Za błąd odpowiada zarówno ubezpieczyciel, jak i właściciel biura rachunkowego

Aleksander Woźniak

Za szkodę powstałą wskutek błędu biura rachunkowego odpowiadają w równej mierze ubezpieczyciel i właściciel biura, z tym że spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia drugiego z tego obowiązku.

Tak orzekł SA w Warszawie w wyroku z 14.02.2020 (VII AGa 1764/18).

  • Kc – Kodeks cywilny
  • US – Urząd Skarbowy
  • SA – Sąd Apelacyjny

W tej sprawie błąd popełniony przez biuro rachunkowe kosztował klientów niemal 250 tys. zł. Biuro było ubezpieczone od odpowiedzialności cywilnej, lecz ubezpieczyciel próbował dowieść, że szkoda powstała wskutek czynności nieobjętej polisą.

Spór dotyczył więc w głównej mierze tego, czy czynność biura mieściła się w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (objętego ochroną ubezpieczeniową), czy była już poradą prawną w zakresie doradztwa podatkowego, którego właścicielka biura świadczyć nie mogła.

Jednak na tle tej sprawy powstała różnica w ocenie przez sądy obu instancji, kto ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę – czy tylko ubezpieczyciel, czy również ubezpieczony (w tym przypadku właścicielka biura rachunkowego).

Konsekwencje błędnego zgłoszenia do VAT

Klientami biura byli małżonkowie prowadzący wspólnie gospodarstwo rolne, obejmujące działy specjalne produkcji rolnej związanej z chowem i hodowlą drobiu. Oboje byli współwłaścicielami gospodarstwa na zasadach wspólności małżeńskiej.

W marcu 2011 mężczyzna złożył w US zgłoszenie rejestracyjne VAT, wskazując, że rezygnuje ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT (dla rolników ryczałtowych) i wybiera status czynnego podatnika VAT. Zaraz potem zawarł z właścicielką biura rachunkowego umowę na prowadzenia spraw księgowo-finansowych gospodarstwa.

Po niespełna 2 latach właścicielka biura poinformowała małżonków, że żona klienta, mimo prowadzonego z nim wspólnie gospodarstwa rolnego, również może być czynnym podatnikiem VAT. Rolniczka więc także zarejestrowała się w US jako odrębny podatnik VAT i zawarła umowę z właścicielką biura na prowadzenie spraw księgowo-finansowych. Następnie przez niemal 2 lata wystawiała faktury za sprzedaż artykułów rolnych (w ramach prowadzonego przez siebie i męża gospodarstwa rolnego) oraz przyjmowała faktury zakupowe.

Zakwestionowała to dopiero kontrola podatkowa na przełomie lat 2014 i 2015, a potem jeszcze w 2016. Ustalono, że skoro rolnik jako pierwszy zarejestrował się dla celów VAT z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego, to jego żona nie może być już odrębnym podatnikiem VAT. US więc nie tylko zakwestionował prawo rolniczki do odliczania podatku naliczonego, ale przede wszystkim uznał, że musi ona zapłacić podatek z tytułu wystawionych przez siebie faktur, na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. W sumie było to ponad 210 tys. zł plus odsetki za zwłokę.

Małżonkowie uznali, że winę ponosi właścicielka biura rachunkowego, która nie tylko udzieliła im błędnej informacji na początku współpracy, ale też nigdy potem nie wspomniała o jakichkolwiek przeciwwskazaniach, by żona rolnika mogła być odrębnym podatnikiem. Wystąpili więc o odszkodowanie do firmy ubezpieczeniowej, w której właścicielka biura wykupiła polisę.

Spór o odszkodowanie z OC

Ubezpieczyciel, w ramach obowiązkowego ubezpieczenia OC, wypłacił małżonkom tyle, ile wynikało z sumy gwarancyjnej 15 tys. euro. Przyznał, że właścicielka biura wykupiła dodatkowo ubezpieczenie dobrowolne z sumą gwarancyjną 500 tys. zł (na jedno i wszystkie zdarzenia), ale – jak stwierdził – nie obejmuje ono czynności z zakresu doradztwa podatkowego.

Przypomniał, że podmioty uprawnione do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych mogą – zgodnie z art. 76a uor – wykonywać tylko niektóre czynności doradztwa podatkowego, tj. prowadzić księgi podatkowe, sporządzać i składać zeznania i deklaracje podatkowe oraz udzielać pomocy w tym zakresie (pełen zakres tych czynności jest wymieniony w art. 4 ust. 3 pkt 2–6 uor – przyp. red.).

Natomiast w tej sprawie – jak argumentował ubezpieczyciel – szkoda nie wynikła z działania lub zaniechania właścicielki biura w związku z usługowym prowadzenia ksiąg rachunkowych. Przyczyną było – jak twierdził – zaniechanie udzielenia porady podatkowej wskazującej, który z małżonków powinien wykonywać dane usługi, aby istniała możliwość odliczenia podatku VAT od tych usług. A to – jak przekonywał – jest już udzielaniem porad, opinii i wyjaśnień z zakresu zobowiązań podatkowych, co zgodnie z ustawą o doradztwie podatkowym jest zarezerwowane dla podmiotów z uprawnieniami doradcy podatkowego.

Sąd Okręgowy w Warszawie w przeważającej części (tj. co do kwoty na ponad 238 tys. zł) uwzględnił powództwo małżonków w odniesieniu do ubezpieczyciela. Natomiast w całości oddalił je w stosunku do właścicielki biura rachunkowego. Stwierdził bowiem, że zaspokojenie wierzyciela przez jeden z podmiotów odpowiedzialnych za zapłatę odszkodowania (w tym wypadku przez ubezpieczyciela) zwalnia drugiego z obowiązku naprawienia szkody. Niezasadne byłoby więc zasądzenie takiego odszkodowania od obu podmiotów jednocześnie – orzekł SO.

Małżonkowie uważali, że sąd popełnił błąd, bo skoro uznał winę właścicielki biura, to nie powinien oddalać powództwa w stosunku do niej. Na dodatek w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że wyrządzona szkoda została naprawiona. Odpowiedzialność powinien więc ponieść zarówno ubezpieczyciel, jak i właścicielka biura, z tym że spełnienie zobowiązania przez jednego z nich zwalnia ze świadczenia drugiego – przekonywali powodowie.

Ubezpieczenie nie uchyla odpowiedzialności

SA w Warszawie przyznał im rację i zmienił zaskarżony wyrok. Zasądził tę samą kwotę (ponad 238 tys. zł) od obu pozwanych, z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia drugiego z tego obowiązku.

Solidarnie też obciążył pozwanych kosztami procesu w 91,13% (pozostałe 8,87% kosztów musieli ponieść małżonkowi, ponieważ przegrali częściowo spór o odsetki za zwłokę).

Oprócz tego SA nakazał właścicielce biura zapłatę 20 tys. zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym. Ubezpieczycielowi nakazał z tego samego powodu zapłatę ponad 8 tys. zł.

SA przypomniał, że zawarcie umowy ubezpieczenia OC nie uchyla odpowiedzialności podmiotu, którego działanie lub zaniechanie doprowadziło do powstania szkody. Stwierdził, że oboje pozwani ponoszą odpowiedzialność in solidum, czyli odpowiadają za jedną szkodę na podstawie dwóch odrębnych reżimów: ubezpieczyciel – z kontraktu, czyli z umowy ubezpieczenia, a właścicielka biura – z odpowiedzialności kontraktowej, czyli z umowy na prowadzenie spraw księgowo-finansowych lub z odpowiedzialności deliktowej.

Każdy z pozwanych ma więc samodzielny dług wobec poszkodowanych, przy czym spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia drugiego z obowiązku świadczenia w takim zakresie. To daje gwarancję pełnego zaspokojenia roszczeń poszkodowanych, np. w razie niewypłacalności jednego z dłużników – wyjaśnił SA.

Wskazał na art. 822 § 4 Kc, z którego wynika, że uprawniony do odszkodowania może dochodzić go bezpośrednio od ubezpieczyciela, ale dochodzenie odszkodowania od bezpośrednio odpowiedzialnego czy też od ubezpieczyciela albo od obu tych podmiotów zależy wyłącznie od wyboru uprawnionego (tak też wyrok SA w Katowicach z 16.04.2015, I ACa 1085/14).

SA podkreślił, że samo wydanie wyroku wobec ubezpieczyciela, nawet gdyby był to wyrok prawomocny, nie dowodzi zaspokojenia roszczenia przez tego pozwanego. Tak byłoby tylko wtedy, gdyby ubezpieczyciel dobrowolnie lub wskutek egzekucji zapłacił kwotę zasądzoną wyrokiem. W tej sprawie jednak było inaczej.

Skoro więc powodowie zdecydowali się na dochodzenie odszkodowania zarówno od właścicielki biura, jak i od ubezpieczyciela, a na dzień zamknięcia rozprawy szkoda wciąż nie była naprawiona, to nie było podstaw do oddalenia ich powództwa wobec księgowej.

To nie było doradztwo

SA wskazał też, że ubezpieczyciel w żaden sposób nie udowodnił wyłączenia swej odpowiedzialności odszkodowawczej. Z umowy ubezpieczenia OC wynikało jednoznacznie, że ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody wywołane umyślnie przez ubezpieczonego. W tej sprawie jednak nie wskazał on, ani nawet nie twierdził, że właścicielce biura można przypisać winę umyślną w niedopełnieniu obowiązków umownych. W równym stopniu więc, co i ona, ponosi odpowiedzialność za szkodę.

Oba sądy nie miały natomiast wątpliwości, że szkoda wynikła z czynności, które mieściły się w zakresie czynności usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Biuro rachunkowe może bowiem sporządzać, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznania i deklaracje podatkowych oraz udzielać pomocy w tym zakresie. Tak właśnie – zdaniem sądów – należało zakwalifikować sporządzanie deklaracji podatkowych rolniczce i wykazywanie w nich podatku naliczonego.

W ocenie sędziów poinformowanie o tym, że żona klienta nie może zostać zarejestrowana jako czynny podatnik VAT, z uwagi na to, że jako pierwszy takiej rejestracji dokonał jej mąż (klient), wchodziło w zakres kompetencji i obowiązków właścicielki biura rachunkowego.

Niewątpliwie gdyby działała z należytą starannością, powinna była upewnić się przed wypełnieniem deklaracji podatkowych, że klientka faktycznie ma prawo być podatkiem VAT i przysługuje jej prawo do odliczania podatku naliczonego – stwierdził sąd.

SA wskazał ponadto, że w toku postępowania ubezpieczyciel nie przedstawił żadnych dowodów (np. opinii biegłego) na potwierdzenie tego, że właścicielka biura udzieliła porady w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o doradztwie podatkowym.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Temat: „Biuro rachunkowe na wokandzie”
Biuro rachunkowe

Prowadzenie ksiąg to nie doradztwo

Czynności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg nie obejmują doradzania, jaką formę opodatkowania wybrać, ani nawet informowania klienta o przekroczeniu limitu uprawniającego np. do ryczałtu ewidencjonowanego. Zadaniem biura rachunkowego jest natomiast zaprowadzić właściwe księgi i ewidencje, gdy taki obowiązek wynika z przepisu.

To główne wnioski z zarządzenia Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z 12.10.2020 (XI GC 362/20). Orzeczenie nie jest prawomocne.

Pozew złożony w tej sprawie przeciwko właścicielowi biura rachunkowego (o zapłatę ponad 68 tys. zł plus odsetki) wynikał z dwóch roszczeń.

Udostępnienie podpisu elektronicznego nie świadczy o aktywności zawodowej

Posługiwanie się przez pracowników kancelarii podpisem elektronicznym z nazwiskiem doradcy podatkowego nie jest dowodem wykonywania przez niego pracy zarobkowej w czasie choroby.

Utratę prawa do zasiłku chorobowego powoduje:

  • wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub
  • wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem.
Biuro rachunkowe

Zakupy do biura oraz sporadyczne wykonywanie usług to również działalność gospodarcza

ZUS nie może twierdzić, że właścicielka biura rachunkowego nie podlega ubezpieczeniom społecznym, skoro w innej sprawie domagał się zwrotu nienależnie pobranych zasiłków, dowodząc, że działalność gospodarcza była jednak prowadzona.

Taką niekonsekwencję ZUS wytknął SO w Łodzi w wyroku z 31.03.2020 (VIII U 2077/19). W rezultacie orzekł, że księgowa podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Biuro rachunkowe

Pakiet przewozowy nie mieści się w zakresie doradztwa podatkowego

Doradca podatkowy nie może reprezentować podatnika w sprawach dotyczących naruszenia przepisów pakietu przewozowego.

Biuro rachunkowe nie może odmówić wydania dokumentacji klienta

Za odmowę wydania organom podatkowym dokumentacji klienta grozi biuru rachunkowemu kara porządkowa, nawet jeśli klient nie zapłacił za wykonane usługi.
Biuro rachunkowe

Zarzuty niezadowolonego klienta nie mogą być ogólnikowe ani gołosłowne

Biuro rachunkowe nie zapłaci za wynagrodzenie swego następcy, który na nowo wprowadził dokumenty księgowe i złożył skorygowane deklaracje, jeżeli nie wiadomo, jakiego okresu one dotyczyły i z czego ta korekta wynikała.
Biuro rachunkowe

Obowiązek wydania dokumentów księgowych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec klienta

Organ egzekucyjny może żądać dokumentów księgowych od doradcy będącego pełnomocnikiem podatnika w postępowaniu egzekucyjnym. Jednak żądane informacje muszą być niezbędne do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Usługi księgowe są usługami ciągłymi

Nie można samodzielnie decydować o momencie powstania przychodu ani pomijać żadnych wpłat klientów.

Tak orzekł NSA w wyroku z 3.10.2018 (II FSK 3070/16).

Od właściciela biura rachunkowego wymaga się szczególnej staranności i profesjonalizmu przy rozliczeniach podatkowych, w tym własnych. Orzeczenie NSA, podobnie jak i sądu I instancji wskazuje, że i w tej branży zdarzają się uchybienia.

Biuro rachunkowe

Brak winy zwalnia właściciela biura z odpowiedzialności

Biuro rachunkowe nie ponosi odpowiedzialności za brak zmiany zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, jeżeli klient swoimi działaniami dąży do zachowania dotychczasowego statusu ubezpieczeniowego – wynika z wyroku SO w Olsztynie z 7.11.2018 (IX Ca 724/18).
Biuro rachunkowe

Kara za przywłaszczenie mienia klienta i podrabianie jego dokumentów

Pobranie od klienta kwot z tytułu zaliczek na podatek dochodowy i VAT i nieodprowadzenie ich na konto US to przywłaszczenie, a podpisywanie się za niego jego imieniem i nazwiskiem na deklaracjach podatkowych to podrabianie dokumentów. Oba czyny są zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 mies. do 5 lat.
Biuro rachunkowe

Umowa o świadczenie usług księgowych zawarta z przyszłym przedsiębiorcą

Jeżeli klient biura rachunkowego ma dopiero zamiar rozpocząć działalność gospodarczą, to podpisana z nim umowa jest umową z konsumentem. To zaś oznacza większe rygory związane z ochroną praw konsumenckich.
Biuro rachunkowe

Sądowy finał awantury w biurze rachunkowym

300 zł grzywny nałożył sąd na klienta biura rachunkowego za to, że krzyczał na właścicielkę biura, używał wobec niej obraźliwych słów, popychał ją i odmówił opuszczenia biura.
Biuro rachunkowe

Umowa ustna lub dorozumiana jest równie ważna jak pisemna

Wniosek o dofinansowanie nie jest częścią sprawozdania finansowego i jego przygotowanie nie mieści się w obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Kto się jednak podejmie jego sporządzenia, choćby w sposób dorozumiany, musi ponieść konsekwencje własnych zaniedbań.
Biuro rachunkowe

Księgowanie nie jest dziełem

Wykonywanie na zlecenie biura rachunkowego dużej liczby jednakowych, powtarzających się czynności, w długim okresie i w sposób ciągły, wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowy o dzieło.

Biuro rachunkowe zatrudniało księgową (emerytkę), zawierając z nią liczne umowy o dzieło. Były one podpisywane cyklicznie – co 2 tygodnie lub co miesiąc – na kilkunastodniowe okresy. Wynagrodzenie określano kwotowo, a jego wysokość zależała od ilości dokumentacji do przeanalizowania. Wypłacano je na podstawie wystawionych rachunków.

Kontakty z urzędem

Niewydanie ksiąg nie zawsze jest wykroczeniem skarbowym

Nie każdy księgowy lub doradca podatkowy popełnia wykroczenie skarbowe, gdy odmawia udostępnienia organom podatkowym dokumentacji podatkowej swojego klienta.

Sąd I instancji uznał doradcę podatkowego za winnego popełnienia wykroczenia skarbowego z art. 83 § 2 Kks. Przepis ten przewiduje grzywnę za nieokazanie księgi lub innego dokumentu dotyczącego prowadzonej działalności gospodarczej. Jest to traktowane jako udaremnianie lub utrudnianie wykonania czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzenia:

Biuro rachunkowe

Obowiązek wydania dokumentacji podatkowej klienta

Biuro rachunkowe musi udostępnić organom podatkowym dokumentację podatkową swojego klienta. Odmowa jest zagrożona karą do 2800 zł.

W tym wypadku mają zastosowanie art. 262 § 1 i § 3 Op. W świetle § 1 karą do 2800 zł mogą zostać ukarani: strona (podatnik), pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach.

Biuro rachunkowe

Podwyższenie składki wypadkowej na skutek pomyłki biura rachunkowego

Pomyłka to nie powód, by wymierzać dotkliwą sankcję płatnikowi składek, zwłaszcza gdy przekazał on do biura rachunkowego prawidłowe dane.

Spółka zawarła z biurem rachunkowym umowę zlecenia na obsługę księgowo-płacową i na tej podstawie przekazuje mu wykazy pracowników z informacją o wysokości wynagrodzenia i przerw w pracy. Do obowiązków biura należy m.in. sporządzanie deklaracji ZUS IWA, przekazywanych do ZUS.

Biuro rachunkowe

Czy biuro rachunkowe może reprezentować przedsiębiorcę w sporze sądowym z ZUS

Księgowy i doradca podatkowy mogą być pełnomocnikami procesowymi w sporze z ZUS tylko w tym zakresie, w którym stale obsługiwali klienta.
Biuro rachunkowe

Konflikt z biurem rachunkowym nie uzasadnia wstrzymania zapłaty

Klient biura rachunkowego nie może jednostronnie, według własnego uznania, odmówić zapłaty wynagrodzenia za wykonane usługi, nawet jeśli ma zastrzeżenia do ich jakości – wynika z wyroku SR Szczecin – Centrum w Szczecinie.

Spór powstał pomiędzy księgową prowadzącą samodzielnie usługi księgowe a spółką z o.o., która werbowała pracowników i oddelegowywała ich do pracy za granicą. Praca polegała na opiekowaniu się pacjentami. Umowy z tymi ostatnimi podpisywała niemiecka firma, której polska spółka wystawiała faktury. Wynikające z nich należności obejmowały wynagrodzenie pracowników, należności publicznoprawne (podatki, składki ZUS) i koszty administracyjne.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....