Zasada memoriału

Waldemar Gos Prof. dr hab., pracownik naukowy Instytutu Rachunkowości Uniwersytetu Szczecińskiego
Opracowanie omawia istotę zasady memoriału i kwestie związane z jej stosowaniem.

[1] J. Płóciennik-Napierałowa, Zasada memoriału, „Rachunkowość” nr 6/1999, s. 340.

Prowadząc księgi rachunkowe, sporządzając na ich podstawie sprawozdania finansowe i ustalając – z kolei – na podstawie sprawozdań mierniki charakteryzujące działalność jednostki, należy przestrzegać tzw. nadrzędnych zasad rachunkowości. Ich poprawne stosowanie warunkuje bowiem wiarygodność danych zawartych w księgach rachunkowych i sprawozdaniach finansowych. Jedną z takich najważniejszych zasad jest zasada memoriału. W literaturze można znaleźć stwierdzenie, że zasada memoriałowego ujmowania operacji gospodarczych jest znana w rachunkowości tak długo, jak długo istnieje rachunkowość (podwójny zapis, metoda bilansowa), czyli od przełomu XIV i XV w.[1] Przeciwstawną, prawdopodobnie starszą zasadą jest zasada kasowa. Wiązało się to z tym, że – historycznie – jedną z głównych przyczyn prowadzenia księgowości była potrzeba zapisania udzielonych pożyczek i ich późniejszej ratalnej, wraz z odsetkami, spłaty.

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej
  • uor – ustawa o rachunkowości

Zasada memoriału zaczęła odgrywać szczególną rolę w końcu XIX w. i 1 połowie XX w., gdy coraz większego znaczenia nabierało poprawne ustalenie wyniku finansowego, z czym ściśle wiąże się określenie – w uznanym za poprawny momencie i wysokości – przychodów oraz kosztów. Jednak zmiany, jakie nastąpiły w 2 połowie XX w. w określaniu celu sprawozdania finansowego, w myśl których jego głównym zadaniem jest ustalanie kapitału własnego (tj. różnicy między aktywami a zobowiązaniami), powodują, że obecnie większą uwagę zwraca się na zasady uznawania, pomiaru i wyceny aktywów i zobowiązań, a więc składników bilansu. Nie można jednak pomijać głównych przyczyn zmian stanów aktywów i zobowiązań, tj. przychodów i kosztów, które również wymagają uznawania według określonych zasad.

Celem niniejszego opracowania jest:

  • wskazanie istoty i znaczenia zasady memoriału,
  • określenie zakresu przychodów i kosztów, które są ujmowane według zasady memoriału,
  • wskazania relacji między aktywami i zobowiązaniami a przychodami i kosztami.

Wyświetlono 6% treści artykułu

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Zasady rachunkowości”
Rachunkowość

Zasada istotności a uproszczenia

W jaki sposób stosować zasadę istotności wyrażoną w art. 4 ust. 4a uor? Przepis ten nie zawiera konkretnych wielkości. Stanowi jedynie, że nie można uznać poszczególnych pozycji za nieistotne, jeżeli wszystkie nieistotne pozycje o podobnym charakterze łącznie uznaje się za istotne. Przecież o tym, czy wszystkie pojedynczo nieistotne zdarzenia są łącznie istotne, można się przekonać dopiero po zakończeniu roku.
Czy zatem czekać z odpisaniem danej grupy kosztów do końca roku? Na czym polega wtedy uproszczenie?
Jak zatem postąpić: czy określić roczny próg kwotowy, poniżej którego możliwe będzie stosowanie uproszczeń (w szczególności polegających na odpisywaniu w koszty wartości początkowej środków trwałych i wnip o niskiej cenie jednostkowej, a także takich wydatków, jak ubezpieczenia, prenumeraty, bez stosowania rozliczeń międzyokresowych kosztów)? W takiej sytuacji – po przekroczeniu progu – ewidencja zdarzeń gospodarczych będzie się odbywała bez stosowania uproszczeń.
A może po przekroczeniu progu trzeba korygować zapisy dotyczące objętych uproszczeniem zdarzeń, dokonane od początku roku?
Czy możliwe jest określenie progów dla poszczególnych grup tytułów kosztów, a nie jednego progu dla całej jednostki?
Czy do uproszczeń można przyjąć granicę określoną w przepisach podatkowych, które przewidują, że podatnicy mogą nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych i wnip, których wartość początkowa nie przekracza 10 tys. zł? Wydatki poniesione na ich nabycie stanowią wówczas koszty uzyskania przychodów w miesiącu oddania do używania.

Ocena istotności – wytyczne IASB

Dorota Wyczólkowska
Podstawowy problem stosowania zasady istotności to rozstrzygnięcie, kiedy dana informacja i dla kogo jest istotna, a kiedy nie, i jak ten osąd zobiektywizować. Dylemat ten wciąż nie doczekał się wykładni urzędowej lub podjęcia tematu przez reprezentatywne grono fachowców. Lukę w dużym stopniu wypełnia opracowane przez IASB „Oświadczenie dla praktyki”[2], wskazujące przesłanki, jakimi należy się kierować, dokonując oceny istotności.

Istotność jest ważną zasadą rachunkowości, zarówno na gruncie uor, jak i MSSF. Uor wymaga kierowania się tą zasadą przy sporządzaniu sprawozdań finansowych (sf), definiując jako istotne informacje, których pominięcie lub zniekształcenie może wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników sf.

Nie można uznać poszczególnych informacji (pozycji sf) za nieistotne, jeżeli łącznie wszystkie nieistotne informacje (pozycje) o podobnym charakterze uznaje się za istotne.


Zasady rachunkowości

Ostrożny księgowy czy przezorny zarząd – zasada ostrożności w praktyce

Waldemar Gos Stanisław Hońko
Co łączy zasadę ostrożności z „przezornością zapobiegliwego kupca”? Czy ostrożność w rachunkowości można oddzielić od polityki jednostki w zakresie ochrony przed skutkami ryzyka? Komu jest potrzebna ostrożność w rachunkowości? Czy wielkość i sytuacja finansowa jednostki wpływają na stosowanie zasady ostrożności? Odpowiadając na te pytania, autorzy przedstawiają genezę, istotę, sposoby i praktykę stosowania zasady ostrożności oraz jej związki z ryzykiem gospodarczym[1].

Za treść sf, w tym za uwzględnione w nim szacunki, odpowiada kierownik jednostki (zarząd), gdyż za jego pomocą rozlicza się z wykonania powierzonych mu zadań i gospodarki środkami służącymi ich realizacji. We wprowadzeniu do dyrektywy 2013/34/UE, którą do polskiego prawa wdraża uor, stwierdza się, że podstawą oszacowań powinny być ostrożne osądy zarządu (nie księgowych). Osądy te powinny być obiektywne, poparte doświadczeniem z podobnych transakcji, a w niektórych przypadkach również danymi przygotowanymi przez niezależnych ekspertów. W dyrektywie nie ma mowy o pesymistycznym podejściu do sf.


Kontynuacja działalności

Założenie kontynuacji działalności przez jednostkę a realna ocena ryzyka braku takiej zdolności

Paweł Kopczyński
W artykule podjęto próbę pokazania działań podejmowanych przez kierownictwo w celu ustalenia zdolności jednostki do kontynuacji działalności, w świetle wyników badań ankietowych poświęconych metodom prognozowania tej zdolności, stosowanym przez polskie przedsiębiorstwa.

Przeprowadzone badania miały na celu weryfikację hipotezy, że polskie przedsiębiorstwa:

  • nie przywiązują należytej wagi do oceny swojej kondycji gospodarczej oraz zdolności do utrzymania się na rynku,
  • nie sprawdzają dostatecznie często zdolności do kontynuowania działalności oraz sytuacji ekonomiczno--finansowej swoich partnerów gospodarczych,
  • nie stosują nowoczesnych metod analizy pozwalających na wczesne wykrycie zagrożenia upadłością.

Nadrzędne zasady rachunkowości

Ciągłość bilansowa i porównywalność danych sprawozdań finansowych

Radosław Ignatowski
Zasada ciągłości bilansowej polega na stałym stosowaniu tych samych zasad (polityki) rachunkowości, co zapewnia zachowanie na przestrzeni lat porównywalności danych sprawozdań finansowych (sf) jednostki.
W artykule rozpatrzono przypadki, gdy z przyczyn niezależnych lub zależnych od jednostki dochodzi do złamania (naruszenia lub zakłócenia) zasady ciągłości bilansowej. Omówiono też reguły przywrócenia ciągłości, określone w regulacjach polskiej rachunkowości (uor, KSR) oraz MSSF.

Jak dobrać dane niefinansowe, aby prezentowały istotne cechy działalności

Andrzej Niemiec
Prezentacja danych niefinansowych służy lepszemu zrozumieniu sprawozdań finansowych przez interesariuszy. Aby osiągnąć ten cel, niezbędny jest odpowiedni dobór mierników i/lub wskaźników odzwierciedlających te aspekty działalności przedsiębiorstwa, których nie oddaje w pełni sprawozdanie finansowe.

Nadrzędne zasady rachunkowości

Rzetelny i jasny obraz – ideał czy mrzonka

Nelli Artienwicz
Artykuł opisuje jedną z najważniejszych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych zasad rachunkowości – true and fair view.

Sporządzanie informacji dodatkowej a zasada istotności

Czy zasadę istotności stosuje się także do dodatkowych informacji i objaśnień?
Art. 4 ust. 1a uor zobowiązuje jednostki do przedstawienia w informacji dodatkowej (obejmuje ona wprowadzenie oraz dodatkowe informacje i objaśnienia) wszelkich uzupełniających wyjaśnień koniecznych do rzetelnego i jasnego przedstawienia ich sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego. Oznacza to, jak rozumiem, że jednostka powinna ocenić, czy sporządzona przez nią informacja dodatkowa (w tym dodatkowe informacje i objaśnienia), zawierająca wyjaśnienia przewidziane we właściwym załączniku do uor, czyni zadość temu wymogowi, czy też konieczne są dodatkowe wyjaśnienia.
Czy zatem jednostka może również, kierując się zasadą istotności, pomijać w dodatkowych informacjach i objaśnieniach te wyjaśnienia, przewidziane w załączniku do uor, które w jej warunkach są nieistotne, a zaciemniają tylko obraz sytuacji przekazywany przez sprawozdanie finansowe?

Nadrzędne zasady rachunkowości

Istotność w rachunkowości

Przemysław Kabalski
Artykuł omawia problemy, jakie wiążą się ze stosowaniem zasady istotności (prawa do uproszczeń) w rachunkowości prowadzonej zgodnie z uor i MSSF.

Zasada istotności, w przeciwieństwie do wszystkich innych tzw. zasad nadrzędnych rachunkowości finansowej, ma charakter wyłącznie pragmatyczny, a nie koncepcyjny. U jej podstaw leży racjonalna przesłanka obniżania kosztów działania rachunkowości tak, żeby jej prowadzenie było tańsze. Upraszczać powinno się oczywiście w taki sposób, aby nie pogorszyło to wiarygodności i przydatności informacji zawartych w księgach rachunkowych i sprawozdaniach finansowych. Innymi słowy chodzi o to, aby uzyskać „jakość i przydatność za rozsądną cenę”.


Rachunkowość

Zaangażowanie w kapitale a istotność

W aktywach i zobowiązaniach bilansu (załącznik nr 1 do uor) pojawiły się ostatnio nowe pozycje, oznaczone jako dotyczące jednostek, w których jednostka sporządzająca sprawozdanie posiada zaangażowanie w kapitale.
Co to oznacza, gdyż definicja (art. 3 ust. 1 pkt 37d uor) nie jest jasna. Czy sporządzając sprawozdanie finansowe, można stosować zasadę istotności i nie wykazywać tego rodzaju zaangażowania, jeżeli jest ono nieznaczne?

Rachunkowość

Na czym polega istotność w rachunkowości

Na czym polega istotność w rachunkowości?
Czy jednostki mogą ją stosować tylko przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych, czy także przy sporządzaniu sprawozdań finansowych? Czy należy łączyć stosowanie uproszczeń w rachunkowości przewidzianych w uor z istotnością?

Jedną z nadrzędnych zasad rachunkowości o charakterze praktycznym jest zasada istotności. Uor w art. 4 ust. 4 stanowi, że stosując przepisy ustawy, jednostka kieruje się zasadą istotności, przy czym za istotne uznaje się te informacje wykazywane lub ujawniane w sprawozdaniu finansowym, których pominięcie lub zniekształcenie mogłoby wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników sprawozdań. Nie można uznać poszczególnej pozycji za nieistotną, jeżeli ogół takich pozycji uznaje się za istotny. Z kolei w art. 4 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 uor wyjaśnia się, że jednostka może – w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości – stosować uproszczenia pod warunkiem, że nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego. Jednostka, określając zasady (politykę) rachunkowości, powinna zatem zapewnić wyodrębnienie w rachunkowości, a więc zarówno w księgach rachunkowych, jak i sprawozdaniu finansowym wszystkich zdarzeń istotnych do oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego, przy zachowaniu zasady ostrożności.


Nadrzędne zasady rachunkowości

Współmierność przychodów i kosztów

Waldemar Gos
Jedną z zasad nadrzędnych wymienionych w ustawie o rachunkowości jest zasada współmierności[1]. Jednak ani dyrektywa UE, ani założenia koncepcyjne MSSF o niej nie wspominają. Czyżby przestała być potrzebna?

Sir David Tweedie, długoletni przewodniczący Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB), będącej autorem MSR/MSSF, stwierdził, że sprawozdawczość finansowa końca lat 60. XX w. rozwinęła się w system, który próbował w ramach 2 podstawowych sprawozdań sprostać kilku (często wykluczającym się) celom jednocześnie: mierzyć efektywność, chronić interesy inwestorów, kontrolować aktywa, wspomagać podejmowanie decyzji przez zarządzających, informować akcjonariuszy o zarządzaniu ich inwestycjami.


Nadrzędne zasady rachunkowości

Zasada ostrożności

Waldemar Gos Stanisław Hońko
Artykuł omawia historię oraz teoretyczne i praktyczne aspekty stosowania zasady ostrożności w rachunkowości - w myśl dyrektywy UE - polskiej ustawy oraz MSR/MSSF.

U podstaw modyfikacji polskiego systemu rachunkowości, w tym ustawy o rachunkowości (uor), jakie nastąpiły w ostatnich latach, leżą rozwiązania MSR/ /MSSF nawiązujące do praktyki angielskiej i amerykańskiej. Ich cechy charakterystyczne to:

  • orientacja na obsługę inwestorów przy podejmowaniu przez nich decyzji,
  • mniejsze znaczenie zysku (dochodu) w sensie podatkowym i wyniku do podziału między właścicieli,
  • koncentracja na istocie ekonomicznej transakcji, co może powodować ujęcie odmienne od formy prawnej,
  • rezygnacja, a co najmniej ograniczenie, znaczenia zasady ostrożności.

Wydarzenia

Przejrzystość i istotność komunikacji - podstawowym kryterium oceny

Za nami dziewiąta edycja konkursu "The Best Annual Report" - adresowanego do wszystkich spółek przygotowujących skonsolidowane raporty roczne według MSSF/MSR. Głównie są to spółki giełdowe oraz inne objęte obowiązkiem przygotowania skonsolidowanego sprawozdania finansowego według MSSF/MSR lub sporządzające takie sprawozdanie dobrowolnie, których ambicją jest przygotowanie rzetelnego i interesującego akcjonariuszy i inwestorów raportu rocznego.

Tegoroczna edycja konkursu potwierdziła wysoką jakość sprawozdań finansowych sporządzanych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej przez spółki rynku regulowanego GPW SA. Choć liderzy konkursu za 2013 r. nie różnią się znacząco od liderów z poprzedniego roku, to tegoroczne zmagania pokazały, że czytelnicy sprawozdań finansowych z roku na rok stają się bardziej wymagający i mają coraz bardziej sprecyzowane oczekiwania dotyczące zawartości raportów rocznych. Spółki starają się sprostać tym oczekiwaniom, doskonaląc z roku na rok swoje sprawozdania finansowe.


Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....