Wymogi szczególne, jakim powinna odpowiadać dokumentacja każdego badania sprawozdania finansowego

Antoni Kwasiborski biegły rewident, wspólnik i prezes zarządu Rewiks sp. z o.o.
KSB stawiają liczne wymogi dokumentacji badania sprawozdania finansowego (sf). Wiele z tych wymogów ma charakter powszechny, bo dotyczą dokumentacji każdego badania, stanowiącej element akt badania określonych – wraz z innymi zbiorami dokumentacji firmy audytorskiej – w uobr2. Obowiązek spełnienia przez dokumentację badania innych, szczególnych wymogów powstaje, jeśli badane (sf) zawiera określone informacje oraz gdy badana jednostka spełnia warunki wskazane w KSB.
Te szczególne wymogi są przedmiotem niniejszego opracowania.

Szczególne wymogi stawiane dokumentacji badania wraz ze wskazaniem warunku, w razie spełnienia którego powstaje obowiązek dokumentowania, określają KSB wymienione w tabeli poniżej[1].

Trzeba przypomnieć, że w KSB 230 Dokumentacja badania zostały ustalone relacje między wymogami tego standardu i innych KSB, określające zarówno powszechne, jak i szczególne wymogi stawiane dokumentacji. Natomiast inne niż KSB 230 standardy badania określają szczególne wymogi stawiane dokumentacji i wyjaśniają, jak stosować KSB 230 w specyficznych okolicznościach. Szczególne wymogi stawiane dokumentacji w innych KSB nie ograniczają stosowania KSB 230.

KSB Warunek, którego spełnienie powoduje obowiązek dokumentowania
260 Komunikowanie się z osobami sprawującymi nadzór Istnienie organu nadzoru lub osób sprawujących nadzór
450 Ocena zniekształceń rozpoznanych podczas badania Rozpoznanie zniekształceń w toku badania
540 Badanie wartości szacunkowych, w tym szacunków wartości godziwej i powiązanych ujawnień Występowanie w sf istotnych wartości szacunkowych
550 Podmioty powiązane Powiązania badanej jednostki z innymi podmiotami
600 Badanie sprawozdań finansowych grupy (w tym praca biegłych rewidentów części grupy) – uwagi szczególne[*] Badane sf będące skonsolidowanym sf grupy kapitałowej
610 Wykorzystanie pracy audytorów wewnętrznych Korzystanie przez biegłego rewidenta z wyników audytu wewnętrznego
620 Korzystanie z wyników pracy eksperta powołanego przez biegłego rewidenta Zatrudnienie eksperta przez biegłego rewidenta
580 Pisemne oświadczenia Różne warunki przedstawione w dalszej części artykułu

[*] Temat pominięto w opracowaniu, gdyż dotyczy on dokumentacji badań jednostkowych sf.

[1] Wg załącznika do KSB 230. Warunek, którego spełnienie powoduje obowiązek dokumentowania, został dodany przez autora artykułu.

[2] W celu ułatwienia wglądu w postanowienia KSB, w opracowaniu w nawiasach kwadratowych podano numer KSB i paragraf.

Okoliczność, że którykolwiek KSB nie zawiera wymogu dotyczącego dokumentacji, nie oznacza, że na skutek przestrzegania tego KSB nie powstanie żadna dokumentacja. W takim przypadku dokumentacja badania musi spełniać wymogi KSB 230 [230, A6][2].

Uważny czytelnik zauważy zapewne, że postanowienia KSB 230 i KSB wymienionych w załączniku do tego standardu nie wyczerpują wymogów stawianych dokumentacji badania. Załącznik ten wymienia bowiem tylko te standardy, w których wymogi stawiane dokumentacji poprzedzono śródtytułem „Dokumentacja”, pod którym określono wymagane dokumenty. Wiedza o oczekiwanej zawartości dokumentacji badania staje się pełniejsza po zapoznaniu się z czynnościami, jakie biegły rewident powinien wykonać, warunkującymi uzyskanie określonych dokumentów. Z tego powodu w artykule zrelacjonowano za KSB informacje o niektórych z tych czynności. W części KSB, np. KSB 560 Późniejsze zdarzenia i 570 Kontynuacja działalności, nie sformalizowano wymogów stawianych dokumentacji badania, chociaż standardy te zawierają wymogi dokumentowania przewidzianych nimi procedur.

Trzeba tu przypomnieć, że w myśl § 22 KSB 200 Ogólne cele niezależnego biegłego rewidenta oraz przeprowadzanie badania zgodnie z MSB biegły rewident przestrzega każdego wymogu każdego standardu, chyba że:

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • MSB – Międzynarodowe Standardy Badania
  • cały standard nie jest odpowiedni dla danego badania lub
  • wymóg nie jest odpowiedni, ponieważ ma charakter warunkowy, a warunek nie zachodzi.

W wyjątkowych okolicznościach biegły rewident może uznać za konieczne odstąpienie od spełnienia jakiegoś wymogu standardu, ale tylko wtedy, gdy wymóg zakłada przeprowadzenie określonej procedury, a w warunkach danego badania procedura ta byłaby nieskuteczna dla osiągnięcia celu wynikającego z tego wymogu.

W takim przypadku biegły rewident przeprowadza alternatywne procedury badania, aby osiągnąć cel wynikający z tego wymogu [200, 23].

Dokumentacja komunikowania się z osobami sprawującymi nadzór

W przypadku powołania w badanej jednostce organu nadzoru lub osób sprawujących nadzór, w dokumentacji badania zamieszcza się pisemne oświadczenia osób sprawujących nadzór, o jakie prosił biegły rewident, oraz kopie informacji przekazanych pisemnie tym osobom.

W przypadku przekazu ustnego biegły rewident włącza do dokumentacji badania notatkę, wskazującą datę i osobę, której przekazał [260, 23; 260,16]:

  • swoją opinię nt. znaczących jakościowych aspektów praktyki rachunkowości jednostki, w tym zasad (polityki) rachunkowości, wartości szacunkowych i ujawnień w sf,
  • informacje o znaczących trudnościach napotkanych podczas badania,
  • informacje o znaczących sprawach wynikłych podczas badania, które były przedmiotem rozmów lub korespondencji z kierownictwem, jeśli takie się odbyły (zgodnie z Ksh osoby wchodzące w skład rady nadzorczej spółek kapitałowych nie uczestniczą w zarządzaniu),
  • informacje o innych wynikających z badania sprawach, które zgodnie z zawodowym osądem biegłego rewidenta są znaczące dla nadzoru nad sf, jeśli takie stwierdzono.

Także inne standardy niż KSB 260 wymagają dokumentowania komunikacji. Np. w KSB 570 Kontynuacja działalności, pod śródtytułem „Komunikowanie się z osobami sprawującymi nadzór” znajduje się § 23, stanowiący, że biegły rewident informuje osoby sprawujące nadzór o rozpoznanych zdarzeniach i uwarunkowaniach, które mogą budzić poważne wątpliwości co do zdolności jednostki do kontynuacji działalności. Komunikowanie się z osobami sprawującym nadzór obejmuje następujące zagadnienia:

  • czy zdarzenia lub uwarunkowania stanowią istotną niepewność,
  • czy przyjęte założenie kontynuacji działalności jest zasadne przy sporządzaniu i prezentacji sf,
  • czy powiązane ujawnienia w sf są adekwatne.

Wyświetlono 16% treści artykułu

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Audytor”
Audytor

Wybór pozycji do badania (cz. I)

Waldemar Lachowski
W artykule przedstawiono przesłanki ustalania liczby i wyboru pozycji do badania jako źródła dowodów rewizyjnych (celowość, zakres, poziom pewności wyników, powiązanie z modelem ryzyka i istotnością) ze szczególnym uwzględnieniem próbkowania.

Biegły rewident, badając sprawozdanie finansowe (sf), może stosować różne techniki i narzędzia. Część z nich ma zastosowanie do badania całych zbiorów danych, a część – do wybranej ze zbioru, bardziej lub mniej reprezentatywnej, próbki jednostek (pozycji) wchodzących w jego skład.


Audytor

Nowelizacja ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich i nadzorze publicznym

Maciej Chorostkowski
Opracowanie przedstawia nową – zawartą w znowelizowanej uobr – koncepcję nadzoru publicznego nad usługami audytorskimi i jej wpływ na rolę nowego organu nadzoru (PANA), PIBR, biegłych rewidentów i firmy audytorskie.

Po ponad półrocznym procesie legislacyjnym 5.09.2019 r. weszła w życie ustawa z 19.07.2019 r. o zmianie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz niektórych innych ustaw. Wynikające z niej zmiany w zdecydowanej większości obowiązują jednak dopiero od 1.01.2020 r.


Pytania i odpowiedzi

Jakim podpisem elektronicznym opatruje się sprawozdanie z badania

Jestem wpisanym na listę biegłym rewidentem. Mam nowy dowód osobisty (z tzw. warstwą elektroniczną).
Czy mogę podpisywać sprawozdania z badania elektronicznym podpisem osobistym?

Zgodnie z art. 45 ust. 1f uor sprawozdanie finansowe sporządzane w postaci elektronicznej opatruje się podpisem elektronicznym, który może być podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo – od 1.01.2020 r. – podpisem osobistym. Z kolei znowelizowana uobr przewiduje (art. 86), że wszystkie sprawozdania biegłego rewidenta z badania (a nie – jak dotychczas – dotyczące podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców KRS) sporządza się wyłącznie w postaci elektronicznej oraz opatruje jego kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Uobr nie wskazuje, aby można było złożyć podpis zaufany lub osobisty.


Pytania i odpowiedzi

Zmiana sprawozdania z badania na skutek zmiany sprawozdania finansowego

Zetknąłem się z dość niecodzienną sytuacją. Na zgromadzeniu wspólników spółki z o.o., którą badałem (badanie ustawowe), wydając opinię bez zastrzeżeń, mniejszościowi wspólnicy, niewchodzący w skład zarządu, podnieśli, że w sprawozdaniu finansowym (sf) brak jest informacji, że spółka – jako podmiot dominujący w grupie – udzieliła poręczeń bankowych jednostce zależnej. Tymczasem – wobec trudności płatniczych spółki zależnej – spółka dominująca będzie niebawem zmuszona zrealizować udzielone bankowi poręczenie (kwota znacząca z punktu widzenia badanego przeze mnie sf). Przerwano zgromadzenie wspólników, przesunięto głosowanie nad zatwierdzeniem sf i zobowiązano zarząd do jego korekty.
O udzieleniu poręczeń nie powiadomiono mnie w oświadczeniu zarządu. Informacji takich nie zawierały również dokumenty otrzymane od prawników współpracujących ze spółką ani nie wynikały one z ksiąg rachunkowych (spółka nie prowadzi ewidencji pozabilansowej).
Czy muszę zmienić sprawozdanie z badania, a jeżeli tak, to w jakiej formie – wydania sprostowania/uzupełnienia czy też wydania nowego sprawozdania? Czy spółka powinna przedłożyć zgromadzeniu wspólników oba pakiety sprawozdawcze (tj. obecne sf oraz to zmienione, i – analogicznie – moje sprawozdania z badania)? Czy na sposób rozwiązania opisanej kwestii wpływa okoliczność, że może zajść konieczność zmiany opinii np. na opinię z zastrzeżeniem?

Poruszonego problemu, tj. zmiany sprawozdania z badania, nie reguluje ani uobr, ani KSB 700 (Z) w brzmieniu MSB 700 (zmieniony) Formułowanie opinii oraz sprawozdawczość na temat sprawozdania finansowego. Natomiast poprzednio obowiązujący krajowy standard wykonywania zawodu KSRF 1 wskazywał w pkt 61, że informacje o skutkach istotnych zdarzeń, przekazane biegłemu rewidentowi przez kierownika jednostki po wyrażeniu opinii, lecz przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego (…) wymagają dodatkowego zbadania i – w razie potrzeby – wyrażenia opinii wraz z raportem na nowo, z jednoczesnym unieważnieniem opinii i raportu poprzedniego. Naszym zdaniem należałoby – korzystając z postanowień obowiązujących w poprzednim stanie prawnym – postąpić zgodnie z nimi.


Pytania i odpowiedzi

Zakaz badania przez biegłego rewidenta innej jednostki z branży

Jedna z firm zwróciła się do mnie z propozycją złożenia oferty na badanie jej sprawozdania finansowego (sf) pod warunkiem, że w okresie objętym umową (2 lata) nie zaangażuję się w badania sf innych firm tej branży.
Nie spotkałem się dotąd z taką sytuacją i nie wiem, czy wolno mi przystać na taki warunek, gdyż godzi on w niezależność biegłego rewidenta, a dalej – zważywszy, że prowadzę rozmowy z inną firmą z branży nt. jej badania – czy możliwe jest, abym w umowie uwzględnił rekompensatę z tytułu utraconych przychodów?

Zgodnie z art. 69 uobr firma audytorska, członkowie zespołu wykonującego badanie oraz osoba fizyczna mogąca wpłynąć na wynik badania muszą być niezależni od badanej jednostki. Nie mogą to być osoby, które brały udział w podejmowaniu przez nią decyzji w okresie objętym badanym sf, a także w okresie przeprowadzania badania.


Audytor

Jakość audytu, prestiż zawodu i konsolidacja środowiska

Barbara Misterska-Dragan
Barbara Misterska-Dragan – prezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów – przedstawia zamierzenia władz samorządu biegłych rewidentów w nowej kadencji.

Startując w wyborach na prezesa KRBR, zaproponowałam program działania oparty na trzech filarach: podnoszenie jakości usług, wzmacnianie prestiżu naszego zawodu oraz konsolidacja środowiska. Uważam, że realizacja tych priorytetów stanowi odpowiedź na kluczowe wyzwania stojące przed biegłymi rewidentami, od tego bowiem zależy przyszłość zawodu oraz pomyślność naszych firm. Cieszę się, że propozycje te zyskały aprobatę elektorów i nowo wybranej Krajowej Rady, która będzie je wcielać w życie. Wpisują się one w „Program działania PIBR na lata 2019–2023”, uchwalony przez Walny Zjazd.


Audytor

Dokumentacja systemu wewnętrznej kontroli jakości firmy audytorskiej (cz. II)

Antoni Kwasiborski
W artykule przedstawiono wymogi, jakie powinna spełniać dokumentacja poszczególnych elementów systemu wewnętrznej kontroli jakości[1].

Chociaż nie ma wymogu, by w regulaminie systemu wewnętrznej kontroli jakości (dalej skwj), sporządzanym przez firmę audytorską (dalej fa), wyraźnie oddzielać zasady od procedur, w artykule zaprezentowano je w taki właśnie sposób, gdyż pozwala to jaśniej przedstawić omawiane zagadnienia.


Audytor

Kontrola jakości wykonania zlecenia przez jednoosobową firmę audytorską

Prowadzę firmę audytorską w formie działalności gospodarczej, w której czynności rewizji finansowej wykonuję obecnie sam. Do niedawna zatrudniałem biegłego rewidenta, który był kontrolerem jakości przeprowadzonych przeze mnie badań, a ja byłem kontrolerem badań, w których on pełnił funkcję kluczowego biegłego rewidenta. Firma nie bada jzp.
Czy kontrola jakości wykonania zlecenia w przypadku takiej firmy jak moja (działalność jednoosobowa) jest konieczna? Jeżeli tak, to czy musi ją przeprowadzać biegły rewident, czy też można ją zlecić np. współpracującemu z nim właścicielowi biura rachunkowego (nie jest on biegłym rewidentem, ale jego kwalifikacje są wysokie)?

W pkt 35–37 obowiązującego KSKJ w brzmieniu MSKJ 1 Kontrola jakości firm przeprowadzających badania i przeglądy sprawozdań finansowych oraz wykonujących inne zlecenia usług atestacyjnych i pokrewnych[1] wskazano, że firma audytorska ma obowiązek określić zasady i wymagające przeprowadzenia procedury – w odniesieniu do odpowiednich zleceń – kontroli jakości wykonania zlecenia, która zapewnia obiektywną ocenę znaczących osądów dokonanych przez osoby wykonujące zlecenie oraz wniosków sformułowanych w trakcie sporządzania sprawozdania z badania (wykonania zlecenia).


Audytor

Oświadczenie o niezależności osób wykonujących badanie

Prowadzę firmę audytorską w formie spółki z o.o., która przeprowadza kilkanaście badań sprawozdań finansowych rocznie, angażując w to również asystentów i aplikantów, a czasem podwykonawców oraz ekspertów zewnętrznych. Z przepisów wynika obowiązek składania oświadczeń o niezależności.
Kto, jak często i komu składa takie oświadczenia?

Zgodnie z art. 69 ust. 1 uobr biegły rewident, przeprowadzając badanie, działa w interesie publicznym i przestrzega zasad etyki zawodowej, a w szczególności zachowuje uczciwość, obiektywizm, zawodowy sceptycyzm i należytą staranność; ma też odpowiednie kompetencje zawodowe oraz przestrzega tajemnicy zawodowej.


Audytor

Odpowiedzialność dyscyplinarna za usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych

Prowadzę firmę audytorską w formie działalności gospodarczej, a głównym przedmiotem tej działalności jest usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych kilkunastu klientów. Badań w zasadzie nie przeprowadzam (jeśli już, nie są to badania jzp).
Czy w związku z profilem mojej działalności ponoszę odpowiedzialność dyscyplinarną przed samorządem i czy podlegam kontroli KKN oraz KNA?

Audytor

Ranking firm audytorskich

Jak co roku dziennik „Rzeczpospolita” przygotował – na podstawie nadesłanych ankiet – ranking najlepszych firm audytorskich (opublikowany w „Rz” z 12.04.2019 r.).


Audytor

Obowiązek posiadania strony internetowej przez firmę audytorską

Prowadzę niewielką firmę audytorską w formie działalności gospodarczej. Dotychczas nie założyłem strony internetowej firmy.
Czy ciąży na mnie taki obowiązek? Jeżeli tak, to czy jestem również zobowiązany przekazać adres takiej strony do PIBR?

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....