Założenie kontynuacji działalności przez jednostkę a realna ocena ryzyka braku takiej zdolności

Paweł Kopczyński dr nauk ekonomicznych
W artykule podjęto próbę pokazania działań podejmowanych przez kierownictwo w celu ustalenia zdolności jednostki do kontynuacji działalności, w świetle wyników badań ankietowych poświęconych metodom prognozowania tej zdolności, stosowanym przez polskie przedsiębiorstwa.

Przeprowadzone badania miały na celu weryfikację hipotezy, że polskie przedsiębiorstwa:

  • nie przywiązują należytej wagi do oceny swojej kondycji gospodarczej oraz zdolności do utrzymania się na rynku,
  • nie sprawdzają dostatecznie często zdolności do kontynuowania działalności oraz sytuacji ekonomiczno--finansowej swoich partnerów gospodarczych,
  • nie stosują nowoczesnych metod analizy pozwalających na wczesne wykrycie zagrożenia upadłością.
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • MSB – Międzynarodowe Standardy Badania

Przedstawione wyniki badań i ich ocena pozwolą odpowiedzieć na pytanie, co w praktyce stanowi przesłankę przyjęcia założenia zdolności do kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo oraz czy ocenę stopnia zagrożenia dla kontynuacji przeprowadza się przy zastosowaniu tradycyjnej analizy wskaźnikowej lub bardziej zaawansowanych metod matematyczno-statystycznych, czy też opiera się ona na subiektywnych przesłankach. A może przedsiębiorstwo w ogóle nie przeprowadza tego typu analiz, a jego kierownictwo beztrosko podpisuje oświadczenie o zdolności jednostki do kontynuowania działalności, nie upewniając się, czy faktycznie jest ona zachowana?

Zanim przedstawimy wyniki badania krótkie przypomnienie, dlaczego zasadność przyjęcia założenia zdolności jednostki do kontynuacji działalności jest ważna oraz w jaki sposób można zweryfikować słuszność takiego założenia.

Założenie kontynuacji działalności

Zgodnie z uor warunkiem stosowania ogólnych zasad wyceny i ustalania wyniku jest zdolność jednostki do kontynuowania działalności. Dlatego –w myśl uor – we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego (sf) należy m.in. wskazać, czy sf zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez jednostkę w dającej się przewidzieć przyszłości oraz czy istnieją poważne okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania przez nią działalności.

[1] Upadłość następuje w momencie ogłoszenia jej przez sąd. „Bankructwo” jest określeniem nieco mniej precyzyjnym, używanym w języku potocznym. W artykule pojęcia te będą używane zamiennie, odnosząc się do tego samego zdarzenia (ogłoszenie upadłości przez sąd), podobnie jak określenie „utrata zdolności do kontynuowania działalności”, które również będzie oznaczać niezdolność firmy do utrzymania się na rynku, a więc jej faktyczną upadłość.

[2] MSB 570 Kontynuacja działalności, KIBR, kibr.org.pl/assets.

Przyjęcie przez przedsiębiorstwo założenia kontynuacji działalności przez co najmniej rok od dnia bilansowego ma zasadniczy wpływ na jego sprawozdawczość, funkcjonowanie oraz postrzeganie go przez interesariuszy. Jeśli przedsiębiorstwo jest zagrożone upadłością[1], mogą się oni obawiać współpracy z nim i traktować je z dużą ostrożnością, co potęguje trudności i może przyspieszyć bankructwo lub uniemożliwić przeprowadzenie restrukturyzacji. Upadłość jednego podmiotu często prowadzi do bankructwa lub poważnych problemów innych podmiotów, na zasadzie efektu domina.

Brak możliwości kontynuacji działania rzutuje na sposób wyceny majątku i zobowiązań, co przekłada się na wynik finansowy. Zasady ostrożnej wyceny i ciągłości tracą na znaczeniu, natomiast zasada wyższości treści nad formą odgrywa istotną rolę.

Z uwagi na znaczenie i skutki przyjęcia przez przedsiębiorstwo założenia o zdolności do kontynuowania działalności biegli rewidenci mają obowiązek weryfikacji zasadności takiego poglądu. Zgodnie z Krajowym Standardem Badania, którym obecnie jest Międzynarodowy Standard Badania (MSB) 570[2] (§ 6) biegły rewident jest odpowiedzialny za uzyskanie wystarczających i odpowiednich dowodów badania nt. zasadności przyjętego przez kierownictwo założenia kontynuacji działalności przy sporządzaniu i prezentacji sf oraz za stwierdzenie, czy istnieje istotna niepewność co do zdolności jednostki do kontynuacji działalności.

Wspomniany standard informuje, że w tym celu biegły rewident rozpatruje dokonaną przez kierownictwo ocenę zdolności jednostki do kontynuacji działalności (§ 12).

Biegły rewident bierze pod uwagę ten sam okres, którego dotyczy ocena kierownictwa przeprowadzona zgodnie z mającymi zastosowanie ramowymi założeniami sprawozdawczości finansowej lub też z przepisami prawa i regulacjami, jeśli określają one dłuższy okres. Jeżeli ocena kierownictwa dotycząca zdolności jednostki do kontynuacji działalności obejmuje okres krótszy niż 12 miesięcy od daty sf, biegły rewident zwraca się do kierownictwa o wydłużenie okresu, którego dotyczy ocena, do 12 miesięcy od tej daty (§ 13).

Biegły rozważa, czy ocena dokonana przez kierownictwo uwzględnia wszystkie stosowne informacje, które zostały przez niego uzyskane w wyniku przeprowadzenia badania (§ 14).

Powinien także zwrócić się do kierownictwa z zapytaniem, czy znane mu są zdarzenia lub uwarunkowania dotyczące okresu nieobjętego oceną kierownictwa, które mogłyby budzić poważne wątpliwości co do zdolności jednostki do kontynuacji działalności (§ 15).

Z kolei w przypadku braku oceny zdolności jednostki do kontynuacji działalności dokonanej przez kierownictwo konieczne jest zwrócenie się z prośbą do kierownictwa o jej przeprowadzenie (§ 16).

Jeśli natomiast sf zostały sporządzone przy założeniu kontynuacji działalności, a wg osądu biegłego rewidenta przyjęcie przez kierownictwo przy sporządzaniu sf założenia kontynuacji działalności nie jest zasadne, wyraża on opinię negatywną (§ 21).

[3] „Symptom” można zdefiniować jako objaw, oznakę czegoś, zwykle jakiegoś ujemnego zjawiska (M. Szymczak, Mały słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1982). MSB 570 zawiera listę finansowych, operacyjnych oraz innych (określonych jako „pozostałe”) zdarzeń lub uwarunkowań mogących budzić poważne wątpliwości co do zdolności jednostki do kontynuacji działalności (§ 10, A2). Obszerną listę symptomów finansowych zawiera artykuł L. Bednarskiego, Problemy oceny zagrożenia sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, „Zeszyty Teoretyczne Rady Naukowej” 1998, nr 46, a ogół symptomów – opracowanie Z. Fedaka, Ogólne zasady sporządzania sprawozdania finansowego, w: Zamknięcie roku 2016, Wydawnictwo Rachunkowość, Warszawa 2016, s. 34.

Dokonana przez kierownictwo ocena zdolności jednostki do kontynuacji działalności stanowi kluczową część rozważań biegłego rewidenta nt. przyjętego przez kierownictwo założenia kontynuacji działalności (§ A7).

W przypadku gdy sf zostały sporządzone w oparciu o zasadę kontynuacji działalności, a wg osądu biegłego rewidenta nie jest to zasadne, zastosowanie mają wymogi § 21 dotyczące wyrażenia przez biegłego rewidenta opinii negatywnej niezależnie od tego, czy sf zawierają, czy też nie zawierają ujawnienia braku zasadności przyjęcia przez kierownictwo zasady kontynuacji działalności (§ A25).

Można więc uznać, że biegli rewidenci, którzy są profesjonalistami w swojej dziedzinie, mają stosowną wiedzę i kwalifikacje, a jednocześnie ponoszą odpowiedzialność za swoje działania lub zaniechania, we właściwy sposób wywiązują się ze swoich obowiązków. Dotyczy to jednak tylko jednostek objętych obowiązkiem badania. Stanowią one mniejszość przedsiębiorstw prowadzących księgi rachunkowe i sporządzających sf.

Wyświetlono 14% treści artykułu

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Zasady rachunkowości”
Wycena

Koszt wytworzenia produktu (cz. II) – zastosowanie podstawowych systemów rachunku kosztów do wyceny produktów

Tomasz Wnuk-Pel
Wycena zapasu produktów i wysokość wyniku finansowego zależą w dużej mierze od systemu rachunku kosztów stosowanego przez przedsiębiorstwo[1].

W praktyce mogą być stosowane różne systemy rachunku kosztów, wśród których zwykle rozróżnia się rachunek kosztów: pełnych, zmiennych i przerobu. Przy ich stosowaniu wycena produktów może nastąpić w kosztach: rzeczywistych, normalnych, standardowych (normatywnych).

Dokładność rozliczenia kosztów pośrednich mogą przy tym wspomagać: rachunek kosztów działań (Activity-Based Costing, ABC), rachunek kosztów działań sterowanych czasem (Time-Driven Activity-Based Costing, TDABC) i zasobowo-procesowy rachunek kosztów (Resource Consumption Accounting, RCA).


Wycena produktów

Koszt wytworzenia produktu (cz. I) – jak go obliczyć za pomocą narzędzi rachunkowości zarządczej

Tomasz Wnuk-Pel
Artykuł przedstawia różne możliwości ustalania kosztów wytworzenia produktów – zarówno do celów bilansowych, jak i zarządczych[1].

Wycena produktów – zarówno na potrzeby zarządzania (rachunkowość zarządcza), jak i bilansowe oraz sprawozdawczości zewnętrznej (rachunkowość finansowa) – jest dla każdego przedsiębiorstwa produkcyjnego niezmiernie ważna. Z uwagi na zarządzanie poprawna wycena produktów jest istotna, ponieważ może wpływać na decyzje o krótko- i długoterminowych skutkach, ocenę dokonań czy też planowanie i kontrolę.


Rachunkowość

Zasada istotności a uproszczenia

W jaki sposób stosować zasadę istotności wyrażoną w art. 4 ust. 4a uor? Przepis ten nie zawiera konkretnych wielkości. Stanowi jedynie, że nie można uznać poszczególnych pozycji za nieistotne, jeżeli wszystkie nieistotne pozycje o podobnym charakterze łącznie uznaje się za istotne. Przecież o tym, czy wszystkie pojedynczo nieistotne zdarzenia są łącznie istotne, można się przekonać dopiero po zakończeniu roku.
Czy zatem czekać z odpisaniem danej grupy kosztów do końca roku? Na czym polega wtedy uproszczenie?
Jak zatem postąpić: czy określić roczny próg kwotowy, poniżej którego możliwe będzie stosowanie uproszczeń (w szczególności polegających na odpisywaniu w koszty wartości początkowej środków trwałych i wnip o niskiej cenie jednostkowej, a także takich wydatków, jak ubezpieczenia, prenumeraty, bez stosowania rozliczeń międzyokresowych kosztów)? W takiej sytuacji – po przekroczeniu progu – ewidencja zdarzeń gospodarczych będzie się odbywała bez stosowania uproszczeń.
A może po przekroczeniu progu trzeba korygować zapisy dotyczące objętych uproszczeniem zdarzeń, dokonane od początku roku?
Czy możliwe jest określenie progów dla poszczególnych grup tytułów kosztów, a nie jednego progu dla całej jednostki?
Czy do uproszczeń można przyjąć granicę określoną w przepisach podatkowych, które przewidują, że podatnicy mogą nie dokonywać odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych i wnip, których wartość początkowa nie przekracza 10 tys. zł? Wydatki poniesione na ich nabycie stanowią wówczas koszty uzyskania przychodów w miesiącu oddania do używania.

Ocena istotności – wytyczne IASB

Dorota Wyczólkowska
Podstawowy problem stosowania zasady istotności to rozstrzygnięcie, kiedy dana informacja i dla kogo jest istotna, a kiedy nie, i jak ten osąd zobiektywizować. Dylemat ten wciąż nie doczekał się wykładni urzędowej lub podjęcia tematu przez reprezentatywne grono fachowców. Lukę w dużym stopniu wypełnia opracowane przez IASB „Oświadczenie dla praktyki”[2], wskazujące przesłanki, jakimi należy się kierować, dokonując oceny istotności.

Istotność jest ważną zasadą rachunkowości, zarówno na gruncie uor, jak i MSSF. Uor wymaga kierowania się tą zasadą przy sporządzaniu sprawozdań finansowych (sf), definiując jako istotne informacje, których pominięcie lub zniekształcenie może wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników sf.

Nie można uznać poszczególnych informacji (pozycji sf) za nieistotne, jeżeli łącznie wszystkie nieistotne informacje (pozycje) o podobnym charakterze uznaje się za istotne.


Zasady rachunkowości

Ostrożny księgowy czy przezorny zarząd – zasada ostrożności w praktyce

Waldemar Gos Stanisław Hońko
Co łączy zasadę ostrożności z „przezornością zapobiegliwego kupca”? Czy ostrożność w rachunkowości można oddzielić od polityki jednostki w zakresie ochrony przed skutkami ryzyka? Komu jest potrzebna ostrożność w rachunkowości? Czy wielkość i sytuacja finansowa jednostki wpływają na stosowanie zasady ostrożności? Odpowiadając na te pytania, autorzy przedstawiają genezę, istotę, sposoby i praktykę stosowania zasady ostrożności oraz jej związki z ryzykiem gospodarczym[1].

Za treść sf, w tym za uwzględnione w nim szacunki, odpowiada kierownik jednostki (zarząd), gdyż za jego pomocą rozlicza się z wykonania powierzonych mu zadań i gospodarki środkami służącymi ich realizacji. We wprowadzeniu do dyrektywy 2013/34/UE, którą do polskiego prawa wdraża uor, stwierdza się, że podstawą oszacowań powinny być ostrożne osądy zarządu (nie księgowych). Osądy te powinny być obiektywne, poparte doświadczeniem z podobnych transakcji, a w niektórych przypadkach również danymi przygotowanymi przez niezależnych ekspertów. W dyrektywie nie ma mowy o pesymistycznym podejściu do sf.


Nadrzędne zasady rachunkowości

Ciągłość bilansowa i porównywalność danych sprawozdań finansowych

Radosław Ignatowski
Zasada ciągłości bilansowej polega na stałym stosowaniu tych samych zasad (polityki) rachunkowości, co zapewnia zachowanie na przestrzeni lat porównywalności danych sprawozdań finansowych (sf) jednostki.
W artykule rozpatrzono przypadki, gdy z przyczyn niezależnych lub zależnych od jednostki dochodzi do złamania (naruszenia lub zakłócenia) zasady ciągłości bilansowej. Omówiono też reguły przywrócenia ciągłości, określone w regulacjach polskiej rachunkowości (uor, KSR) oraz MSSF.

Jak dobrać dane niefinansowe, aby prezentowały istotne cechy działalności

Andrzej Niemiec
Prezentacja danych niefinansowych służy lepszemu zrozumieniu sprawozdań finansowych przez interesariuszy. Aby osiągnąć ten cel, niezbędny jest odpowiedni dobór mierników i/lub wskaźników odzwierciedlających te aspekty działalności przedsiębiorstwa, których nie oddaje w pełni sprawozdanie finansowe.

Nadrzędne zasady rachunkowości

Rzetelny i jasny obraz – ideał czy mrzonka

Nelli Artienwicz
Artykuł opisuje jedną z najważniejszych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych zasad rachunkowości – true and fair view.

Sporządzanie informacji dodatkowej a zasada istotności

Czy zasadę istotności stosuje się także do dodatkowych informacji i objaśnień?
Art. 4 ust. 1a uor zobowiązuje jednostki do przedstawienia w informacji dodatkowej (obejmuje ona wprowadzenie oraz dodatkowe informacje i objaśnienia) wszelkich uzupełniających wyjaśnień koniecznych do rzetelnego i jasnego przedstawienia ich sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego. Oznacza to, jak rozumiem, że jednostka powinna ocenić, czy sporządzona przez nią informacja dodatkowa (w tym dodatkowe informacje i objaśnienia), zawierająca wyjaśnienia przewidziane we właściwym załączniku do uor, czyni zadość temu wymogowi, czy też konieczne są dodatkowe wyjaśnienia.
Czy zatem jednostka może również, kierując się zasadą istotności, pomijać w dodatkowych informacjach i objaśnieniach te wyjaśnienia, przewidziane w załączniku do uor, które w jej warunkach są nieistotne, a zaciemniają tylko obraz sytuacji przekazywany przez sprawozdanie finansowe?

Nadrzędne zasady rachunkowości

Zasada memoriału

Waldemar Gos
Opracowanie omawia istotę zasady memoriału i kwestie związane z jej stosowaniem.

Nadrzędne zasady rachunkowości

Istotność w rachunkowości

Przemysław Kabalski
Artykuł omawia problemy, jakie wiążą się ze stosowaniem zasady istotności (prawa do uproszczeń) w rachunkowości prowadzonej zgodnie z uor i MSSF.

Zasada istotności, w przeciwieństwie do wszystkich innych tzw. zasad nadrzędnych rachunkowości finansowej, ma charakter wyłącznie pragmatyczny, a nie koncepcyjny. U jej podstaw leży racjonalna przesłanka obniżania kosztów działania rachunkowości tak, żeby jej prowadzenie było tańsze. Upraszczać powinno się oczywiście w taki sposób, aby nie pogorszyło to wiarygodności i przydatności informacji zawartych w księgach rachunkowych i sprawozdaniach finansowych. Innymi słowy chodzi o to, aby uzyskać „jakość i przydatność za rozsądną cenę”.


Rachunkowość

Zaangażowanie w kapitale a istotność

W aktywach i zobowiązaniach bilansu (załącznik nr 1 do uor) pojawiły się ostatnio nowe pozycje, oznaczone jako dotyczące jednostek, w których jednostka sporządzająca sprawozdanie posiada zaangażowanie w kapitale.
Co to oznacza, gdyż definicja (art. 3 ust. 1 pkt 37d uor) nie jest jasna. Czy sporządzając sprawozdanie finansowe, można stosować zasadę istotności i nie wykazywać tego rodzaju zaangażowania, jeżeli jest ono nieznaczne?

Rachunkowość

Na czym polega istotność w rachunkowości

Na czym polega istotność w rachunkowości?
Czy jednostki mogą ją stosować tylko przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych, czy także przy sporządzaniu sprawozdań finansowych? Czy należy łączyć stosowanie uproszczeń w rachunkowości przewidzianych w uor z istotnością?

Jedną z nadrzędnych zasad rachunkowości o charakterze praktycznym jest zasada istotności. Uor w art. 4 ust. 4 stanowi, że stosując przepisy ustawy, jednostka kieruje się zasadą istotności, przy czym za istotne uznaje się te informacje wykazywane lub ujawniane w sprawozdaniu finansowym, których pominięcie lub zniekształcenie mogłoby wpływać na decyzje podejmowane na ich podstawie przez użytkowników sprawozdań. Nie można uznać poszczególnej pozycji za nieistotną, jeżeli ogół takich pozycji uznaje się za istotny. Z kolei w art. 4 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 uor wyjaśnia się, że jednostka może – w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości – stosować uproszczenia pod warunkiem, że nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego. Jednostka, określając zasady (politykę) rachunkowości, powinna zatem zapewnić wyodrębnienie w rachunkowości, a więc zarówno w księgach rachunkowych, jak i sprawozdaniu finansowym wszystkich zdarzeń istotnych do oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego, przy zachowaniu zasady ostrożności.


Nadrzędne zasady rachunkowości

Współmierność przychodów i kosztów

Waldemar Gos
Jedną z zasad nadrzędnych wymienionych w ustawie o rachunkowości jest zasada współmierności[1]. Jednak ani dyrektywa UE, ani założenia koncepcyjne MSSF o niej nie wspominają. Czyżby przestała być potrzebna?

Sir David Tweedie, długoletni przewodniczący Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB), będącej autorem MSR/MSSF, stwierdził, że sprawozdawczość finansowa końca lat 60. XX w. rozwinęła się w system, który próbował w ramach 2 podstawowych sprawozdań sprostać kilku (często wykluczającym się) celom jednocześnie: mierzyć efektywność, chronić interesy inwestorów, kontrolować aktywa, wspomagać podejmowanie decyzji przez zarządzających, informować akcjonariuszy o zarządzaniu ich inwestycjami.


Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....