadczeń socjalnych i przesunięcie terminu zapłaty PIT za pracowników to rozwiązania tzw. tarczy antykryzysowej, na które powinny zwrócić uwagę służby kadrowo-płacowe firm.

Wprowadziła je nowelizacja z 31.03.2020 r. wielu ustaw, w tym tzw. specustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, która w przeważającej mierze weszła w życie z tą datą.


Koronawirus

Tarcza antykryzysowa – dla kogo zwolnienie ze składek ZUS na 3 mies.

Krzysztof Tandecki
Samozatrudniony oraz przedsiębiorca, który zgłasza do ubezpieczeń społecznych do 9 osób, nie muszą opłacać składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020. Warunkiem jest złożenie wniosku o zwolnienie z tego obowiązku.

Z ulgi skorzystają tylko ci przedsiębiorcy, którzy byli zgłoszeni jako płatnicy składek przed 1.02.2020. Te dwie grupy uprawnionych będą jednak musiały spełnić nieco inne warunki.


Koronawirus

Przesunięcie terminów sprawozdań finansowych

Ukazało się rozporządzenie MF z 31.03.2020 w sprawie określenia innych terminów wypełniania obowiązków w zakresie ewidencji oraz w zakresie sporządzenia, zatwierdzenia, udostępnienia i przekazania do właściwego rejestru, jednostki lub organu sprawozdań lub informacji.

Koronawirus

Świadczenie za kwarantannę graniczną – na podstawie oświadczenia pracownika

Renata Majewska
Białorusin pracujący w polskiej spółce (zatrudniony na mocy pozwolenia na pracę sezonową) wracał 21.03.2020 z Białorusi po urlopie i na granicy dostał polecenie obowiązkowej 2-tygodniowej kwarantanny domowej.
Czy przysługuje mu za ten czas wynagrodzenie chorobowe (jeszcze z niego w tym roku nie korzystał), czy może jest to nieobecność usprawiedliwiona (NU) bez prawa do wynagrodzenia? Jak ten miesiąc rozliczyć na liście płac? Czy i gdzie to zgłosić? Jaki kod podać w dokumentach składanych do ZUS (czy 331)? Dodam, że firma jest płatnikiem zasiłków dla załogi, a wynagrodzenia płaci na bieżąco – do 28. dnia danego miesiąca.

Po zakończeniu kwarantanny obcokrajowiec powinien złożyć pracodawcy – w ciągu 3 dni roboczych – oświadczenie stanowiące podstawę przyznania prawa do świadczeń chorobowych. Za marzec 2020 należy w tym przypadku złożyć ZUS RCA, ujmując tylko wynagrodzenie za pracę za okres od 1.03.2020 do 20.03.2020 i ew. „zerowy” ZUS RSA z kodem 331 za okres od 21.03.2020 do 31.03.2020. Pełne wynagrodzenie chorobowe z racji kwarantanny trzeba wykazać w dokumentach ubezpieczeniowych za kwiecień 2020.


Koronawirus

Więcej czasu na złożenie CIT-8 i zapłatę podatku

Krzysztof Hałub
Do 31.05.2020 przedłużono termin na złożenie deklaracji CIT-8 oraz wpłaty podatku przez podatników CIT. Podatnicy, którzy osiągali wyłącznie dochody zwolnione przedmiotowo z CIT albo u których przychody z działalności pożytku publicznego stanowią co najmniej 80% łącznych przychodów, mają na to czas do 31.07.2020.

Wynika tak z rozporządzenia MF z 27.03.2020 w sprawie przedłużenia terminu do złożenia zeznania o wysokości dochodu osiągniętego (straty poniesionej) i wpłaty należnego podatku przez podatników podatku dochodowego od osób prawnych (DzU poz. 542).


Koronawirus

Ubezpieczenie zdrowotne członków rodziny w przypadku likwidacji lub zawieszenia działalności firmy

Krzysztof Tandecki
Osoba, która straci pracę albo zawiesi bądź zlikwiduje działalność, powinna pamiętać o ubezpieczeniu zdrowotnym – swoim i członków rodziny. Jest to szczególnie ważne w czasie pandemii.

Jeśli pracownik, zleceniobiorca czy przedsiębiorca traci źródło zarobkowania, musi zostać wyrejestrowany z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. W tym samym terminie z ubezpieczenia zdrowotnego zostają też wyrejestrowane osoby, które zgłosił do tego ubezpieczenia jako członków swojej rodziny. W takiej sytuacji zarówno ubezpieczony, jak i członkowie jego rodziny mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej tylko przez 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.


Koronawirus

„Postojowe” i dofinansowania dla przedsiębiorców i samozatrudnionych

Postojowe dla przedsiębiorców i samozatrudnionych to świadczenie, które ma przysługiwać z tytułu przestoju ekonomicznego spowodowanego koronawirusem. Dla przedsiębiorców przewidziano także dwie inne formy dofinansowania.

Zakłada je projekt nowelizacji ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DzU z 2020 poz. 374, w skrócie specustawa), a także niektórych innych ustaw.


Koronawirus

Wdrażanie PPK odłożone w czasie

Renata Majewska
Z powodu epidemii koronawirusa pracodawcy 50+ (spoza budżetówki) zyskają półroczne przesunięcie ostatecznych terminów na założenie u siebie pracowniczych planów kapitałowych (PPK).

To jedno z rozwiązań tzw. tarczy antykryzysowej, czyli ustawy z 31.03.2020 o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568). Większość jej przepisów, w tym te dotyczące PPK, weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli 31.03.2020.


Koronawirus

Uproszczony wniosek dla ubiegających się o odroczenie składek ZUS

ZUS zdecydował, że odroczenie płatności składek nie stanowi pomocy publicznej i przygotował uproszczony wniosek dla przedsiębiorców ubiegających się o tę formę wsparcia.

Uproszczony wniosek jest przeznaczony dla wszystkich przedsiębiorców – niezależnie od sposobu prowadzenia przez nich księgowości.


Koronawirus

Zasady wykonywania pracy zdalnej określa pracodawca

Renata Majewska
Po zamknięciu szkół i przedszkoli oraz ogłoszeniu zagrożenia epidemicznego spółka handlowa wdraża pracę zdalną w jak najszerszym zakresie. Do wytypowanych do niej pracowników prezes skieruje pisemne polecenia realizacji zadań w domach – na razie przez 3 tyg., z ewentualnością przedłużenia tego okresu w razie pogłębienia się kryzysu.
Czy w tym piśmie możemy zobowiązać zatrudnionych do pozostawania w dyspozycji e-mailowej i telefonicznej w godzinach pracy oraz do przesyłania bieżących raportów, jakie zadania danego dnia wykonali?

Pracodawca ma prawo żądać od „zdalnego” pracownika pozostawania w dyspozycji e-mailowej i telefonicznej w godzinach pracy pod warunkiem, że dostarczy mu służbowy komputer i telefon. Może też wymagać, aby codziennie komunikował mu wyniki pracy.


Koronawirus

Czasowa zmiana miejsca pracy niepełnosprawnego – tylko za jego zgodą

Renata Majewska
Z powodu epidemii koronawirusa przedsiębiorca chce – na podstawie art. 42 § 4 Kp – czasowo powierzyć inne obowiązki pracownikowi z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Po zmianie swoje zadania wykonywałby on w tej samej miejscowości, ale pod innym adresem niż określony w umowie o pracę.
Czy zgodnie z przywołanym przepisem wystarczy wydać mu polecenie, czy jednak należy uzyskać jego zgodę?

Nie można szybko przenieść niepełnosprawnego do innego miejsca pracy, choćby przejściowo, w trybie polecenia pracodawcy. Do tego potrzebna jest pisemna akceptacja pracownika, a więc zmiana angażu na mocy porozumienia stron (aneks) albo wypowiedzenia zmieniającego.


Koronawirus

ZUS odroczy składki przedsiębiorcom, którzy stracili wskutek epidemii

Krzysztof Tandecki
Przedsiębiorcy, których koronawirus wpędził w kłopoty finansowe, mogą się starać o odroczenie płatności składek albo o zawieszenie układów ratalnych. Na razie tylko za 3 mies.

Tak wynika z zarządzenia Prezesa ZUS z 17.03.2020. Na jego podstawie odroczeniem terminu płatności mogą być objęte składki za okres od lutego do kwietnia 2020. Nie ma znaczenia, że termin na uregulowanie składek za luty 2020 już minął (odpowiednio 10. lub 16. marca), a odroczenie może co do zasady dotyczyć tylko składek bieżących bądź przyszłych, których termin płatności jeszcze nie upłynął. W obecnej, wyjątkowej sytuacji ZUS pominie ten warunek.


Koronawirus

Badania okresowe dopiero po pandemii

Krzysztof Tandecki
Pracownik, któremu skończy się ważność badań profilaktycznych, może je wykonać, gdy minie zagrożenie epidemiologiczne. Bez badań wstępnych i kontrolnych nadal nie wolno dopuścić do pracy.

Taki sposób postępowania zaproponował Główny Inspektor Pracy w skierowanym do jednostek Państwowej Inspekcji Pracy stanowisku z 16.03.2020 (GIP-GNN.50.2.2020.1).


Koronawirus

Pandemia a sprawozdanie finansowe

Rozprzestrzenianie się COVID-19 na całym świecie może potencjalnie wpłynąć na działalność firmy w 2020 r. Obecnie wpływ nie jest znany i dlatego nie został uwzględniony przy ocenie kontynuacji działalności.

Pandemia koronawirusa jest groźna nie tylko dla ludzi, wpływa na światowe rynki, w tym na stabilność kursów. Nie ma wątpliwości, że pandemia będzie miała konsekwencje makroekonomiczne, które w mniejszym lub większym stopniu wpłyną na działalność większości polskich przedsiębiorstw w 2020 r. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce podpowiada, w jaki sposób w sprawozdaniu finansowym za rok 2019 poinformować o zagrożeniach kontynuacji działalności jednostki.


Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....