Polskie przepisy o rachunkowości po transformacji – historia, stan obecny, kierunki rozwoju

Joanna Dadacz Dyrektor Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów

Rozpatrując – przy okazji 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę – ewolucję, jaką przechodziły przepisy normujące naszą rachunkowość, chciałabym podzielić się z Państwem moimi osobistymi doświadczeniami zawodowymi.

W lutym 1990 r. rozpoczęłam współpracę z regulatorem właściwym do stanowienia prawa bilansowego, którym był Departament Księgowości i Informatyki Ministerstwa Finansów (przemianowany wkrótce na Departament Rachunkowości).

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • US – urząd skarbowy
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
  • jzp – jednostka zainteresowania publicznego
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

Był to czas przełomowych zmian społeczno-gospodarczych i prawnych w naszym kraju, które objęły także polską rachunkowość. Widomym tego znakiem był nowo opracowany „Kodeks rachunkowości” w postaci ustawy o rachunkowości (uor). Aktowi prawnemu regulującemu rachunkowość nadano wówczas najwyższą rangę – ustawy, a nie rozporządzenia. Ponadto nasze prawo bilansowe zostało objęte procesem dostosowywania do unijnych dyrektyw o rachunkowości. Przypomnę zarazem, że prace nad zharmonizowaniem naszego rodzimego prawa regulującego rachunkowość z wymogami wspólnotowymi rozpoczęły się już 12 lat przed przystąpieniem Polski do UE.

Rok 1994

Rok ten był punktem zwrotnym – dla przygotowania projektu uor utworzono wówczas w Ministerstwie Finansów grupę roboczą. Miałam ten przywilej, że od początku brałam udział w jej pracach. Powierzono mi zadanie protokołowania spotkań, podczas których rodziło się nowe prawo o rachunkowości.

[1] Weszła w życie 1.01.1995 r.

Stosowanie uor[1] pozwoliło przede wszystkim na uzyskanie prawidłowego, odpowiadającego warunkom gospodarki rynkowej, zgodnego z prawdą materialną obrazu stanu finansowego i majątkowego jednostek oraz ich grup kapitałowych. Stanowiło to jeden z warunków dopływu do Polski kapitału zagranicznego. Umożliwiło też, jak już wspomniałam, dostosowanie treści i rangi polskich przepisów o rachunkowości do prawodawstwa obowiązującego w tej dziedzinie w krajach UE, zawartego w dyrektywach z:

  • 25.07.1978 r. (78/660/EWG) w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (tzw. IV dyrektywa),
  • 13.06.1983 r. (83/349/EWG) w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych (tzw. VII dyrektywa)[2],
  • 8.12.1986 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych banków i innych instytucji finansowych,
  • 19.12.1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń.

Uor określała także obowiązek, zasady oraz tryb badania sprawozdań finansowych (sf) podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Zmieniająca się rzeczywistość gospodarcza i prawna sprawia jednak, że nieustannie pojawiają się nowe koncepcje i rozwiązania, do których także rachunkowość, a zwłaszcza sprawozdawczość finansowa, musi się dostosować. Dlatego też przepisy uor w ciągu kolejnych lat ich obowiązywania ulegały wzbogaceniu i zmianom, dzięki którym uor wychodzi naprzeciw aktualnym potrzebom rynku.

Rok 2000

[2] Warto zwrócić uwagę, że w polskiej uor połączono postanowienia IV i VII dyrektywy, co Komisja Europejska uczyniła dopiero w 2013 r.

[3] DzU nr 113 poz. 1186.

Ustawą z 9.11.2000 r. o zmianie ustawy o rachunkowości[3] nastąpiła jedna z ważniejszych jej nowelizacji. Miała ona na celu ściślejsze dostosowanie polskiego prawa bilansowego do rozwiązań obowiązujących w UE, a zarazem do MSR. Przyjęcie takiego kierunku działania służyło:

  • zlikwidowaniu luk, które ujawniły się w trakcie dotychczasowego obowiązywania uor (np. braku przepisów dotyczących fuzji i przejęć spółek, inwestycji kapitałowych, leasingu finansowego, długotrwałych umów o usługi czy podatku odroczonego),
  • dopracowaniu niektórych pojęć i zagadnień, które nie były uprzednio stosowane w polskiej praktyce (np. konsolidacja sf jednostek objętych grupą kapitałową),
  • redukcji kosztów prowadzenia rachunkowości poprzez rozszerzenie pojęcia „okresu sprawozdawczego”, całkowite zwolnienie z obowiązku badania mniejszych jednostek oraz podwyższenie wszystkich 3 progów konsolidacji dla małych i średnich grup kapitałowych, jakimi są: wielkość przychodów, suma bilansowa oraz wielkość zatrudnienia.

W uor zawarto jednocześnie rozwiązanie, które umożliwia lepsze dostosowanie przyjętych zasad rachunkowości do indywidualnych potrzeb jednostek – w art. 10 ust. 3 przewidziano możliwość stosowania krajowych standardów rachunkowości (KSR), a także MSR – do spraw nieuregulowanych przepisami uor i KSR.

[4] Obecnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej.

[5] DzU nr 213 poz. 2155. Ustawa weszła w życie 1.01.2005 r.

Rok 2000 był także ważny dla mnie osobiście. W tym bowiem roku objęłam stanowisko dyrektora Departamentu Rachunkowości[4], którego zadaniem jest m.in. zapewnienie spójności i jednolitości systemu rachunkowości i sprawozdawczości finansowej podmiotów gospodarczych, jednostek sektora finansów publicznych oraz innych jednostek zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Rok 2004

Znaczący wpływ na zakres obowiązywania krajowego prawa bilansowego wywarła nowelizacja uor z 27.08.2004 r.[5], wiążąca się z wejściem Polski do UE oraz potrzebą dostosowania się do rozporządzenia 1606/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19.07.2002 r. w sprawie stosowania MSR.

Zmiany te służyły zapewnieniu w skali globalnej – a nie tylko w skali UE – porównywalności danych sf niektórych jednostek dzięki sporządzaniu ich zgodnie z MSR.

W tym celu nowelizacja nałożyła na emitentów papierów wartościowych, dopuszczonych do obrotu na jednym z regulowanych rynków krajów EOG, oraz na banki, począwszy od 2005 r., obowiązek sporządzania skonsolidowanych sf zgodnie z MSR. Umożliwiła ona również sporządzanie – zgodnie z MSR – sf:

a) skonsolidowanych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych zamierzających ubiegać się lub ubiegających się o ich dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG,
    • jednostki dominujące niższego szczebla, wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR,

b) jednostkowych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych już dopuszczonych do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG lub zamierzających ubiegać się, lub ubiegających się o to,
    • jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR.

Warto przypomnieć, że już wcześniej trwały dyskusje i były prowadzone prace koncepcyjne nad zbliżeniem polskich przepisów o rachunkowości do MSR.

[6] Reports on Observance of Standards and Codes – Accounting and Auditing (ROSC A&A).

[7] Ustawa z 18.03.2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU nr 63 poz. 393).

Rozpoczęła się też bliska współpraca Polski z Bankiem Światowym w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i audytu. Po raz pierwszy Bank Światowy dokonał przeglądu przestrzegania standardów i kodeksów z zakresu rachunkowości i audytu w Polsce w 2001 r. Szczególny nacisk położono wówczas na ocenę zbieżności krajowych przepisów z MSR oraz Międzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej. Efektem wspólnych prac było opublikowanie przez Bank Światowy „Raportu nt. przestrzegania standardów i kodeksów (ROSC) – Rachunkowość i Rewizja Finansowa”[6].

Końcowa ocena polskich przepisów o rachunkowości i rewizji finansowej wypadła pomyślnie, choć – trzeba przyznać – zawierała też zalecenia, które okazały się pomocne przy ustaleniu działań zmierzających do umocnienia systemu rachunkowości i rewizji finansowej w Polsce.

O tym, że poważnie potraktowaliśmy rekomendacje Banku Światowego, niech świadczy fakt, że w drugim raporcie – który był rezultatem zainicjowanej w 2004 r. aktualizacji przeglądu – można przeczytać, że „Polska, pod kierunkiem Ministerstwa Finansów, poczyniła znaczne postępy od momentu opublikowania pierwszego raportu ROSC”.

Rok 2008

Kolejna znacząca nowelizacja uor nastąpiła w 2008 r.[7] i miała przede wszystkim na celu wdrożenie do polskich przepisów postanowień dyrektywy 2006/46/WE zmieniającej dyrektywy w sprawie rocznych (IV) i skonsolidowanych (VII) sf. Określono m.in. odpowiedzialność organów spółki za sporządzenie i publikację sf oraz sprawozdania z działalności.

Przy tej okazji, w celu dostosowania niektórych postanowień uor do zmieniających się krajowych realiów gospodarczych oraz do zmian innych ustaw, m.in.:

  • uregulowano zasady wyceny i inwentaryzacji inwestycji w nieruchomości,
  • uwzględniono w zasadach otwierania i zamykania ksiąg rachunkowych sytuacje szczególne (upadłość z możliwością zawarcia układu, podział przez wydzielenie),
  • ograniczono możliwość stosowania do połączenia spółek metody łączenia udziałów wyłącznie do spółek znajdujących się pod wspólną kontrolą,
  • wprowadzono do uor tematykę usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w ślad za rosnącą rolą outsourcingu w rachunkowości.

Lata 2014 i 2015

[8] Ustawa z 11.07.2014 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU poz. 1100).

[9] Ustawa z 23.07.2015 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz nie-których innych ustaw (DzU poz. 1333).

Kolejne większe zmiany uor przyniosło wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek, zastępującej IV i VII dyrektywę. Zmiany te zostały powiązane z wprowadzeniem uproszczeń do sprawozdawczości finansowej jednostek mikro[8] (tzw. mała nowelizacja) oraz małych[9] (tzw. duża nowelizacja).

Wyrazem tego było uzupełnienie uor o 2 nowe załączniki (nr 4 i 5), zawierające zestawy uproszczonych sf. Wprowadzenie do niej różnych ułatwień dla małych jednostek wynika z przekonania, że działające na rynku mniejsze podmioty są szczególnie narażone na wahania sytuacji gospodarczej oraz obciążenia natury administracyjnej.

Wynikiem tego podejścia było uproszczenie, dla jednostek mikro i małych, wymogów stawianych rachunkowości i sprawozdawczości finansowej przy – należy to mocno podkreślić – jednoczesnym zapewnieniu rzetelności informacji finansowej i bezpieczeństwa obrotu.

Dzięki nowelizacji przepisów jednostki mikro mogą:

  • sporządzać uproszczone sf, składające się z bardzo skróconego bilansu oraz rachunku zysków i strat,
  • zrezygnować (pod pewnymi warunkami) ze sporządzania informacji dodatkowej oraz sprawozdania z działalności.

Natomiast jednostki małe po wprowadzeniu zmian zyskały możliwość:

  • sporządzania skróconego sf obejmującego uproszczony bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową przewidującą ograniczoną liczbę ujawnień,
  • rezygnacji ze sporządzania sprawozdania z działalności, a także – nawet jeżeli podlegają badaniu – zestawienia zmian w kapitale własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.

Zmiany uor umożliwiły jednoczesne stosowanie tych uproszczeń przez szerszy krąg podmiotów, niż wynikałoby to bezpośrednio z dyrektywy 2013/34/UE.

Nowelizacja uor z 23.07.2015 r. dała małym organizacjom pozarządowym możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów zamiast ksiąg rachunkowych.

[11] DzU poz. 768.

[12] Ustawa o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU z 2017 r. poz. 61).

[13] Ustawa nie posługuje się terminem jzp. Upraszczając, chodzi o emitentów giełdowych i szeroko rozumiane instytucje finansowe, o ile przekraczają następujące progi: 500 osób średniorocznie zatrudnionych oraz 85 mln zł sumy bilansowej albo 170 mln zł sumy rocznego przychodu netto ze sprzedaży towarów i produktów.

9.05.2014 r. uchwalono ustawę o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych[11], którą uchylono m.in. zawarte w uor przepisy reglamentujące usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych. Od 10.08.2014 r. usługi te może świadczyć każdy, kto ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie był karany za ściśle określone przestępstwa i ma ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.

Tym samym MF zaprzestał wydawania certyfikatu księgowego, warunkującego uprzednio możliwość usługowego prowadzenia ksiąg. Zgodnie z założeniami leżącymi u podstaw ustawy zmieniającej, mechanizmy rynkowe i samoregulacyjne powinny decydować o dostępie do wykonywania usług prowadzenia ksiąg. Powinno to skutkować poszerzeniem wolności gospodarczej oraz zwiększeniem konkurencji.

Rok 2017

Nowelizacja uor z 15.12.2016 r.[11], wdrażająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE z 22.10.2014 r., rozszerzyła zakres tematyczny uor wobec zawarcia w niej obowiązku ujawniania informacji niefinansowych. Nowe obowiązki sprawozdawcze nałożono na największe jednostki zainteresowania publicznego (jzp)[13].

Firmy te w ramach sprawozdania z działalności zobowiązane są do sporządzania tzw. oświadczenia nt. informacji niefinansowych, obejmującego informacje dotyczące spraw społecznych i pracowniczych, środowiska naturalnego, poszanowania praw człowieka oraz przeciwdziałania korupcji. Duże spółki giełdowe dodatkowo ujawniają w sprawozdaniach z działalności informacje nt. stosowanej polityki różnorodności w odniesieniu do osób zasiadających w organach spółek (uwzględniające takie aspekty, jak wiek, płeć, pochodzenie geograficzne, wykształcenie i doświadczenie zawodowe).

Idea raportowania informacji niefinansowych poświęconych CSR (corporate social responsibility, społeczna odpowiedzialność korporacji) zyskuje na świecie coraz większe znaczenie, a zarazem popularność. Uzupełnieniu przepisów uor przyświecała idea zwiększenia spójności i porównywalności informacji niefinansowych ujawnianych przez europejskie spółki i duże grupy kapitałowe. Ma to ułatwić pozyskiwanie inwestorów, partnerów strategicznych czy klientów, co jest z pewnością korzystne dla jzp objętych obowiązkiem raportowania niefinansowego.

Nowelizacja z 15.12.2016 r. dotyczyła także sf jednostek pozarządowych. Podmioty te uzyskały odrębny, uproszczony zestaw informacji finansowych (zał. nr 6 do uor), uwzględniających specyfikę działalności organizacji pożytku publicznego oraz szczególny sposób osiągania przez nie przychodów i ponoszenia kosztów, całkowicie odmienny od jednostek prowadzących wyłącznie działalność gospodarczą.

Warto podkreślić, że zakres informacji zawartych w sf organizacji pozarządowych to wynik licznych konsultacji społecznych, podczas których przedstawiciele tych organizacji postulowali o tego rodzaju zmiany.

Rok 2018

[14] DzU poz. 398.

Najnowszą zmianę uor przynosi ustawa z 26.01.2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw[14], którą wprowadzono obowiązek sporządzania w postaci elektronicznej jednostkowych i skonsolidowanych sf oraz sprawozdania z działalności. Jednostki wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS sporządzą elektroniczne sf w strukturze logicznej oraz formacie udostępnionym w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Jednocześnie zostały one zwolnione od składania sf do US.

Oczekuje się, że działania te zwiększą pewność obrotu gospodarczego oraz ułatwią dostęp do danych i wszystkich dokumentów (w tym sf) składanych w KRS.

Co przyniesie przyszłość

Kolejne zmiany w prawie bilansowym, przewidziane są w projekcie ustawy o uproszczeniach dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym (tzw. Pakiet dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw). Mają polegać na:

  • rozszerzeniu kategorii jednostek małych przez podwyższenie progów wartościowych (sumy bilansowej i przychodów) do maksymalnych wielkości przewidzianych w dyrektywie 2013/34/UE (zmiana dotyczy ponad 3 tys. jednostek, co zwiększy o ponad 7% dotychczasową liczbę jednostek małych),
  • rozszerzeniu kategorii jednostek mikro (uprawnionych do sporządzania bardzo uproszczonego sf); zmiana ma dotyczyć osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, których przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych wyniosły w poprzednim roku obrotowym równowartość w walucie polskiej nie mniej niż 2 mln euro i nie więcej niż 3 mln euro,
  • skróceniu okresu przechowywania zatwierdzonych sf do 5 lat (obecnie zatwierdzone sf podlegają trwałemu przechowywaniu).

Dalsze planowane ułatwienia to:

  • rozszerzenie kręgu jednostek uprawnionych do stosowania podatkowej definicji leasingu finansowego, odstąpienie od ustalania podatku odroczonego, niestosowanie przepisów o instrumentach finansowych, stosowanie uproszczonych zasad kalkulacji kosztu wytworzenia produktu,
  • dla jednostek mikro i małych (nieobjętych dyrektywą w sprawie rachunkowości) i organizacji pozarządowych:
    • zbliżenie rachunkowości tych jednostek do przepisów podatkowych dzięki stosowaniu podatkowych zasad amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
    • odstąpienie od tworzenia rezerw na ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń,
    • odstąpienie od dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów (np. odpisy z tytułu utraty wartości środków trwałych),
    • odstąpienie od tworzenia biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dotyczących przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym świadczeń emerytalnych.

Planowany termin wejścia w życie tych przepisów to 1.01.2019 r.

Jednocześnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów prowadzi prace służące uzyskaniu informacji nt. postrzegania prawa bilansowego w praktyce (np. jego przejrzystości, ew. trudności w stosowaniu) i wskazaniu obszarów, w których pożądana byłaby poprawa jakości tego prawa.

W tym celu opracowano ankietę, którą przekazano przedstawicielom środowisk zawodowych księgowych oraz biegłych rewidentów, kierownikom katedr rachunkowości uczelni i szkół wyższych, organom administracji publicznej, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Dzięki temu możliwe było uzyskanie opinii szerokiego grona respondentów, m.in. jednostek gospodarczych, jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielni mieszkaniowych, sądów oraz osób fizycznych zainteresowanych tą tematyką. Do Departamentu wpłynęło ponad 3 tys. odpowiedzi.

Obecnie trwa analiza ocen i postulatów. Na ich podstawie zostaną zidentyfikowane te obszary prawa bilansowego, które zdaniem szerokiego grona respondentów powinny zostać zmienione lub uregulowane. Następnie zostanie opracowana koncepcja modyfikacji.

W odpowiedzi na wpływające do Ministerstwa sygnały (petycje), że należy przywrócić certyfikację osób uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, a także wobec upływu ponad 3 lat od uchylenia przepisów o warunkach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej opracował specjalną ankietę. Służy ona ocenie efektów deregulacji, a w szczególności weryfikacji, czy zakładane cele deregulacji usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych zostały osiągnięte i czy nie wystąpiły nieprzewidziane skutki uboczne.

Ankietę przekazano pracodawcom, pracownikom, usługodawcom, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów, dzięki czemu wszyscy zainteresowani mogli do 30.09.2018 r. przekazać swoje opinie oraz uwagi i sugestie na ten temat. W badaniu wzięła udział olbrzymia liczba zainteresowanych – wpłynęło ponad 6400 odpowiedzi. Analiza wyników ankiety będzie stanowić przesłankę do podjęcia ew. dalszych działań.

Ministerstwo Finansów planuje także zamieszczenie w listopadzie 2018 r. na swojej stronie internetowej ankiety on-line dotyczącej raportowania niefinansowego, skierowanej do jednostek sporządzających oświadczenia/sprawozdania na ten temat oraz do szeroko rozumianych użytkowników informacji niefinansowych. Pozwoli to na pełniejszą ocenę działania przepisów i przydatności informacji w obecnej postaci.

Od uchwalenia pierwszej wersji uor minęły w tym roku 24 lata. W tym czasie była ona wielokrotnie zmieniana, o czym pozwoliłam sobie przypomnieć w tym okolicznościowym opracowaniu. Zmiany są skutkiem wyjścia naprzeciw powszechnie obserwowanym w świecie trendom, jak globalizacja i towarzysząca jej standaryzacja sf w skali światowej i europejskiej, a także uzupełnienie sprawozdawczości finansowej o obowiązek publikacji informacji niefinansowych o jednostce lub grupie kapitałowej. Uwzględnianie właściwości i potrzeb różnych grup jednostek prowadzących rachunkowość, outsourcing rachunkowości, oddziaływanie postępu technicznego na sposób gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji tworzonych w rachunkowości – znalazły odzwierciedlenie w kolejnych zmianach przepisów uor, stanowiąc tym samym dorobek polskiej rachunkowości po 1989 r.

Przeprowadzenie tych zmian nie byłyby możliwe bez fachowej pomocy ze strony moich współpracowników z Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów, a także bez merytorycznego wsparcia wielu partnerów i instytucji. Zgodnie bowiem ze słowami Henry’ego Forda połączenie sił to początek, pozostanie razem to postęp, wspólna praca to sukces.

Mam nadzieję na dalszą, owocną współpracę ze wszystkimi, którym leży na sercu dobro naszej Ojczyzny i rozwój naszej gospodarki. Wymaga to, aby kształt i treść przepisów o rachunkowości były użyteczne dla wszystkich zainteresowanych, nie powodowały zbędnej pracy, a jednocześnie zapewniały osiągnięcie podstawowego celu rachunkowości, jakim jest rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

Życzę Państwu i sobie, aby uor była w tym dobrą pomocą.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Nowe artykuły na naszych stronach:
Koronawirus

Dalsze przedłużenie terminu zapłaty zaliczek na PIT i ryczałtu za pracowników

Pobrane w marcu, kwietniu i maju 2020 zaliczki na PIT i zryczałtowany podatek od wynagrodzeń z pracy, umów zlecenia i o dzieło, a także z praw autorskich i praw pokrewnych można będzie przekazać do US w późniejszym terminie.

Ulga ta dotyczy płatników, którzy ponieśli negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z epidemią. Początkowo zaliczki za marzec i kwiecień miały być przez nich wpłacone w terminie przesuniętym tzw. tarczą antykryzysową (DzU poz. 568) – do 20.06.2020.


VAT

Można już używać wirtualnych kas rejestrujących

Tomasz Krywan
MF określił, które czynności mogą być ewidencjonowane za pomocą kas mających postać oprogramowania, a także wymogi, którym muszą sprostać takie kasy.

Obowiązujący od 1.05.2019 art. 111b ust. 1 ustawy o VAT przewiduje możliwość prowadzenia ewidencji sprzedaży przy użyciu kas on-line, mających postać oprogramowania (nazywanych wirtualnymi kasami rejestrującymi), spełniających wymagania określone przepisami wykonawczymi wydanymi na podstawie art. 111b ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT.


Koronawirus

Kolejne przedłużenie terminu składania informacji IFT-2R

MF przedłużył termin przesłania informacji o pobranym podatku u źródła od osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terytorium RP (IFT-2R) – do końca 7. miesiąca roku następnego po roku podatkowym, w którym dokonano wypłat wymienionych w art. 26 ust. 1 updop.


Koronawirus

Zwolnienie z opłacania składek ZUS a koszty płacy wykazywane w deklaracjach do PFRON

Mariusz Sobkowiak
Zatrudniamy dwóch pracowników z niepełnosprawnością. Otrzymujemy z PFRON dofinansowanie do ich wynagrodzeń. Wysokość dofinansowania wiąże się m.in. z kosztami płacy, jakie ponosimy w związku z zatrudnieniem tych osób. Korzystając z zapisów tzw. tarczy antykryzysowej, złożyliśmy do ZUS wniosek RDZ o zwolnienie nas, jako płatnika, z obowiązku opłacania składek ZUS za 3 mies. Składki te są jednak wykazywane w comiesięcznych deklaracjach do ZUS, a wynagrodzenia pracowników brutto są pomniejszane o te składki.
Czy składki społeczne i zdrowotne (finansowane zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę) za marzec–maj, które zostaną umorzone w związku ze złożeniem do ZUS wniosku RDZ, należy wliczać do kosztów płacy we wniosku Wn-D o dofinansowanie z PFRON, czy też nie?
Co w przypadku, jeśli ZUS nie uwzględni naszego wniosku o umorzenie i w lipcu (po podjęciu przez ZUS decyzji odmownej) zapłacimy składki ZUS za 3 minione miesiące? Czy składki za te 3 mies., które zapłacimy w lipcu, możemy wliczyć do kosztów płac we wniosku Wn-D za lipiec (i czy zostaną przez PFRON uznane za zapłacone terminowo)?

Pracodawcy zatrudniającemu osoby niepełnosprawne przysługuje ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.


Wycena

Wycena metodą praw własności udziałów w jednostce podporządkowanej

Radosław Ignatowski
Artykuł przybliża istotę metody praw własności, nazywanej niekiedy metodą „jednoliniowej konsolidacji”, procedury warunkujące jej zastosowanie, zakres podmiotowy oraz wymogi jej stosowania przez inwestorów przy sporządzaniu sprawozdań finansowych – zarówno jednostkowych, jak i skonsolidowanych.

Za punkt wyjścia zostały przyjęte przepisy uor. Rozwiązania MSR/MSSF (dopuszczone do stosowania w UE) stanowią jedynie pomoc przy wyjaśnianiu zagadnienia.

W myśl uor przez „metodę praw własności” (MPW) rozumie się przyjętą przez jednostkę dominującą, wspólnika jednostki współzależnej lub znaczącego inwestora metodę wyceny udziałów w aktywach netto jednostki podporządkowanej (zależnej, współzależnej lub stowarzyszonej), z uwzględnieniem wartości firmy lub ujemnej wartości firmy, ustalonych na dzień objęcia kontroli, współkontroli bądź wywierania znaczącego wpływu.


Inwestycje w nieruchomości

O inwestycjach w nieruchomości raz jeszcze – głos w dyskusji (cz. II)

Stanisław Hońko
Ponieważ wydzielenie kategorii inwestycji w nieruchomości wzbudza w praktyce wiele wątpliwości, warto się zastanowić, jaki cel mógł przyświecać ich wyodrębnieniu.

Inwestycje w nieruchomości są prezentowane w bilansie w poz. A.IV „Inwestycje długoterminowe, nieruchomości” (zał. nr 1 i 5 do uor). Przed ich wprowadzeniem do uor były wykazywane w bilansie (i księgach) łącznie z nieruchomościami zaliczonymi do środków trwałych. Ich wprowadzenie jako odrębnej kategorii miało zapewne na celu zbliżenie polskich regulacji do MSR/MSSF, co – w gruncie rzeczy – było głównym celem nowelizacji uor w 2000 r. Można sądzić, że była to stosunkowo szybka reakcja na wydanie MSR 40 Nieruchomości inwestycyjne (wydany w 2000 r. i od tego czasu kilkukrotnie zmieniany).


VAT

Świadczenia kompleksowe – opodatkowanie VAT

Aneta Szwęch
Ustalenie, czy dana transakcja składająca się z kilku elementów stanowi świadczenie kompleksowe (złożone), czy też poszczególne elementy są samodzielnymi świadczeniami, ma istotne znaczenie dla rozliczenia VAT, ponieważ to przedmiot opodatkowania (rodzaj towaru lub usługi) decyduje np. o zastosowaniu określonej stawki VAT czy o dacie powstania obowiązku podatkowego.

Na potrzeby VAT – co do zasady – każda transakcja powinna być uznawana za odrębną i niezależną czynność. Jeżeli jednak transakcja składa się z kilku elementów, tworzących jedno świadczenie w aspekcie ekonomicznym (świadczenie kompleksowe), to nie powinna być sztucznie rozdzielana w celu opodatkowania VAT.


CIT

Potrącanie kosztów uzyskania przychodów przez podatników CIT (cz. II) – moment potrącenia

Jarosław Sekita
W którym okresie rozliczeniowym dany koszt powinien być uwzględniony w rachunku podatkowym? Odpowiedź na to pytanie od lat budzi kontrowersje.

Jak stanowi art. 15 ust. 4 updop, koszty uzyskania przychodów bezpośrednio związane z przychodami, poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy oraz w roku podatkowym, są potrącalne w tym roku podatkowym, w którym osiągnięte zostały odpowiadające im przychody, z zastrzeżeniem ust. 4b i 4c. Chociaż przepis odnosi się do potrącenia kosztów we właściwym roku podatkowym, to jest odpowiednio stosowany również przy poborze zaliczek na podatek (potrącenie kosztu następuje we właściwym okresie, za który obliczana jest zaliczka).


Rachunkowość

Ewidencja odszkodowania

Jak w państwowej jednostce budżetowej zaksięgować odszkodowania za szkody powstałe w majątku? Czy zapisów księgowych należy dokonać w momencie otrzymania decyzji odszkodowawczej, czy w momencie zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela?

Jednostki budżetowe – jako wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 4 lit. a uor – są zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z zasadami określonymi w tej ustawie, z uwzględnieniem zasad szczególnych, dotyczących m.in. wyceny aktywów, zawartych w rozporządzeniu z 13.09.2017 r.

Z art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. g uor wynika, że do pozostałych kosztów i przychodów operacyjnych zalicza się koszty i przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki, m.in. koszty i przychody związane z odszkodowaniami.


Rachunkowość

Amortyzacja środków trwałych nabytych do produkcji wyrobów służących przeciwdziałaniu koronawirusowi

W ustawie nazywanej tarczą antykryzysową 2.0 (DzU 2020 r. poz. 568) przewidziano możliwość jednorazowego odpisania wartości początkowej środków trwałych nabytych w celu produkcji wyrobów (towarów) służących przeciwdziałaniu COVID-19.
Jak ująć w księgach rachunkowych amortyzację tego rodzaju obiektów?

Zanim odpowiemy na pytanie, celowe wydaje się uściślenie, o amortyzację jakich środków trwałych chodzi. Są to maszyny i urządzenia oraz narzędzia, przyrządy i wyposażenie (grupy 4–6 i 8 KŚT):


Rachunkowość

Amortyzacja środków trwałych w okresie bezczynności jednostki

Z uwagi na ograniczenia naszej działalności, wywołane zwalczaniem pandemii koronawirusa, już od kilku miesięcy mamy przestój. Środki trwałe stoją bezużyteczne, a ich amortyzacja pogłębia straty.
Czy dla celów bilansowych można zaniechać naliczania amortyzacji środków trwałych za okres ich przestoju?

Z uwagi na ograniczenia naszej działalności, wywołane zwalczaniem pandemii koronawirusa, już od kilku miesięcy mamy przestój. Środki trwałe stoją bezużyteczne, a ich amortyzacja pogłębia straty.

Czy dla celów bilansowych można zaniechać naliczania amortyzacji środków trwałych za okres ich przestoju?


Koronawirus

Zużycie materiałów służących do ochrony przed koronawirusem

Czy do materiałów zużywanych w celu ochrony przed koronawirusem – zważywszy, że są to koszty dodatkowe, normalnie nieponoszone – stosuje się szczególne zasady ujęcia (np. zalicza się je do pozostałych kosztów operacyjnych)?

Nie. Są to koszty podstawowej działalności operacyjnej. Zużycie materiałów służących do ochrony przed koronawirusem ujmuje się w księgach według ogólnych zasad.


Rachunkowość

Księgowanie kosztów ochrony wstrzymanej budowy

Z uwagi na ograniczenia działalności, spowodowane epidemią koronawirusa, byliśmy zmuszeni wstrzymać zaawansowaną budowę pawilonu gastronomicznego. Przewidujemy, że także w pierwszych okresach po zniesieniu ograniczeń nie będzie nas stać na kontynuowanie budowy. Jej terenu pilnuje firma ochroniarska. Gdzie odnieść opłaty za ochronę – w koszty wytworzenia pawilonu (środki trwałe w budowie) czy w koszty bieżącej działalności?

Koszty ochrony wstrzymanej budowy nie zwiększają wartości budowanego obiektu.


Podatek od nieruchomości

Ujęcie zaległego podatku od nieruchomości w kosztach uzyskania przychodów

Aleksander Woźniak
W trakcie kontroli przeprowadzonej w styczniu 2020 r. okazało się, że spółka zaniżyła podatek od nieruchomości za poprzednie lata. Przyjęła bowiem zbyt niską wartość budowli. Spółka uregulowała tę zaległość. Niezależnie od tego w trakcie inwentaryzacji nieruchomości ujawniono budynek magazynowy. Jego brak w ewidencji wynikał z błędu popełnionego wcześniej przez pracownika spółki. Spółka zapłaciła także tę zaległość w podatku od nieruchomości.
W którym momencie ma prawo zaliczyć obie uregulowane zaległości do kosztów uzyskania przychodów?

Zgodnie ze stanowiskiem organów podatkowych zaległy podatek od nieruchomości, wynikający z zaniżenia podstawy opodatkowania, jest kosztem uzyskania przychodów w tej samej dacie, w której stanowi koszt dla celów rachunkowych. Natomiast ujawnienie nieruchomości skutkuje korektą kosztów uzyskania przychodów na zasadach ogólnych.


Biała lista

Sprawdzenie konta kontrahenta na „białej liście” a koszty uzyskania przychodów

Marcin Szymankiewicz
Spółka z o.o. kupuje towary i usługi od kontrahentów (czynnych podatników VAT). Wartość tych transakcji, udokumentowanych fakturą, przekracza często 15 tys. zł. Od 1.01.2020 r. spółka ma obowiązek weryfikacji, czy rachunek bankowy, na który dokonuje zapłaty, znajduje się w wykazie podatników VAT (tzw. biała lista).
Czy sprawdzenie w dniu przelewu rachunku, na jaki ma być zrealizowana zapłata, zachowuje ważność (dla zleconej płatności) również wtedy, gdy termin zapłaty jest odległy?

VAT

Zapłata z góry za uczestnictwo w zagranicznych targach branżowych wraz z odsetkami za opóźnienie – skutki w VAT

Edyta Głębicka
W październiku 2019 r. nasza firma otrzymała od kontrahenta z Belgii, posługującego się holenderskim numerem VAT, dwie faktury za kompleksową usługę uczestnictwa w targach branżowych w Niemczech, obejmującą m.in. zakup powierzchni wystawienniczej, zapewnienie sprzętu, pakiet digital. Targi odbywały się od 24.01.2020 do 26.01.2020 r., promowaliśmy na nich nasze produkty. Organizator usługi wystawił faktury bez podatku z dopiskiem reverse charge i powołał się na art. 44 dyrektywy 2006/122/WE. Były to faktury na przedpłaty. Obowiązek podatkowy od zakupionej usługi wykazaliśmy zgodnie z art. 28b ustawy o VAT, tj. w dacie zapłaty za usługę (odpowiednio 17.12.2019 i 19.12.2019 r.).
Firma belgijska wykazała dodatkowo na swojej fakturze opłatę należną wówczas, gdybyśmy dokonali płatności po wyznaczonym terminie (30 dni od daty wystawienia faktury). Tak się zdarzyło, więc uwzględniliśmy tę opłatę i przekazaliśmy płatność w wyższej, wskazanej na fakturze kwocie.
Czy prawidłowo rozliczyliśmy usługę zgodnie z art. 28b ust. 1 ustawy o VAT oraz czy w podstawie opodatkowania powinniśmy uwzględnić także opłatę za opóźnioną płatność?

Koronawirus

Zwolnienie z opłacania składek ZUS a koszty płacy wykazywane w deklaracjach do PFRON

Mariusz Sobkowiak
Zatrudniamy dwóch pracowników z niepełnosprawnością. Otrzymujemy z PFRON dofinansowanie do ich wynagrodzeń. Wysokość dofinansowania wiąże się m.in. z kosztami płacy, jakie ponosimy w związku z zatrudnieniem tych osób. Korzystając z zapisów tzw. tarczy antykryzysowej, złożyliśmy do ZUS wniosek RDZ o zwolnienie nas, jako płatnika, z obowiązku opłacania składek ZUS za 3 mies. Składki te są jednak wykazywane w comiesięcznych deklaracjach do ZUS, a wynagrodzenia pracowników brutto są pomniejszane o te składki.
Czy składki społeczne i zdrowotne (finansowane zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę) za marzec–maj, które zostaną umorzone w związku ze złożeniem do ZUS wniosku RDZ, należy wliczać do kosztów płacy we wniosku Wn-D o dofinansowanie z PFRON, czy też nie?
Co w przypadku, jeśli ZUS nie uwzględni naszego wniosku o umorzenie i w lipcu (po podjęciu przez ZUS decyzji odmownej) zapłacimy składki ZUS za 3 minione miesiące? Czy składki za te 3 mies., które zapłacimy w lipcu, możemy wliczyć do kosztów płac we wniosku Wn-D za lipiec (i czy zostaną przez PFRON uznane za zapłacone terminowo)?

Pracodawcy zatrudniającemu osoby niepełnosprawne przysługuje ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.


Koronawirus

Dofinansowanie z FP lub z FGŚP do wynagrodzeń – czy wpływa na listę płac

Izabela Nowacka
Czy otrzymanie z FP lub z FGŚP dofinansowania do wynagrodzeń i składek ZUS, na podstawie tzw. tarczy antykryzysowej, ma wpływ na obliczanie pensji i sporządzanie list płac?

Nie. Należności z tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy są wynagrodzeniami niezależnie od źródła pochodzenia środków na nie. Jak wynika choćby z załącznika do objaśnień do sprawozdawczości z zatrudnienia i wynagrodzeń, wynagrodzenia obejmują wypłaty pieniężne, wypłacane pracownikom lub innym osobom fizycznym, stanowiące wydatki ponoszone przez pracodawców na opłacenie wykonywanej pracy (z wyjątkami, o których mowa w rozdz. VIII), niezależnie od źródeł ich finansowania (ze środków własnych lub refundowanych) oraz bez względu na podstawę stosunku pracy bądź innego stosunku prawnego lub czynności prawnej, na podstawie których jest świadczona praca lub pełniona służba.


Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia i zasiłku zleceniobiorcy uczestnika PPK

Renata Majewska
Spółka ma obowiązek tworzyć PPK (od lipca 2019 r.). Na początku maja 2020 r. dostała zajęcie wierzytelności z umowy zlecenia i zasiłków tytułem niespłaconego kredytu osoby zatrudnionej na umowę zlecenia, z tytułu której podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz jednocześnie przynależy do PPK. Pod koniec maja wypłacono jej 2900 zł brutto wynagrodzenia oraz 799 zł brutto zasiłku chorobowego za 9 dni niezdolności do pracy.
Jak należało dokonać w tym przypadku potrąceń? Czy kwotę wolną ustala się zleceniobiorcy identycznie jak pracownikowi? Zleceniobiorca został zatrudniony na okres od 1.10.2019 do 30.11.2020 r. za wynagrodzeniem 2900 zł brutto miesięcznie. Liczba godzin pracy wyznaczona w umowie to 100 godz./mies.; zgłosił się on do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a spółka odprowadza do PPK – za siebie i zleceniobiorcę – tylko wpłaty podstawowe.

Koronawirus

Kiedy wypłacić odprawę pieniężną pracownikowi zwalnianemu z powodu koronawirusa

Jadwiga Sztabińska
Pracodawca rozstaje się z pracownikami za wypowiedzeniem lub porozumieniem z powodu trudności ekonomicznych wywołanych koronawirusem.
Czy musi wypłacać odprawy pieniężne?

O tym, czy pracodawca musi wypłacić odprawę pieniężną (tzw. ekonomiczną), decyduje łączne spełnienie trzech warunków. Pierwszym z nich jest liczba pracowników, od której zależy obowiązek stosowania ustawy o zwolnieniach grupowych (dalej uzg). Drugi warunek to przyczyna rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem lub porozumieniem. Trzeci stanowi natomiast wykorzystanie jednego z dwóch trybów zwolnień przewidzianych w uzg.


Co nowego w rachunkowości

  • COVID-19 a sprawozdawczość finansowa
  • MSSF w prawie UE
  • Nowelizacja MSSF 16 Leasing w związku z COVID-19
  • Raport nt. roli regulatorów giełdowych w rozwoju zrównoważonych finansów
  • Nowelizacja standardu dotyczącego badania skonsolidowanych sprawozdań finansowych
  • Nowy MSUP 4400

Koronawirus

Zmiany w przepisach podatkowych wprowadzone tarczami antykryzysowymi 2.0 i 3.0

Robert Woźniacki
Odwieszenie zawieszonych wcześniej terminów na złożenie odwołania do organu II instancji i skargi do sądu administracyjnego, nowe zwolnienia i wyłączenia z opodatkowania to tylko niektóre zmiany wprowadzone w związku z przeciwdziałaniem skutkom epidemii koronawirusa.

Wynikają one z dwóch ustaw z:

  • 16.04.2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (DzU poz. 695), dalej tarcza 2.0,
  • 14.05.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (DzU poz. 875), dalej tarcza 3.0.

Koronawirus

Jak legalnie zatrudnić cudzoziemca podczas epidemii

Renata Majewska
Pracodawca, który w trakcie epidemii skieruje obcokrajowca do pracy zdalnej czy ograniczy mu wymiar czasu pracy, nie musi się starać o korektę zezwolenia na pracę ani o nowy dokument.

To najważniejsza zmiana, wprowadzona – w ramach kryzysowego pakietu legalizacji zatrudnienia cudzoziemców podczas koronawirusa – ustawą z 14.05.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (DzU poz. 875, dalej tarcza 3.0). Zmodyfikowano dotyczące tej kwestii art. 15z–15z[9], art. 15zd i art. 15zzq ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DzU poz. 374 ze zm., dalej specustawa).


Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu – najnowsze interpretacje ZUS

Magdalena Januszewska
Przedstawiamy przegląd interpretacji dotyczących składek ubezpieczeniowych. Są one wydawane przez terenowe oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w Lublinie i Gdańsku) w indywidualnych sprawach ubezpieczonych i płatników składek, na ich wniosek.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....