Sto lat polskiego prawa rachunkowości (cz. II)

Sławomir Sojak Prof. dr hab. w Katedrze Rachunkowości Finansowej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania UMK w Toruniu.
Aleksandra Banaszkiewicz Dr, adiunkt w Katedrze Rachunkowości Zarządczej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania UMK w Toruniu.
Setna rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości to sprzyjająca okazja do podsumowań, przeglądów i ocen rozwoju w różnych obszarach, w tym prawa gospodarczego. Niniejsze opracowanie stanowi drugą część przeglądu regulacji prawnych dotyczących rachunkowości, które obowiązywały w Polsce w minionym stuleciu – w okresie sterowanej centralnie gospodarki niedoboru oraz powrotu do gospodarki rynkowej.

Przepisy o rachunkowości w okresie gospodarki centralnie sterowanej (1945–1989)[2]

[1] Część pierwszą opracowania, poświęconą przepisom o rachunkowości obowiązującym w okresie międzywojennym i w czasie okupacji, zamieściliśmy w „Rachunkowości” nr 11/2018.

[2] Polecamy też czytelnikom artykuł A. Karmańskiej, Rachunkowość w Polsce w okresie gospodarki centralnie planowanej, „Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości” t. 97(153)/2018, zawierający obszerną relację rozmowy ze Zdzisławem Fedakiem, redaktorem miesięcznika „Rachunkowość”, nt. będący przedmiotem niniejszej części artykułu.

[3] DzU nr 3 poz. 17.

[4] Jednolity Plan Kont zatwierdzony przez Przewodniczącego Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów i Ministra Przemysłu ob. H. Minca, obowiązujący od 1-go stycznia 1946 r. wszystkie państwowe, jak i pozostające pod zarządem państwowym przedsiębiorstwa handlowe i przemysłowe, Warszawa 1946.

Po zakończeniu II wojny światowej zmienił się w Polsce ustrój społeczno-gospodarczy. Polska stała się satelitą ZSRR, prowadzącym gospodarkę centralnie sterowaną, zwaną także systemem nakazowo-rozdzielczym. Na podstawie ustawy z 3.01.1946 r.

o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej[3] nastąpiła nacjonalizacja przedsiębiorstw przemysłowych, górniczych, komunikacyjnych, bankowych, ubezpieczeniowych i handlowych:

  • bez odszkodowania – należących do Rzeszy Niemieckiej i jej obywateli (art. 2 ust. 1),
  • za odszkodowaniem – od osób prywatnych pochodzenia polskiego (art. 3 ust. 1).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 państwo mogło przejęte przedsiębiorstwa „prowadzić we własnym zarządzie” albo przekazać je samorządowi terytorialnemu lub spółdzielniom. Utworzone w ten sposób przedsiębiorstwa państwowe miały stanowić podstawowe podmioty działalności gospodarczej, ukierunkowanej na realizację zamierzeń ekonomicznych określonych przez władze centralne.

Mimo że założenia funkcjonowania przedsiębiorstw zmieniły się radykalnie, w pierwszym powojennym okresie rachunkowość jednostek państwowych oparto na zasadach wypracowanych w okresie międzywojennym i podczas okupacji niemieckiej. Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi kwestie związane z rachunkowością były nadal Kodeks handlowy z 1934 r. i jednolity plan kont (jpk) stosowany w Generalnej Guberni.

Jednolity plan kont

  • MF – Minister Finansów
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

W celu wypracowania wzorców prowadzenia rachunkowości w nowych warunkach, w kwietniu 1945 r. powołano komisję ds. usprawnienia księgowości, działającą przy Departamencie Finansowym Ministra Przemysłu. Na jej czele stanął profesor SGH w Warszawie Stanisław Skrzywan. Efektem pracy komisji był jpk zawierający wykaz kont syntetycznych pogrupowanych wg klasyfikacji dziesiętnej oraz wytyczne określające ich treść, zasady budowy kont analitycznych, a także wzory dokumentów sprawozdawczości finansowej[4]. Tabele 1­–3 prezentują jpk, bilans oraz rachunek zysków i strat, które weszły w życie 1.01.1946 r.

Wyświetlono 6% treści artykułu

w sprzedaży

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....