Sto lat polskiego prawa rachunkowości (cz. II)

Sławomir Sojak Prof. dr hab. w Katedrze Rachunkowości Finansowej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania UMK w Toruniu.
Aleksandra Banaszkiewicz Dr, adiunkt w Katedrze Rachunkowości Zarządczej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania UMK w Toruniu.
Setna rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości to sprzyjająca okazja do podsumowań, przeglądów i ocen rozwoju w różnych obszarach, w tym prawa gospodarczego. Niniejsze opracowanie stanowi drugą część przeglądu regulacji prawnych dotyczących rachunkowości, które obowiązywały w Polsce w minionym stuleciu – w okresie sterowanej centralnie gospodarki niedoboru oraz powrotu do gospodarki rynkowej.

Przepisy o rachunkowości w okresie gospodarki centralnie sterowanej (1945–1989)[2]

[1] Część pierwszą opracowania, poświęconą przepisom o rachunkowości obowiązującym w okresie międzywojennym i w czasie okupacji, zamieściliśmy w „Rachunkowości” nr 11/2018.

[2] Polecamy też czytelnikom artykuł A. Karmańskiej, Rachunkowość w Polsce w okresie gospodarki centralnie planowanej, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości” t. 97(153)/2018, zawierający obszerną relację rozmowy ze Zdzisławem Fedakiem, redaktorem miesięcznika „Rachunkowość”, nt. będący przedmiotem niniejszej części artykułu.

[3] DzU nr 3 poz. 17.

[4] Jednolity Plan Kont zatwierdzony przez Przewodniczącego Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów i Ministra Przemysłu ob. H. Minca, obowiązujący od 1-go stycznia 1946 r. wszystkie państwowe, jak i pozostające pod zarządem państwowym przedsiębiorstwa handlowe i przemysłowe, Warszawa 1946.

Po zakończeniu II wojny światowej zmienił się w Polsce ustrój społeczno-gospodarczy. Polska stała się satelitą ZSRR, prowadzącym gospodarkę centralnie sterowaną, zwaną także systemem nakazowo-rozdzielczym. Na podstawie ustawy z 3.01.1946 r.

o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej[3] nastąpiła nacjonalizacja przedsiębiorstw przemysłowych, górniczych, komunikacyjnych, bankowych, ubezpieczeniowych i handlowych:

  • bez odszkodowania – należących do Rzeszy Niemieckiej i jej obywateli (art. 2 ust. 1),
  • za odszkodowaniem – od osób prywatnych pochodzenia polskiego (art. 3 ust. 1).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 państwo mogło przejęte przedsiębiorstwa „prowadzić we własnym zarządzie” albo przekazać je samorządowi terytorialnemu lub spółdzielniom. Utworzone w ten sposób przedsiębiorstwa państwowe miały stanowić podstawowe podmioty działalności gospodarczej, ukierunkowanej na realizację zamierzeń ekonomicznych określonych przez władze centralne.

Mimo że założenia funkcjonowania przedsiębiorstw zmieniły się radykalnie, w pierwszym powojennym okresie rachunkowość jednostek państwowych oparto na zasadach wypracowanych w okresie międzywojennym i podczas okupacji niemieckiej. Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi kwestie związane z rachunkowością były nadal Kodeks handlowy z 1934 r. i jednolity plan kont (jpk) stosowany w Generalnej Guberni.

Jednolity plan kont

  • MF – Minister Finansów
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

W celu wypracowania wzorców prowadzenia rachunkowości w nowych warunkach, w kwietniu 1945 r. powołano komisję ds. usprawnienia księgowości, działającą przy Departamencie Finansowym Ministra Przemysłu. Na jej czele stanął profesor SGH w Warszawie Stanisław Skrzywan. Efektem pracy komisji był jpk zawierający wykaz kont syntetycznych pogrupowanych wg klasyfikacji dziesiętnej oraz wytyczne określające ich treść, zasady budowy kont analitycznych, a także wzory dokumentów sprawozdawczości finansowej[4]. Tabele 1­–3 prezentują jpk, bilans oraz rachunek zysków i strat, które weszły w życie 1.01.1946 r.

Wyświetlono 6% treści artykułu

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Nowe artykuły na naszych stronach:
Jednolity Plik Kontrolny

Zmiany w strukturach JPK_VAT i JPK_FA – jak wpłyną na organizację pracy działu księgowości i innych działów przedsiębiorstwa

Agnieszka Baklarz
Aby sprostać rosnącym wymaganiom ustawodawcy w zakresie dostarczania danych o transakcjach podlegających VAT, przedsiębiorstwa muszą zapewnić przepływ stosownych informacji do działu księgowości (bądź do obsługującego je biura rachunkowego). Wiążą się z tym zmiany w oprogramowaniu, a także konieczność przeszkolenia pracowników i wdrożenia odpowiednich procedur.

W ostatnich miesiącach mamy do czynienia z dużym natężeniem zmian w obowiązkach informacyjnych, związanych z plikami JPK. Od 1.11.2019 r. obowiązuje nowa struktura pliku JPK_FA, która wymaga m.in. podawania nowych danych dotyczących faktur zaliczkowych.


VAT

Rozliczanie VAT od transakcji wewnątrzwspólnotowych (cz. II)

Mateusz Kaczmarek
W związku ze zmianą regulacji unijnych od 1.01.2020 r. zajdą zmiany w opodatkowaniu VAT transakcji transgranicznych na terenie UE. Modyfikacji ulegną m.in. zasady dokumentowania przemieszczenia towarów w ramach WDT, które zostaną ujednolicone w ramach całej UE na mocy rozporządzenia wykonawczego do dyrektywy 112[1].

W pierwszej części artykułu była mowa o tym, jakie transakcje stanowią WNT i WDT, a także o ustalaniu miejsca ich świadczenia (opodatkowania) – w tym o wynikających z dyrektywy nowych regułach dla transakcji łańcuchowych. W tej części przyjrzymy się zarówno zasadom rozliczania VAT od ww. dostaw i nabyć (szczególnie warunkom stosowania zerowej stawki do WDT), jak i opodatkowaniu wewnątrzwspólnotowych transakcji trójstronnych (WTT).


e-sprawozdanie finansowe

E-sprawozdawczość i zamknięcie ksiąg – okiem praktyka

Andrzej Netter
Zmiana formy rocznego sprawozdania finansowego (rsf) na elektroniczną oraz tegoroczne zmiany przepisów powodują, że planując zamknięcie ksiąg za 2019 r., należy uwzględnić nowe czynności, związane ze sporządzeniem e-sprawozdawczości.

Od 1.09.2019 r. obowiązują nowe struktury logiczne rsf (wersja 1-2). Zmiany dotyczą wszystkich struktur z wyjątkiem schemy dla jednostek sporządzających rsf zgodnie z rozporządzeniem MF w sprawie zakresu informacji wykazywanych w sprawozdaniach finansowych i skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych, wymaganych w prospekcie emisyjnym dla emitentów z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dla których właściwe są polskie zasady rachunkowości.


Inwestycje

Nieruchomości inwestycyjne – wyodrębnienie, ujęcie i prezentacja według ustawy o rachunkowości

Po prawie dwudziestu latach doświadczeń warto się zastanowić, jak jednostki, sporządzając sprawozdanie finansowe, rozumieją istotę nieruchomości inwestycyjnych i stosują wymogi uor dotyczące ich kwalifikacji i ujmowania, wyceny, prezentacji oraz ujawniania danych. W artykule odniesiono się do wybranych problemów, jakie rodzi ujmowanie i wycena nieruchomości, które mogą być uznane za nieruchomości inwestycyjne.

Od 2002 r. w dziale A bilansu, w ramach grupy IV „Inwestycje długoterminowe”, wyodrębniono poz. 1 „Nieruchomości”. Kolejna nowelizacja uor umożliwiła amortyzację tych obiektów, a więc usankcjonowała ich wycenę w cenie nabycia; następna zaś zmiana – która weszła w życie od 2009 r. – wprowadziła możliwość ich wyceny w wartości rynkowej bądź inaczej ustalonej wartości godziwej.


VAT

Rozliczanie VAT od transakcji wewnątrzwspólnotowych (cz. I)

Mateusz Kaczmarek
Od 1.01.2020 r. w związku ze zmianą regulacji unijnych[1] zajdą zmiany w zasadach opodatkowania VAT transakcji transgranicznych dokonywanych na terenie UE[2]. Opiszemy je na naszych łamach, gdy już zostaną uchwalone krajowe przepisy w tym zakresie[3], a na razie przypominamy reguły obowiązujące do końca 2019 r., które – w większości – pozostaną aktualne również w roku przyszłym.

Artykuł zawiera omówienie (wraz z przykładami) przepisów regulujących opodatkowanie VAT transakcji wewnątrzwspólnotowych. Zajmiemy się wyłącznie transakcjami podlegającymi opodatkowaniu, dokonywanymi pomiędzy czynnymi podatnikami VAT. Pominiemy specyfikę magazynu konsygnacyjnego, tzw. sprzedaży wysyłkowej oraz obrotu nowymi środkami transportu, towarami akcyzowymi i bonami, a także dostaw związanych z importem, dostaw towarów na pokładach środków transportu, towarów przeznaczonych dla niektórych sił zbrojnych, dla placówek i personelu dyplomatycznego, dostaw dotyczących statków i samolotów oraz dostaw towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków.


Zawód księgowego

Nie bójmy się robotów

Stanisław Hońko
Czy informacje prasowe przepowiadające schyłek profesji związanych z rachunkowością są oparte na wiarygodnych przesłankach? Czym są roboty księgowe i jakie funkcje wykonują obecnie? Czy automatyzacja rachunkowości spowoduje drastyczne zmniejszenie zatrudnienia? Artykuł daje odpowiedzi na te pytania, dowodząc, że przewidywania agonii zawodu księgowego są przedwczesne.

Co pewien czas pojawiają się pogłoski, że roboty zabiorą pracę księgowym. Roboty są nieomylne, nie chodzą na zwolnienia lekarskie, pracują non stop i nigdy nie są w złym humorze. Mają wiele cech, które pozwalają skutecznie konkurować na rynku pracy. Księgowych nie trzeba przekonywać, że te doniesienia nie są niczym więcej niż medialną sensacją, której życie jest krótkie.


VAT

Zmiany w VAT w 2019 i 2020 r. (cz. II)

Tomasz Krywan
Nowa matryca stawek VAT, wprowadzenie wiążącej informacji stawkowej, zastąpienie deklaracji VAT-7 i VAT-7K nowym przekształconym plikiem JPK_VAT oraz zakaz wystawiania faktur z NIP nabywcy do paragonów bez NIP to tylko niektóre z licznych zmian przepisów ustawy o VAT, wchodzących w życie pod koniec tego i na początku przyszłego roku.

Nowości te wprowadzają dwie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw z:

  • 4.07.2019 r. (dalej nowelizacja z 4.07.2019 r.),
  • 9.08.2019 r. (dalej nowelizacja z 9.08.2019 r.).

Większość tych, które będą stosowane w 2019 r., została omówiona w pierwszej części niniejszego artykułu[4], z wyjątkami dotyczącymi zmiany stawek VAT na gazety, książki i czasopisma, oraz wiążącej informacji stawkowej, które są opisane dalej.


VAT

Zmiany w VAT w 2019 i 2020 r. (cz. I)

Tomasz Krywan
Likwidacja odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych i wprowadzenie obowiązkowej podzielonej płatności VAT, zastąpienie deklaracji VAT-7 i VAT-7K nowym plikiem JPK_VAT, zakaz wystawiania faktur z NIP nabywcy do paragonów bez NIP, wprowadzenie nowej definicji pierwszego zasiedlenia i ograniczenie zwolnienia podmiotowego to tylko niektóre z licznych zmian przepisów ustawy o VAT, wchodzących w życie w najbliższych miesiącach.

Nowości te wprowadzają dwie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw:

  • z 4.07.2019 r. (dalej nowelizacja z 4.07.2019 r.),
  • z 9.08.2019 r. (dalej nowelizacja z 9.08.2019 r.).

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....