Rekompensata za koszty odzyskiwania należności od dłużnika – ujęcie księgowe i podatkowe


Przedsiębiorca prowadzący księgi rachunkowe ma kilku kontrahentów, którzy uporczywie, mimo monitów, zwlekają z zapłatą za kupione towary i usługi. Zastanawia się nad obciążeniem ich – poza odsetkami za zwłokę – dodatkową rekompensatą o równowartości 40 euro za koszty odzyskiwania należności.
Jakie będą tego skutki podatkowe i bilansowe?
  • IS – izba skarbowa
  • NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
  • updof – ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
  • updop – ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
  • ustawa o VAT – ustawa o podatku od towarów i usług
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • SN – Sąd Najwyższy

Wierzycielowi, który po spełnieniu swojego świadczenia nie otrzymał od dłużnika zapłaty w określonym umownie terminie, przysługuje, bez wezwania:

  • rekompensata za koszty odzyskiwania należności o równowartości 40 euro,
  • zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających równowartość 40 euro – gdy faktycznie poniesione koszty odzyskiwania należności przekraczają tę kwotę.

Wynika to z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 8.03.2013 o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (DzU z 2019 poz. 118, dalej ustawa o terminach zapłaty).

Zasady ustalania rekompensaty

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności ma charakter ryczałtu, zatem prawo wierzyciela do dochodzenia jej zapłaty nie jest uzależnione od rzeczywistych kosztów dochodzenia należności. Ma zrekompensować koszty podejmowanych przez wierzyciela własnych działań mających na celu odzyskanie należności. Na wierzycielu nie ciąży obowiązek udokumentowania, że w związku z dochodzeniem zapłaty od dłużnika poniósł jakiekolwiek koszty. Funkcją rekompensaty nie jest wyrównanie szkody poniesionej przez wierzyciela, którą należałoby udokumentować, ale zdyscyplinowanie dłużnika do dokonania terminowej zapłaty.

Potwierdza to uchwała SN z 11.12.2015 (III CZP 94/15): Rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy (...) o terminach zapłaty (...), przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione.

Równowartość 40 euro przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne (patrz przykład dalej).

Wierzyciel może obciążyć dłużnika rekompensatą już pierwszego dnia po upływie umownie określonego terminu zapłaty należności. Przysługuje ona bez wezwania, czyli z założenia ma być wypłacona wierzycielowi automatycznie, ze względu na sam fakt pozostawania przez dłużnika w zwłoce z zapłatą należności. Obecnie nie jest uzależniona ani od wartości faktury, ani – jak już o tym była mowa – od rodzaju bądź wysokości ponoszonych przez wierzyciela kosztów dochodzenia zapłaty należności.

Zmiany od 1.01.2020

Opóźnienie w płatnościach to naruszenie postanowień umowy korzystne finansowo dla dłużnika. Z tego powodu ustawodawca od 1.01.2020 zmienił ryczałt z korzyścią dla wierzyciela, różnicując kwotę rekompensaty w zależności od wysokości należności przysługującej wierzycielowi, co nastąpiło ustawą z 19.07.2019 o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (DzU poz. 1649). Przy okazji nadano nowy tytuł ustawie o terminach zapłaty – ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, będzie przysługiwać od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca – w zależności od wartości świadczenia pieniężnego – równowartość kwoty:

  • 40 euro – gdy nie przekracza ona 5 tys. zł,
  • 70 euro – gdy jest ona wyższa niż 5 tys. zł, ale niższa niż 50 tys. zł,
  • 100 euro – gdy jest ona równa lub wyższa od 50 tys. zł.

Nowe przepisy znoszą także zbywalność roszczenia o rekompensatę (art. 10 ust. 4 ustawy). Od 1.01.2020 prawo do jej dochodzenia będzie zatem przysługiwało wyłącznie wierzycielowi pierwotnemu.

Wezwanie dłużnika do zapłaty rekompensaty 40 euro nie wyklucza możliwości dochodzenia od niego zwrotu kosztów ponad ten limit, jeśli zostały faktycznie poniesione przez wierzyciela i ich wysokość jest uzasadniona (art. 10 ust. 2 ustawy o terminach zapłaty).

Rozliczenie podatkowe i bilansowe u wierzyciela

VAT. Przysługująca wierzycielowi rekompensata nie stanowi ani dostawy towarów, ani świadczenia usług, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Jest formą odszkodowania (kary umownej) za nieotrzymanie zapłaty w umówionym terminie i nie podlega VAT. Wierzyciel, chcąc obciążyć dłużnika tą opłatą, nie wystawia faktury. Obciążenie może być udokumentowane innym dowodem księgowym, np. notą, co potwierdza interpretacja IS w Warszawie z 26.11.2013 (IPPP3/443-790/13-2/LK).

Rekompensata pozostaje jednak poza zakresem VAT tylko wtedy, gdy przysługuje pierwotnemu wierzycielowi (dostawcy towarów lub usługodawcy). Jeżeli prawo do jej dochodzenia zostało przeniesione (np. na podstawie umowy cesji) na podmiot trzeci, w odniesieniu do nowego (wtórnego) wierzyciela traci ona swój charakter (jako opłaty przysługującej na mocy art. 10 ustawy o terminach zapłaty) i należy ją uznać za należność związaną z usługą nabycia wierzytelności podlegającą VAT na zasadach ogólnych. Potwierdza to wyrok NSA z 21.04.2016, I FSK 1832/14 oraz interpretacja IS w Katowicach z 24.01.2017, 2461-IBPP2.4512.803.2016.2.JJ.

Jak już o tym była mowa, od 1.01.2020 roszczenie o rekompensatę nie będzie zbywalne.

CIT/PIT. Rekompensata stanowi przychód podlegający opodatkowaniu, jednak ponieważ nie jest wynagrodzeniem za dostawę towaru/świadczenie usługi, przychód podatkowy powstaje w dniu jej faktycznego otrzymania (art. 12 ust. 3e updop oraz art. 14 ust. 1i updof).

Księgi rachunkowe. Kwoty rekompensat są ujmowane w księgach rachunkowych wierzyciela jako pozostałe przychody operacyjne. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 uor do pozostałych przychodów operacyjnych zalicza się przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki, w szczególności odszkodowania i kary.

Spółka z o.o. wykonała na rzecz innego przedsiębiorcy dostawę towarów, co udokumentowała fakturą wystawioną 20.06.2019 z terminem zapłaty 4.07.2019. Dłużnik jej nie uregulował. W październiku 2019 spółka podjęła decyzję o obciążeniu go rekompensatą o równowartości 40 euro, co udokumentowała notą obciążeniową. Ponieważ świadczenie stało się wymagalne w lipcu 2019, przeliczono rekompensatę na złote według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego czerwca 2019, wynoszącego 4,2520 zł/euro (tabela nr 124/A/NBP/2019 z 28.06.2019). Kwota rekompensaty wyniosła 170,08 zł (40 euro × 4,2520 zł/euro).

Spółka ujęła rekompensatę jako pozostały przychód operacyjny w księgach rachunkowych października 2019. Zapłata z tego tytułu wpłynęła na jej rachunek bankowy 2.12.2019.

Zapisy w księgach rachunkowych października 2019

Nota obciążeniowa – obciążenie dłużnika rekompensatą w kwocie 170,08 zł (40 euro × 4,2520 zł/euro):

Wn konto 20 „Rozrachunki z odbiorcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 170,08 zł

Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne” 170,08 zł.

Zapisy w księgach rachunkowych grudnia 2019

WB – otrzymanie zapłaty rekompensaty:

Wn konto 13 „Rachunki i kredyty bankowe” 170,08 zł

Ma konto 20 „Rozrachunki z odbiorcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 170,08 zł.

Rekompensata przysługująca spółce na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty stanowi jej przychód uzyskany dla celów:

  • bilansowych – w październiku 2019,
  • CIT – w grudniu 2019.

Spółka akcyjna wykonała usługę na rzecz innego przedsiębiorcy, co zostało udokumentowane fakturą wystawioną 5.03.2019 z terminem zapłaty 20.03.2019. Dłużnik jej nie uregulował. Spółka w księgach rachunkowych września dokonała odpisu aktualizującego wartość należności, gdyż jej zdaniem ocena sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika pozwalała sądzić, że spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna.

W październiku 2019 spółka podjęła decyzję o obciążeniu dłużnika rekompensatą o równowartości 40 euro, co udokumentowała notą obciążeniową. Ponieważ świadczenie stało się wymagalne w marcu 2019, przeliczono rekompensatę na złote według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego lutego 2019, tj. 4,3120 zł/euro (tabela nr 042/A/NBP/2019 z 28.02.2019).

Rekompensatę w kwocie 172,48 zł (40 euro × 4,3120 zł/euro) – analogicznie jak wcześniej należność, której dotyczy – również objęto odpisem aktualizującym jej wartość.

Dłużnik przekazał wierzycielowi kwotę rekompensaty 10.12.2019.

Zapisy w księgach rachunkowych października 2019

Nota obciążeniowa – obciążenie dłużnika rekompensatą w kwocie 172,48 zł (40 euro × 4,3120 zł/euro) objętą odpisem aktualizującym:

Wn konto 20 „Rozrachunki z odbiorcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 172,48 zł

Ma konto 29 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 172,48 zł.

Zapisy w księgach rachunkowych grudnia 2019

WB – otrzymanie zapłaty rekompensaty:

Wn konto 13 „Rachunki i kredyty bankowe” 172,48 zł

Ma konto 20 „Rozrachunki z odbiorcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 172,48 zł

PK – rozwiązanie odpisu w związku z zapłatą rekompensaty:

Wn konto 29 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 172,48 zł

Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne” 172,48 zł.

Rekompensata przysługująca spółce na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty stanowi jej przychód uzyskany dla celów bilansowych i CIT w grudniu 2019.

Rozliczenie bilansowe i podatkowe u dłużnika

CIT/PIT. Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów (art. 15 ust. 1 updop oraz art. 22 ust. 1 updof). Rekompensata za koszty odzyskiwania należności nie podlega wyłączeniu z kosztów podatkowych na podstawie w art. 16 ust. 1 updop oraz art. 23 updof. Nie jest ona m.in. formą kary ani odszkodowania wskazanych w tych przepisach. Nie stanowi też kosztów egzekucyjnych związanych z niewykonaniem zobowiązań, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 17 updop oraz art. 23 ust. 1 pkt 14 updof.

Organy podatkowe nie kwestionują uznania tego wydatku za koszt podatkowy, jeżeli dłużnik wykaże, że jego poniesienie było celowe, np. umożliwiało lepsze wykorzystanie posiadanych środków pieniężnych i wpływało na poprawę jego płynności finansowej (zob. interpretacje IS w Warszawie z 17.12.2014, IPPB3/423-1096/14-2/GJ, i Poznaniu z 6.11.2014, ILPB3/423-403/14-2/EK).

W tym ostatnim piśmie organ podatkowy podkreślił, że w sytuacji, gdy działania podatnika zmierzają do ochrony majątku i zabezpieczenia źródeł przychodu, to koszty te stanowią koszty uzyskania przychodu, przy założeniu, że np.:

  • nie występuje ewidentna wina umyślna w działaniach podatnika,
  • nie dochodzi do obejścia prawa,
  • nie wynikają z działań podatnika niezgodnych z zasadami współżycia społecznego.

Księgi rachunkowe. Dłużnik, po otrzymaniu noty, z której wynika obciążenie go rekompensatą za koszty odzyskiwania przez wierzyciela należności, kwotę tego obciążenia zalicza w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych, co wynika z art. 3 ust. 1 pkt 32 uor.

Dłużnik, o którym mowa w poprzednim przykładzie, w październiku 2019 otrzymał notę obciążeniową na kwotę 170,08 zł z tytułu rekompensaty za koszty odzyskiwania przez wierzyciela należności. Zobowiązanie to uregulował 2.12.2019.

Zapisy w księgach rachunkowych października 2019

Nota obciążeniowa – obciążenie rekompensatą w kwocie 170,08 zł:

Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne” 170,08 zł

Ma konto 21 „Rozrachunki z dostawcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 170,08 zł.

Zapisy w księgach rachunkowych grudnia 2019

WB – zapłata rekompensaty:

Wn konto 21 „Rozrachunki z dostawcami” (w analityce konto imienne kontrahenta) 170,08 zł

Ma konto 13 „Rachunki i kredyty bankowe” 170,08 zł.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Księgi rachunkowe”
Księgi rachunkowe

Przelew z rachunku VAT na rachunek US w celu zapłaty zaliczki na CIT – sposób księgowania

Aneta Szwęch
Spółka oprócz rachunku rozliczeniowego w banku ma także rachunek VAT. Dotychczas dość często się zdarzało, że na rachunku VAT znajdowało się więcej środków niż na rachunku rozliczeniowym, ale spółka nie mogła ich rozchodować na cele inne niż związane z VAT.
Podobno pojawiła się możliwość regulowania z rachunku VAT zobowiązań publicznoprawnych innych niż VAT. Jak w takim razie będzie przebiegała np. zapłata zaliczki CIT z tego rachunku?
Jakie będą tego skutki podatkowe i bilansowe?

Rachunkowość

Jak liczyć wskaźnik rentowności sprzedaży

Mam wątpliwość, jak obliczyć jeden ze wskaźników finansowych stosowanych przez Komisję ds. Analizy Finansowej Rady Naukowej Stowarzyszenia Księgowych w Polsce w corocznie zamieszczanych na łamach „Rachunkowości” wykazach sektorowych wskaźników finansowych.
Chodzi o wskaźnik rentowności sprzedaży. Komisja definiuje rentowność sprzedaży jako wynik ze sprzedaży × 100/przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów.
Jak dokładnie rozumieć termin „wynik ze sprzedaży”? Czy chodzi o pozycję „Zysk (strata) ze sprzedaży” z (poz. F) rachunku zysków i strat, czy też o inną wielkość?

Rachunkowość

Sprawdzanie dowodów księgowych

Jednostka budżetowa otrzymała jednocześnie pierwotny dowód księgowy z błędną kwotą i jego korektę.
Czy oba dowody księgowe powinna sprawdzić pod względem merytorycznym, formalno-rachunkowym, zatwierdzić do wypłaty i ująć w księgach rachunkowych – wiedząc, że pierwotny dowód jest błędny? Czy też wystarczy wykonać te czynności tylko w odniesieniu do korekty dowodu księgowego?

Księgi rachunkowe

Korekta kosztów podatkowych po otrzymaniu i zwrocie dotacji

Krzysztof Hałub
Otrzymanie dotacji/refundacji wolnej od podatku dochodowego bądź niezaliczanej do przychodów podatkowych powoduje obowiązek wyłączenia z kosztów podatkowych części wydatków pokrytych tą dotacją (albo odpisów amortyzacyjnych, jeżeli jest ona przeznaczona na pokrycie ceny zakupu środków trwałych i wnip).

Rachunkowość

Ewidencja pracowniczych planów kapitałowych w księgach rachunkowych pracodawcy

Od 1.01.2019 r. obowiązuje nowa ustawa o pracowniczych planach kapitałowych.
W jaki sposób spółka z o.o. – jako pracodawca – powinna ujmować wpłaty na pracownicze plany kapitałowe (PPK) w swoich księgach rachunkowych?

Księgi rachunkowe

Trwałe odłączenie komponentów środka trwałego – ujęcie w księgach

Marek Barowicz
Często zdarza się, że komponenty środka trwałego są wymieniane, dołączane do niego lub odłączane i następnie likwidowane bądź sprzedawane. Przyjrzyjmy się księgowym skutkom takich operacji.

Księga przychodów i rozchodów

Ujęcie w księdze przychodów i rozchodów składek ZUS osoby współpracującej

Tomasz Krywan
Właściciel firmy (indywidualna działalność gospodarcza) zatrudnił na umowę o pracę swojego ojca. Obaj mają ten sam adres zamieszkania, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Składki ZUS w takim przypadku w całości pokrywa pracodawca.
Czy poprawne będzie ujęcie w kosztach działalności gospodarczej całości składek ZUS w kolumnie 13 pkpir?

Rachunkowość

Odpis nadpłat z tytułu dochodów budżetowych

Jesteśmy państwową jednostką budżetową.
Prosimy o wyjaśnienie, czy odpis nadpłaty dochodów budżetowych – zarówno dotyczącej dochodów roku bieżącego, jak i lat ubiegłych – należy ująć w księgach rachunkowych jednostki budżetowej na stronie Wn konta 720 „Przychody z tytułu dochodów budżetowych” w korespondencji ze stroną Ma konta 221 „Należności z tytułu dochodów budżetowych”. Jak ująć odpis nadpłaty dochodów budżetowych z lat poprzednich, ujętych w roku przypisania na koncie 760 „Pozostałe przychody operacyjne”?

Księgi rachunkowe

Jak złożyć w KRS sprawozdanie finansowe przekształconej spółki

Agnieszka Baklarz
Nasza spółka z o.o. 16.03.2019 została przekształcona w spółkę komandytową. Sporządziliśmy e-sprawozdanie finansowe spółki przekształconej, jednak nie wiemy, w jaki sposób (technicznie) złożyć je w repozytorium dokumentów finansowych KRS. Próbowaliśmy korzystać z opcji bezpłatnego zgłaszania, lecz wyświetlił się komunikat „Nie znaleziono KRS”.
Co robić w takim przypadku?

Księgi rachunkowe

Jak zaksięgować fakturę na dostawę z transportem, gdy nabywca towarów na Allegro korzysta z pakietu Smart

Agnieszka Baklarz
Wykupiliśmy na portalu Allegro pakiet Smart (pakiet przesyłek do wykorzystania). Kupujemy tam towary do firmy. Na fakturze od sprzedawcy został wyszczególniony towar oraz usługa transportowa, której kosztów nie ponieśliśmy w związku z posiadanym pakietem Smart.
Jak zaksięgować taką fakturę? Czy koszty transportu netto przy usłudze Allegro Smart będą kosztem podatkowym, a jednocześnie „rabat” w kwocie brutto udzielony na usługę transportową będzie przychodem podatkowym? Czy zaksięgować tylko towar, a pominąć koszty transportu wykazane na fakturze?

Księga przychodów i rozchodów

Materiały zużyte przy świadczeniu usług weterynaryjnych – ujęcie w podatkowej księdze przychodów i rozchodów

Krzysztof Hałub
Leki, opatrunki, ubranka pooperacyjne, strzykawki i inne środki medyczne, a także karma dla zwierząt po operacji stanowią materiały podstawowe bądź pomocnicze i powinny być objęte spisem z natury.

Księgi rachunkowe

Deputaty pracownicze – ujęcie w księgach rachunkowych

Marek Barowicz
Jak zaksięgować przekazanie pracownikom firmy jej produktów jako bonusu motywacyjnego?

Jak zaksięgować przekazanie pracownikom firmy jej produktów jako bonusu motywacyjnego?

Mamy tu do czynienia z przekazaniem pracownikom świadczenia w naturze (wytwarzanych w firmie produktów) – tzw. deputatu – które jest elementem wynagrodzenia za pracę.


Rachunkowość

Ewidencja księgowa nieruchomości, od których nalicza się podatek od przychodów z budynków

Czy budynek, zaliczany w myśl przepisów podatkowych do tzw. budynków komercyjnych, od których nalicza się podatek od przychodów z budynków, powinien być wykazywany w księgach rachunkowych i bilansie jako inwestycja w nieruchomości?

Od 1.01.2018 r. updop i updof wprowadziły – odpowiednio – w art. 24b i art. 30g regulacje dotyczące podatku od przychodów z budynków, które zostały zmodyfikowane od 1.01.2019 r.


Rachunkowość

Zwrot podatku akcyzowego producentom rolnym w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym urzędu gminy

Jesteśmy urzędem gminy. Prosimy o wskazanie właściwego paragrafu klasyfikacji budżetowej oraz sposobu ujęcia w księgach rachunkowych i prezentacji w sprawozdaniu finansowym zwrotu podatku akcyzowego producentom rolnym.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....