Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym - najnowsze interpretacje ZUS

Magdalena Januszewska radca prawny

Dodatek za rozłąkę dla zleceniobiorcy

Od „rozłąkowego” nie trzeba płacić składek także wówczas, gdy jest wypłacane zleceniobiorcy.

Agencja leasinguje pracowników oraz zleceniobiorców dla użytkowników końcowych. Zleceniobiorcy w umowach zawartych z agencją jako miejsce wykonania zlecenia mają wskazaną siedzibę zleceniodawcy (firmy, do której są kierowani). Tam wykonują zlecenie przez kilka dni, następnie agencja na określony czas przenosi ich poza to stałe miejsce wykonywania pracy. Z racji czasowego wykonywania zlecenia poza siedzibą zleceniodawcy agencja wypłaca dodatek za rozłąkę. Przysługuje on tylko za dni faktycznego przebywania poza siedzibą (dni wykonywania zlecenia oraz dni wolne), nie należy się za okres przebywania zleceniobiorcy na zwolnieniu chorobowym, urlopie itp. Po tymczasowej zmianie miejsca wykonywania zlecenia zleceniobiorca wraca do wykonywania czynności w miejscowości, w której mieści się siedziba zleceniodawcy. Dodatek za rozłąkę jest przychodem zleceniobiorcy w rozumieniu updof. Agencja wypłaca go w wysokości diet przysługujących pracownikom zatrudnionym w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na terenie kraju. Czy od takiego dodatku należy płacić składki?

  • updof – ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
  • Kc – Kodeks cywilny
  • Kp – Kodeks pracy
  • usdg – ustawa o swobodzie działalności gospodarczej
  • usus – ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
  • KRS – Krajowy Rejestr Sądowy

Stanowisko ZUS:

Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia składkowego przepisy § 2–4 (kategorie zwolnień) stosuje się odpowiednio przy ustalaniu podstawy wymiaru składek m.in. osób wykonujących prace na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z Kc, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Nie każde jednak wyłączenie z podstawy wymiaru składek, wymienione w § 2–4 rozporządzenia, przewidziane dla pracowników, ma zastosowanie do zleceniobiorców. Zależy to od charakteru umowy zlecenia i dopuszczalności zawarcia poszczególnych instytucji w tych umowach.

W myśl § 2 ust. 1 pkt 18 rozporządzenia składkowego nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dodatek za rozłąkę wypłacany pracownikom czasowo przeniesionym oraz strawne – do wysokości diet z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju, określonych w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.

Gdy pracodawca wypłaca pracownikom przenoszonym do innego miejsca pracy dodatek za rozłąkę mający na celu zrekompensowanie czasowego przebywania pracownika poza miejscowością zamieszkania z powodu świadczenia przez niego pracy poza siedzibą pracodawcy i zakładu głównego, wówczas wartości tego dodatku (w wysokości nieprzekraczającej wysokości diety z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju) nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek społecznych i zdrowotnej. Dotyczy to również dodatku za rozłąkę wypłaconego zleceniobiorcom.

Decyzja ZUS z 29.09.2016 r. (WPI/200000/43/1027/2016).

Dodatek dla pielęgniarek obciążony składkami ZUS

Od gwarantowanych porozumieniem z NFZ pieniędzy dla personelu medycznego należy zapłacić składki.

Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 8.09.2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (DzU poz. 1400 ze zm.) świadczeniodawcom, którzy zawarli z NFZ umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zagwarantowano dodatkowe środki na wzrost wynagrodzenia dla pielęgniarek i położnych w wysokości zapewniającej średni wzrost miesięcznego wynagrodzenia wraz ze wszystkimi innymi składnikami i pochodnymi, w przeliczeniu na etat albo równoważnik etatu pielęgniarki i położnej w wymienionych w rozporządzeniu kwotach (stopniowo od 400 do 1600 zł) w okresie od 2015 do 2019 r. Warunkiem pozyskania tych środków jest:

  • posiadanie przez świadczeniodawcę umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej,
  • przekazanie informacji do właściwego oddziału NFZ o zatrudnianej liczbie pielęgniarek i położnych, w przeliczeniu na etaty (z uwzględnieniem przebywających na zwolnieniach chorobowych, urlopach macierzyńskich itp.).

Na podstawie umowy z NFZ świadczeniodawca otrzymał kwotę na te podwyżki w postaci dodatku do comiesięcznego wynagrodzenia. Czy wchodzi on do podstawy wymiaru składek?

Stanowisko ZUS:

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu updof z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyłączeniem wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków z ubezpieczeń społecznych.

Dla rozstrzygnięcia, czy dany przychód stanowi podstawę wymiaru składek społecznych, decydujące znaczenie ma, czy dla celów podatkowych zostanie on zakwalifikowany jako przychód pracownika z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Z rozporządzenia Ministra Zdrowia wynika, że dodatkowe środki na świadczenia opieki zdrowotnej udzielane przez pielęgniarki i położne, wypłacane w formie czasowych dodatków do wynagrodzenia, stanowią ich przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Należy je zatem uwzględnić w podstawie wymiaru składek.

Decyzja ZUS z 30.09.2016 r. (WPI/200000/43/969/2016).

Zleceniobiorca z Ukrainy

Za Ukraińca na zleceniu w Polsce trzeba zapłacić składki.

Firma zatrudnia na umowy zlecenia Ukraińców (na czas określony). Ich pobyt na terytorium Polski ma charakter przejściowy. Nie mają zezwolenia na pobyt stały, tylko wizy na czas określony bądź karty tymczasowego pobytu. Osoby te po wykonaniu określonej pracy kończą zatrudnienie w spółce i wracają na Ukrainę. Spółka uważa, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym w Polsce jako obywatele państw obcych, których pobyt tu nie ma charakteru stałego.

Stanowisko ZUS:

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 usus obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Polski są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej o świadczenie usług, do której zgodnie z Kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osobami z nimi współpracującymi.

Ustawa nie posługuje się kryterium obywatelstwa czy np. miejsca zamieszkania lub pobytu. Oznacza to, że obowiązkiem ubezpieczeń społecznych są objęci także cudzoziemcy, o ile spełniają warunki podlegania tym ubezpieczeniom, a tak jest, gdy z cudzoziemcem zostaje zawarta umowa zlecenia. Dla objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych istotne są więc:

  • fakt zawarcia z polskim podmiotem np. umowy zlecenia, czyli umowy rodzącej, zgodnie z przepisami, obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz
  • wykonywanie pracy w ramach tej umowy na obszarze Polski.

Jedynie ratyfikowana umowa międzynarodowa, jako prawo nadrzędne, może wykluczyć zastosowanie polskich przepisów w tym zakresie. W opisanym przypadku tak nie jest, co wynika z podpisanej 18.05.2012 r. umowy między Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 usus obowiązek ubezpieczeń społecznych nie wystąpi tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są niżej wymienione warunki:

  • dana osoba jest cudzoziemcem,
  • jej pobyt w Polsce nie ma charakteru stałego,
  • jest ona zatrudniona w obcym przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych.

Taka sytuacja nie zachodzi w opisanym przypadku.

Decyzja ZUS z 9.08.2016 r. (DI/10000/43/839/2016).

Współpraca z agencją pracy tymczasowej

Korzystający z wynajmowanych pracowników nie musi się martwić o odprowadzanie za nich składek.

Spółka zawiera umowy o współpracy z agencjami pracy tymczasowej i korzysta na ich podstawie z pracowników tymczasowych. Osoby te nie są związane ze spółką jakąkolwiek umową. Spółka nie płaci im wynagrodzenia. Płaci jedynie agencji wynagrodzenie ustalone w umowie o współpracy. Zgodnie z tą umową to agencja ma obowiązki wobec wykonawców, w tym ich wynagradzania oraz odprowadzania wszelkich ciężarów publicznoprawnych związanych z ich zatrudnieniem, wliczając w to ew. składki z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz zaliczki na PIT. Czy jeśli agencja pracy tymczasowej nie dopełni tych obowiązków, to spółka może zostać uznana płatnikiem składek i być zobowiązana do ich zapłaty za pracowników agencji, którzy faktycznie wykonywali czynności na rzecz spółki za pośrednictwem agencji?

Stanowisko ZUS:

Usus nie zawiera samodzielnej definicji „pracodawcy”, należy więc sięgnąć do art. 3 Kp, zgodnie z którym pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Usus w art. 4 ust. 2 określa natomiast, kto jest płatnikiem składek – jest nim m.in. pracodawca, w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę zastępczą, oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi, w tym z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym albo pobierania zasiłku macierzyńskiego, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca zakład.

Praca tymczasowa jest stosunkiem pracy między 3 podmiotami: pracownikiem tymczasowym, agencją pracy tymczasowej i pracodawcą, tj. użytkownikiem. Polega ona na tym, że pracownik jest formalnie zatrudniony przez agencję pracy tymczasowej, a swoje obowiązki wykonuje u pracodawcy użytkownika. Ta forma współpracy nie łączy bezpośrednio pracowników z pracodawcą użytkownikiem. Pracownik podpisuje umowę o pracę tylko z agencją pracy. Z kolei umowa między agencją i pracodawcą użytkownikiem reguluje wszystkie kwestie związane z delegowaniem pracowników do pracy. Agencja pracy zwiera umowę z osobą poszukującą pracy, przez co staje się jej pracodawcą, z tą różnicą, że praca nie jest wykonywana w siedzibie agencji, ale na rzecz i pod kierownictwem innego pracodawcy (użytkownika), do którego osoba jest kierowana.

Spółka nie ma więc obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników skierowanych do pracy z agencji pracy tymczasowej. Brak jest podstawy prawnej do zobowiązania spółki do zapłaty składek nawet w przypadku, gdy agencja nie dopełni swoich obowiązków w tym zakresie.

Decyzja ZUS z 18.10.2016 r. (WPI/200000/43/1009/2016).

Z kilku etatów w sumie musi być wynagrodzenie minimalne

Jeśli przedsiębiorca dodatkowo zatrudni się na umowę o pracę, to podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy, w przeliczeniu na miesiąc, decyduje o tym, czy ma on płacić składki ZUS z działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca pracuje na 1/2 etatu i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatek za wysługę lat (razem poniżej wynagrodzenia minimalnego). Zamierza podjąć dodatkową pracę na 1/4 etatu. Łącznie z tytułu zatrudnienia w ramach stosunków pracy osiągałby wynagrodzenie powyżej minimalnego. Czy w takim przypadku musi obowiązkowo płacić składki społeczne od własnej działalności gospodarczej?

Stanowisko ZUS:

W myśl art. 9 ust. 1 i 1a usus osoba spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z tytułu stosunku pracy oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności bądź współpracy przy jej prowadzeniu jest obejmowana tymi ubezpieczeniami wyłącznie ze stosunku pracy, jeżeli:

  • w umowie o pracę ma zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie,
  • w razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (np. zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy) podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na miesiąc, jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu.

Nie jest określone, że wynagrodzenie równe lub wyższe niż minimalne musi pochodzić z jednego etatu lub wymiar etatu musi być pełen. Liczy się więc ich suma oraz to, czy w przeliczeniu na miesiąc pracownik otrzymuje wynagrodzenie równe lub wyższe niż minimalne, stanowiące podstawę do naliczenia składek.

Zgodnie z art. 9 ust. 1a usus pracownik posiadający jednocześnie dodatkowy tytuł do ubezpieczeń (inny niż pracowniczy), którego podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, podlega ubezpieczeniom społecznym również z dodatkowego tytułu. Oznacza to, że osoby osiągające ze stosunku pracy przychody w kwotach niższych od wyżej wskazanych, mające także inne tytuły do ubezpieczeń, są obowiązkowo obejmowane ubezpieczeniami również z innych tytułów.

Przedsiębiorca zatrudniony równolegle na umowę o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy będzie objęty ubezpieczeniami społecznymi jedynie ze stosunku pracy, nie z dniem zawarcia kolejnej umowy o pracę, lecz po spełnieniu warunku zakładającego, że podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na miesiąc, jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu. Gdy podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy w przeliczeniu na miesiąc jest równa lub wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, przedsiębiorca może podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej, ale jedynie dobrowolnie, na swój wniosek.

Decyzja ZUS z 28.09.2016 r. (DI/100000/43/927/2016).

Ulga składkowa po przerwie w działalności, przy kolejnej firmie

Zawieszenie działalności gospodarczej oznacza, że nie była ona prowadzona.

Pan X prowadził działalność gospodarczą od 15.11. 2010 do 8.04.2011 r. Od 9.04.2011 r. ją zawiesił, a dopiero 5.07.2012 r. złożył wniosek o wykreślenie wpisu o prowadzeniu działalności. Ostatnie zapisy w dokumentacji księgowej dotyczące działalności są datowane na 28.02.2011 r. Wnioskodawca 1.08.2016 r. założył nową firmę. Czy prowadzona wcześniej działalność nie będzie przeszkodą w korzystaniu z ulgi składkowej?

Stanowisko ZUS:

ZUS uznał, że przedsiębiorca, w ostatnich 60 miesiącach kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej, nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej.

Odnosząc się do zależności między formalnymi czynnościami podejmowanymi celem prowadzenia działalności gospodarczej a faktycznym jej prowadzeniem, wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 usus obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9) osoby fizyczne, które na obszarze Polski są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

W myśl art. 13 pkt 4 usus osoby prowadzące pozarolniczą działalność obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia działalności do dnia jej zaprzestania, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów usdg.

Zgodnie ze wskazaniami doktryny i judykatury o prowadzeniu czy zakończeniu działalności gospodarczej rodzącej obowiązek ubezpieczenia społecznego, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 usus, nie decyduje sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej czy do KRS.

Określenie przez przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji (rejestru) powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do jej wykreślenia z ewidencji (rejestru). Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne.

W wyroku z 13.11.2008 r. SN (II UK 94/08) orzekł, że obowiązkowi ubezpieczeń społecznych podlega osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą (a więc wykonująca tę działalność), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji działalności gospodarczej na podstawie wpisu, która działalności tej nie prowadzi (nie wykonuje).

Przedsiębiorca faktycznie prowadził działalność do 8.04.2011 r., od 9.04.2011 do 5.07.2012 r. miała ona status działalności zawieszonej i nie została ponownie podjęta. Działalność nie była więc faktycznie prowadzona od 9.04.2011 r.

Decyzja ZUS z 18.10.2016 r. (DI/100000/43/960/2016).

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....