Sposób ustalania udziału kapitałowego wspólnika występującego ze spółki

Aleksander Woźniak

W razie wystąpienia wspólnika ze spółki należy sporządzić osobny bilans, uwzględniający wartość zbywczą jej majątku.
Konieczne jest więc ustalenie wartości rynkowej udziału kapitałowego ustępującego wspólnika.

Przypomniał o tym Sąd Okręgowy w Toruniu w wyroku z 27.11.2018 (VI GC 57/17). Spór dotyczył tego, co należy się wspólnikowi w związku z jego wystąpieniem ze spółki jawnej będącej właścicielem stacji paliw.

  • IS – izba skarbowa
  • Ksh – Kodeks spółek handlowych
  • SN – Sąd Najwyższy
  • KIS – Krajowa Informacja Skarbowa

Zasady rozliczenia spółki ze wspólnikiem w razie wypowiedzenia umowy, śmierci wspólnika, ogłoszenia jego upadłości lub wyłączenia go na mocy prawomocnego wyroku sądu reguluje art. 65 Ksh.

Z przepisu tego wynika, że udział kapitałowy powinien zostać wypłacony wspólnikowi w pieniądzu. W naturze zwraca się jedynie rzeczy wniesione do spółki przez wspólnika tylko do używania.

Ksh posługuje się pojęciem „udział kapitałowy” w różnych znaczeniach. Zgodnie z jego art. 50 udział kapitałowy wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu. Przepis ten mówi zatem o początkowej wielkości udziału kapitałowego.

W trakcie trwania spółki wysokość udziału kapitałowego się zmienia. Zgodnie z art. 28 Ksh majątek spółki stanowi nie tylko mienie wniesione jako wkład, ale także nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia. Wysokość udziału kapitałowego ulega zmianom także przez przypisanie wspólnikom udziału w zysku pozostawionym w spółce.

W związku z wystąpieniem wspólnika ze spółki niebędącej osobą prawną ustalana jest więc wartość zbywcza jej majątku. Odpowiada ona wartości, jaką wspólnicy uzyskaliby, sprzedając na wolnym rynku całe swoje przedsiębiorstwo (spółkę). Wartość zbywcza jest dzielona tak, aby ustalić część przypadającą na występującego wspólnika.

W części należnej występującemu wspólnikowi zawiera się zarówno:

  • wkład wniesiony przez tego wspólnika w chwili przystąpienia do spółki,
  • nadwyżka wartości rynkowej majątku nad jego wartością podatkową oraz
  • pozostawione przez wspólnika zyski, wcześniej na bieżąco przez niego opodatkowane, które zostały reinwestowane (np. w środki trwałe).

Zatem – jak stwierdził toruński sąd – wartość udziału kapitałowego wspólnika występującego ze spółki powinna być:

  • ustalona wg aktualnej wartości rzeczywiście wniesionego przez niego wkładu,
  • powiększona o przypisany mu udział w zyskach,
  • powiększona o przypadającą na niego część majątku spółki, stanowiącego nadwyżkę ponad sumę udziałów kapitałowych pozostałych wspólników.

Tak ustalona wartość może być pomniejszona o udział wspólnika w stratach.

Wartość udziału kapitałowego wspólnika występującego ze spółki może być ujemna, pomimo dodatniej wartości majątku spółki. Jest tak wtedy, gdy suma pobranych przez wspólnika, za zgodą pozostałych wspólników, zaliczek na poczet udziału w zysku (art. 52 § 1 Ksh) przewyższa wartość udziału kapitałowego tego wspólnika (wyrok SN z 5.03.2009, III CSK 290/08).

W takiej sytuacji, zgodnie z art. 65 § 4 Ksh, wspólnik musi wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość, czyli wpłacić do kasy spółki odpowiednią kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy sumą pobranych przez siebie zaliczek na poczet zysku, a kwotą, która ma mu przypaść na podstawie art. 65 § 3 Ksh.

W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki wartość jego udziału kapitałowego (albo udziału jego spadkobiercy) oznacza się na podstawie osobnego bilansu (art. 65 § 1 Ksh). Bilans taki może być wykonany np. przez osoby prowadzące księgowość spółki (biuro rachunkowe). Jednak z uwagi na konieczność uwzględnienia wartości zbywczej majątku spółki niezasadne byłoby oparcie się na samym tylko bilansie. Konieczne jest ustalenie wartości rynkowej udziału – stwierdził toruński sąd.

W sprawie rozpatrzonej przez sąd zarówno wspólnik występujący ze spółki, jak i pozostali wspólnicy, którzy w niej pozostali, przedstawili opinie rzeczoznawców. Obie znacznie różniły się między sobą (o ponad 400 tys. zł). W operacie wykonanym na zlecenie występującego wspólnika biegły obliczył wartość spółki metodą skorygowanej wartości aktywów.

Wspólnicy natomiast uważali – i tak też wynikało z zamówionego przez nich operatu – że majątek spółki powinien być wyceniony wg jego realnej wartości zbywczej, stanowiącej odpowiednik ceny sprzedaży netto składników aktywów, zgodnie z art. 28 ust. 5 uor.

W świetle tego przepisu za cenę (wartość) sprzedaży netto składnika aktywów przyjmuje się możliwą do uzyskania na dzień bilansowy cenę jego sprzedaży, bez VAT i podatku akcyzowego, pomniejszoną o rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia oraz koszty związane z przystosowaniem składnika aktywów do sprzedaży i dokonaniem tej sprzedaży, a powiększoną o należną dotację przedmiotową. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie ceny sprzedaży netto danego składnika aktywów, to należy w inny sposób określić jego wartość godziwą na dzień bilansowy.

Sąd powołał niezależnego biegłego sądowego. Wziął on pod uwagę, że stacja paliw to nieruchomość komercyjna, której wartość uzależniona jest od generowanego dochodu. Uwzględnił też, że przy sprzedaży innych podobnych nieruchomości ich wartość jest również określana przez pryzmat możliwości osiągania dochodu oraz jego potencjalnej wysokości. Dlatego w celu określenia wartości rynkowej stacji paliw biegły zastosował: podejście dochodowe, metodę zysków oraz technikę kapitalizacji prostej.

Rodzaje podejść

Zgodnie z ustawą z 21.08.1997 o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2018 poz. 2204) wartość rynkową nieruchomości określa się wg podejścia porównawczego i podejścia dochodowego. Wyjątkowo, jeżeli istniejące uwarunkowania nie pozwalają na zastosowanie jednego z tych podejść, wartość nieruchomości określa się w podejściu mieszanym (art. 152 ust. 2 i 3).

Podejście porównawcze (art. 153 ust. 1) polega na określeniu wartości nieruchomości przy założeniu, że odpowiada ona cenom, jakie uzyskano za nieruchomości podobne, które były przedmiotem obrotu rynkowego. Ceny te koryguje się ze względu na cechy różniące nieruchomości podobne do nieruchomości wycenianej oraz uwzględnia się zmiany poziomu cen wskutek upływu czasu.

W ramach podejścia porównawczego wyróżnia się 3 metody:

  • porównywania parami,
  • korygowania ceny średniej,
  • analizy statystycznej rynku.

Natomiast podejście dochodowe (art. 153 ust. 1) polega na określeniu wartości nieruchomości przy założeniu, że jej nabywca zapłaci za nią cenę, której wysokość uzależni od przewidywanego dochodu, jaki uzyska z nieruchomości. Stosuje się je przy wycenie nieruchomości przynoszących lub mogących przynosić dochód. Przy podejściu dochodowym zakłada się, że racjonalnie postępujący inwestor nie powinien w normalnej sytuacji inwestycyjnej zapłacić więcej za nieruchomość od sumy, za którą mógłby nabyć inną inwestycję o tej samej rentowności i stopniu ryzyka.

Rodzaje metod

W podejściu dochodowym stosuje się metody:

  • inwestycyjną albo
  • zysków.

W metodzie zysków podstawą obliczania dochodu z nieruchomości jest część dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej na nieruchomości, ściśle związanej z jej specjalistycznym charakterem. Typowymi nieruchomościami, dla których stosuje się metodę zysków, są: hotele, stacje benzynowe, restauracje, obiekty sportowo-rekreacyjne, sale widowiskowe, kina itp. Wpływy w tego rodzaju obiektach uzależnione są od dochodów z działalności prowadzonej na nieruchomości, w szczególności przez użytkownika, i stanowią odpowiednik wpływów czynszowych.

Technika kapitalizacji prostej

Przy wycenie stacji paliw biegły kierował się Notą Interpretacyjną nr 2 „Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości”. Stanowi ona część Powszechnych Krajowych Zasad Wyceny, czyli standardów przyjmowanych przez Radę Krajowej Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych.

Zgodnie z tą notą przy zastosowaniu techniki kapitalizacji prostej w metodzie zysków stosuje się następującą procedurę postępowania:

  • wyznaczanie wpływów użytkownika (WU) z działalności operacyjnej prowadzonej na nieruchomości,
  • obliczanie dochodu brutto użytkownika (DBU) z różnicy wpływów użytkownika (WU) i kosztów operacyjnych użytkownika (KOU),
  • obliczanie dochodu operacyjnego netto użytkownika (DONU) z różnicy dochodu brutto użytkownika (DBU) i wydatków operacyjnych (WO),
  • obliczanie dochodu operacyjnego netto właściciela nieruchomości (DON) z udziału właściciela nieruchomości w dochodzie operacyjnym netto użytkownika (DONU).

Technikę kapitalizacji prostej można stosować, gdy wartość nieruchomości określa iloraz ustabilizowanych dochodów możliwych do uzyskania z wycenianej nieruchomości i rynkowej stopy kapitalizacji.

W związku z tym do obliczenia wartości rynkowej stacji paliw biegły wykorzystał następujący wzór:

WR = DON/r,

gdzie:

Wr – wartość rynkowa,

DON – dochód operacyjny netto w poszczególnych latach prognozy,

r – stopa kapitalizacji.

Biegły wziął pod uwagę również to, że zgodnie z Notą Interpretacyjną nr 2 w kosztach nie uwzględnia się: kosztów amortyzacji, kosztów finansowych, podatku dochodowego. Nie uwzględnił również wynagrodzenia za pracę świadczoną osobiście przez właściciela stacji.

W ten sposób wyliczona przez biegłego wartość rynkowa stacji paliw wyniosła na dzień wystąpienia ze spółki 2 097 000 zł.

Metoda SWAN

Wyceniając wartość rynkową całej spółki, biegły sądowy uwzględnił cel wyceny i wykorzystał metodę majątkową skorygowanej wartości aktywów netto (SWAN) – tę samą, którą zastosował biegły powołany przez wspólnika występującego ze spółki.

Metodę tę stosuje się z uwagi na to, że niezwykle rzadko wartość księgowa majątku netto odpowiada wartości godziwej przedsiębiorstwa.

Zgodnie z nią skorygowana wartość aktywów na dzień wystąpienia wspólnika ze spółki wynosiła 4 327 586 zł, skorygowana wartość zobowiązań – 905 805 zł, a wartość aktywów pozabilansowych – 32 748 zł, co dało wartość przedsiębiorstwa 3 454 529 zł.

Sąd uznał, że opinia została sporządzona w sposób rzetelny, była logiczna i spójna. Wziął pod uwagę to, że biegły udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania. Sąd w całości więc dał wiarę jego opinii i zasądził na rzecz występującego wspólnika 347 tys. zł od wspólników pozostających w spółce.

Skutki podatkowe

Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 16 updof środki pieniężne otrzymane przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki są przychodem z działalności gospodarczej. Należy jednak pamiętać, że wspólnicy spółki niemającej osobowości prawnej płacą podatek dochodowy na bieżąco w trakcie roku podatkowego, w czasie gdy są wspólnikami. Późniejsza wypłata zysku jest podatkowo neutralna.

Aby więc zapobiec sytuacji, w której taki zysk, wypłacony występującemu wspólnikowi, byłby opodatkowany po raz drugi, wprowadzono art. 14 ust. 3 pkt  11 updof. Na jego podstawie środki pieniężne przekazane wspólnikowi występującemu ze spółki jako równowartość przypadających na niego opodatkowanych wcześniej zysków spółki (o ile nie zostały wcześniej wypłacone) nie są przychodem (interpretacja KIS z 8.03.2018, 0115-KDIT3.4011.37.2018.1.WR).

Inaczej mówiąc, z otrzymanej kwoty należy wyłączyć tę część otrzymanych przez wspólnika kwot, która była już opodatkowana PIT, a nie została wcześniej przez niego otrzymana.

Zgodnie więc z art. 14 ust. 3 pkt 11 do przychodów nie zalicza się środków pieniężnych otrzymanych przez wspólnika spółki niebędącej osobą prawną z tytułu wystąpienia z takiej spółki, w części odpowiadającej uzyskanej przed wystąpieniem przez wspólnika nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, o których mowa w art. 8, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w tej spółce i wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów.

Jak czytamy w piśmie KIS z 21.03.2019 (0115-KDIT2-3.4011.104.2019.1.PS), wskazany przepis uwzględnia w swej treści, iż zysk dzielony między wspólników ustalany jest w oparciu o przepisy rachunkowe, a nie podatkowe, a tym samym przy jego kalkulacji uwzględnia się wydatki niestanowiące kosztów podatkowych. Skutkuje to tym, iż w kwocie środków pieniężnych uzyskanej z tytułu wystąpienia ze spółki niebędącej osobą prawną, niestanowiącej przychodu zgodnie z tymi przepisami, uwzględnia się również wydatki, które zgodnie z ustawą nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodu.

Jeżeli kwota otrzymana przez występującego wspólnika jest równa lub niższa od określonej w ten sposób wartości, to nie jest przychodem z działalności gospodarczej. Jeżeli jest większa, to przychodem jest tylko nadwyżka (interpretacja KIS z 13.02.2019, 0112-KDIL3-3.4011.31.2019.1.AM).

Przychód to jeszcze nie dochód. W myśl art. 24 ust. 3c updof dochodem z tytułu wystąpienia wspólnika ze spółki niebędącej osobą prawną, w przypadku otrzymania środków pieniężnych, jest różnica między przychodem z tego tytułu, ustalonym zgodnie z art. 14, a wydatkami na nabycie lub objęcie prawa do udziałów w takiej spółce.

Za wydatki na nabycie lub objęcie prawa do udziału w spółce niebędącej osobą prawną należy uznać faktycznie poniesione przez podatnika wydatki (fizycznie wydatkowane środki) w związku z objęciem tego prawa. W przypadku gdy prawo do udziału w spółce nabywane jest w zamian za środki pieniężne, wydatkiem na nabycie tego prawa jest kwota faktycznie zapłacona za ten udział (interpretacja IS w Warszawie z 11.07.2016, IPPB1/4511-504/16-2/ES).

Ustalony w ten sposób dochód podlega opodatkowaniu zgodnie z wybraną przez ustępującego wspólnika formą opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Działalność Gospodarcza”
Działalność gospodarcza

Automaty do gier w lokalu przedsiębiorcy – ryzykowny interes

Ryszard Kubacki
Wydawałoby się, że działalność ograniczona do wynajmu lokalu nie powinna być obarczona szczególnym ryzykiem. W zasadzie tak jest, ale bywają wyjątki – dotyczą wynajmu powierzchni pod automaty do gier.

Działalność gospodarcza

Spółka z o.o. może wyznaczyć pełnomocnika do podpisywania umów z członkiem zarządu

Magdalena Januszewska
Spółka z o.o. zamierza zawrzeć umowę o świadczenie usług z członkiem zarządu. W tym celu chce wyznaczyć pełnomocnika, który jednocześnie będzie upoważniony do reprezentowania spółki w sporach z tym członkiem i do zawierania z nim innych umów.
W jaki sposób należy podjąć uchwały w tej sprawie? Czy można od razu upoważnić do różnych czynności, czy tylko do jednej? A co, jeśli spółka z o.o. jest komplementariuszem w spółce komandytowej, w której wspólnikiem jest ten członek zarządu?

Przechowawca dokumentacji pracowniczej do końca 2018 musi zdobyć wpis u marszałka

Renata Majewska
Pracodawca (spółka z o.o.) sam przechowuje dokumentację pracowniczą po swoich byłych pracownikach. Podobno zmieniają się przepisy dotyczące przechowywania akt osobowych i płacowych, a przechowawcy muszą do końca 2018 zdobyć wpis do rejestru nadzorowanego przez marszałka województwa.
Czy na spółce również spoczywa taki obowiązek?

Czy biuro rachunkowe jest przechowawcą dokumentacji kadrowo-płacowej

Renata Majewska
Biuro rachunkowe świadczy m.in. usługi kadrowo-płacowe dla wielu pracodawców, a z niektórymi podpisuje również umowy o gromadzenie ich dokumentacji pracowniczej (akt osobowych i dokumentacji ze stosunku pracy). Po zakończeniu takiej umowy o świadczenie usług dokumentację zwraca pracodawcom.
Czy musi uzyskać wpis do rejestru przechowawców dokumentacji osobowej i płacowej, prowadzonego przez marszałka województwa?

Rozliczenie roczne – zmiany w 2019

Skutki złożenia przez przedsiębiorców zeznania za 2018 w terminie do 20.01.2019

Obowiązująca od 1.01.2019 nowelizacja updof skreśliła przepis, który pozwala przedsiębiorcom nie wpłacać grudniowej (za IV kwartał) zaliczki na PIT, o ile przed terminem jej wpłaty złożą zeznanie roczne do US i zapłacą wynikający z niego podatek.

Podatki i prawo gospodarcze

Opłaty związane z posiadanymi rachunkami bankowymi a koszty finansowania dłużnego

Edyta Głębicka
Jak każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, posiadamy rachunki bankowe, z których regulujemy swoje zobowiązania oraz na które wpływają nasze należności, zakładamy także lokaty. Ponosimy w związku z tym opłaty za prowadzenie rachunków, realizację przelewów, dodatkowe usługi bankowe (np. opinia bankowa, list audytora), dostęp do bankowości elektronicznej (opłata za dostęp do systemu, wydanie tokenów).
Czy powinniśmy zaliczać je do kosztów finansowania dłużnego (KFD)?

Torby reklamowe jako prezent dla dystrybutora – opłata recyklingowa

Piotr Kaim
Spółka jest producentem odzieży sportowej, rozprowadzanej m.in. za pośrednictwem sklepów detalicznych. Regulamin promocji przewiduje, że jeśli dystrybutor (właściciel sklepu) przekracza określony poziom zamówień na wyroby spółki, ta przekazuje mu darmowe torby reklamowe, w zestawach po 500 szt. Torby wykonane są z tworzywa sztucznego o grubości 20 mikrometrów (0,02 mm) i mają nadruki znaków towarowych zarejestrowanych przez spółkę. Dystrybutorzy wykorzystują torby do pakowania wyrobów spółki sprzedawanych klientom detalicznym (nie służą jako opakowania towarów przekazywanych przez spółkę dystrybutorom).
Czy spółka ma obowiązek poboru i zapłaty opłaty recyklingowej od toreb wydawanych dystrybutorom? Czy obowiązek ten ciąży na dystrybutorach w związku z wydawaniem toreb klientom detalicznym?

Nowe terminy i zasady przedawnienia roszczeń majątkowych

Krzysztof Hałub
Od 9.07.2018 podstawowy ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych został skrócony z 10 do 6 lat.

Zgłoszenia

VAT-R i PIT-16 za pośrednictwem CEIDG

Przedsiębiorcy mogą przez CEIDG zarejestrować się do VAT i wybrać kartę podatkową jako formę opodatkowania podatkiem dochodowym.

Działalność gospodarcza

Nie każdy administrator wyznacza inspektora ochrony danych

Renata Majewska
Mały pracodawca działający w branży sprzedażowej (poniżej 20 zatrudnionych) przetwarza w zasadzie tylko dane pracowników i klientów. Czy musi powołać inspektora ochrony danych (IDO)?

Jak działa nowa CEIDG

Renata Majewska Paweł Ziółkowski
Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG) doczekała się własnej ustawy. Co z tego wynika dla przedsiębiorców?

Uchwalona 6.03.2018 ustawa o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (DzU poz. 647) weszła w życie 30.04.2018. Jest jedną z 5 ustaw składających się na tzw. Konstytucję biznesu.

Wcześniej zasady działania CEIDG regulowała usdg. Większość przyjętych w niej rozwiązań jest kontynuowanych w nowej ustawie, pojawiło się też jednak kilka nowości.


Temat miesiąca

Obowiązki przedsiębiorców wynikające z RODO

Mateusz Kaczmarek
25.05.2018 zacznie obowiązywać tzw. RODO, czyli przepisy regulujące pozyskiwanie, przetwarzanie i używanie danych osobowych, m.in. do celów związanych z działalnością gospodarczą.
W artykule przedstawiono najważniejsze obowiązki, jakie RODO nakłada na przedsiębiorców – w tym prowadzących biura rachunkowe i doradców podatkowych.

RODO – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (DzUrz UE L 119 z 4.05.2016) – znajduje bezpośrednie zastosowanie na terenie całej UE, bez konieczności uprzedniego uwzględnienia jego przepisów w porządkach prawnych poszczególnych państw członkowskich. Unijny prawodawca tak zdefiniował pojęcia zastosowane w RODO, aby nie było możliwości łatwego ominięcia tych regulacji.


Działalność gospodarcza

Przedsiębiorca wpisany do CEIDG też może ustanowić prokurenta

Renata Ziólkowska
Udzielić prokury mogli dotychczas wyłącznie przedsiębiorcy podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Możliwości tej formalnie byli więc pozbawieni przedsiębiorcy indywidualni i wspólnicy spółek cywilnych. Zmieniło się to wraz z wejściem w życie tzw. Konstytucji biznesu.

Korekta faktur po przekształceniu działalności indywidualnej w spółkę kapitałową

Spółka z o.o. lub akcyjna powstała na skutek przekształcenia działalności indywidualnego przedsiębiorcy ma prawo wystawiać i rozliczać faktury korygujące w odniesieniu do transakcji dokonanych przed przekształceniem.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....