Polskie przepisy o rachunkowości po transformacji – historia, stan obecny, kierunki rozwoju

Joanna Dadacz Dyrektor Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów

Rozpatrując – przy okazji 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę – ewolucję, jaką przechodziły przepisy normujące naszą rachunkowość, chciałabym podzielić się z Państwem moimi osobistymi doświadczeniami zawodowymi.

W lutym 1990 r. rozpoczęłam współpracę z regulatorem właściwym do stanowienia prawa bilansowego, którym był Departament Księgowości i Informatyki Ministerstwa Finansów (przemianowany wkrótce na Departament Rachunkowości).

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • US – urząd skarbowy
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
  • jzp – jednostka zainteresowania publicznego
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

Był to czas przełomowych zmian społeczno-gospodarczych i prawnych w naszym kraju, które objęły także polską rachunkowość. Widomym tego znakiem był nowo opracowany „Kodeks rachunkowości” w postaci ustawy o rachunkowości (uor). Aktowi prawnemu regulującemu rachunkowość nadano wówczas najwyższą rangę – ustawy, a nie rozporządzenia. Ponadto nasze prawo bilansowe zostało objęte procesem dostosowywania do unijnych dyrektyw o rachunkowości. Przypomnę zarazem, że prace nad zharmonizowaniem naszego rodzimego prawa regulującego rachunkowość z wymogami wspólnotowymi rozpoczęły się już 12 lat przed przystąpieniem Polski do UE.

Rok 1994

Rok ten był punktem zwrotnym – dla przygotowania projektu uor utworzono wówczas w Ministerstwie Finansów grupę roboczą. Miałam ten przywilej, że od początku brałam udział w jej pracach. Powierzono mi zadanie protokołowania spotkań, podczas których rodziło się nowe prawo o rachunkowości.

[1] Weszła w życie 1.01.1995 r.

Stosowanie uor[1] pozwoliło przede wszystkim na uzyskanie prawidłowego, odpowiadającego warunkom gospodarki rynkowej, zgodnego z prawdą materialną obrazu stanu finansowego i majątkowego jednostek oraz ich grup kapitałowych. Stanowiło to jeden z warunków dopływu do Polski kapitału zagranicznego. Umożliwiło też, jak już wspomniałam, dostosowanie treści i rangi polskich przepisów o rachunkowości do prawodawstwa obowiązującego w tej dziedzinie w krajach UE, zawartego w dyrektywach z:

  • 25.07.1978 r. (78/660/EWG) w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (tzw. IV dyrektywa),
  • 13.06.1983 r. (83/349/EWG) w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych (tzw. VII dyrektywa)[2],
  • 8.12.1986 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych banków i innych instytucji finansowych,
  • 19.12.1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń.

Uor określała także obowiązek, zasady oraz tryb badania sprawozdań finansowych (sf) podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Zmieniająca się rzeczywistość gospodarcza i prawna sprawia jednak, że nieustannie pojawiają się nowe koncepcje i rozwiązania, do których także rachunkowość, a zwłaszcza sprawozdawczość finansowa, musi się dostosować. Dlatego też przepisy uor w ciągu kolejnych lat ich obowiązywania ulegały wzbogaceniu i zmianom, dzięki którym uor wychodzi naprzeciw aktualnym potrzebom rynku.

Rok 2000

[2] Warto zwrócić uwagę, że w polskiej uor połączono postanowienia IV i VII dyrektywy, co Komisja Europejska uczyniła dopiero w 2013 r.

[3] DzU nr 113 poz. 1186.

Ustawą z 9.11.2000 r. o zmianie ustawy o rachunkowości[3] nastąpiła jedna z ważniejszych jej nowelizacji. Miała ona na celu ściślejsze dostosowanie polskiego prawa bilansowego do rozwiązań obowiązujących w UE, a zarazem do MSR. Przyjęcie takiego kierunku działania służyło:

  • zlikwidowaniu luk, które ujawniły się w trakcie dotychczasowego obowiązywania uor (np. braku przepisów dotyczących fuzji i przejęć spółek, inwestycji kapitałowych, leasingu finansowego, długotrwałych umów o usługi czy podatku odroczonego),
  • dopracowaniu niektórych pojęć i zagadnień, które nie były uprzednio stosowane w polskiej praktyce (np. konsolidacja sf jednostek objętych grupą kapitałową),
  • redukcji kosztów prowadzenia rachunkowości poprzez rozszerzenie pojęcia „okresu sprawozdawczego”, całkowite zwolnienie z obowiązku badania mniejszych jednostek oraz podwyższenie wszystkich 3 progów konsolidacji dla małych i średnich grup kapitałowych, jakimi są: wielkość przychodów, suma bilansowa oraz wielkość zatrudnienia.

W uor zawarto jednocześnie rozwiązanie, które umożliwia lepsze dostosowanie przyjętych zasad rachunkowości do indywidualnych potrzeb jednostek – w art. 10 ust. 3 przewidziano możliwość stosowania krajowych standardów rachunkowości (KSR), a także MSR – do spraw nieuregulowanych przepisami uor i KSR.

[4] Obecnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej.

[5] DzU nr 213 poz. 2155. Ustawa weszła w życie 1.01.2005 r.

Rok 2000 był także ważny dla mnie osobiście. W tym bowiem roku objęłam stanowisko dyrektora Departamentu Rachunkowości[4], którego zadaniem jest m.in. zapewnienie spójności i jednolitości systemu rachunkowości i sprawozdawczości finansowej podmiotów gospodarczych, jednostek sektora finansów publicznych oraz innych jednostek zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Rok 2004

Znaczący wpływ na zakres obowiązywania krajowego prawa bilansowego wywarła nowelizacja uor z 27.08.2004 r.[5], wiążąca się z wejściem Polski do UE oraz potrzebą dostosowania się do rozporządzenia 1606/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19.07.2002 r. w sprawie stosowania MSR.

Zmiany te służyły zapewnieniu w skali globalnej – a nie tylko w skali UE – porównywalności danych sf niektórych jednostek dzięki sporządzaniu ich zgodnie z MSR.

W tym celu nowelizacja nałożyła na emitentów papierów wartościowych, dopuszczonych do obrotu na jednym z regulowanych rynków krajów EOG, oraz na banki, począwszy od 2005 r., obowiązek sporządzania skonsolidowanych sf zgodnie z MSR. Umożliwiła ona również sporządzanie – zgodnie z MSR – sf:

a) skonsolidowanych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych zamierzających ubiegać się lub ubiegających się o ich dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG,
    • jednostki dominujące niższego szczebla, wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR,

b) jednostkowych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych już dopuszczonych do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG lub zamierzających ubiegać się, lub ubiegających się o to,
    • jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR.

Warto przypomnieć, że już wcześniej trwały dyskusje i były prowadzone prace koncepcyjne nad zbliżeniem polskich przepisów o rachunkowości do MSR.

[6] Reports on Observance of Standards and Codes – Accounting and Auditing (ROSC A&A).

[7] Ustawa z 18.03.2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU nr 63 poz. 393).

Rozpoczęła się też bliska współpraca Polski z Bankiem Światowym w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i audytu. Po raz pierwszy Bank Światowy dokonał przeglądu przestrzegania standardów i kodeksów z zakresu rachunkowości i audytu w Polsce w 2001 r. Szczególny nacisk położono wówczas na ocenę zbieżności krajowych przepisów z MSR oraz Międzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej. Efektem wspólnych prac było opublikowanie przez Bank Światowy „Raportu nt. przestrzegania standardów i kodeksów (ROSC) – Rachunkowość i Rewizja Finansowa”[6].

Końcowa ocena polskich przepisów o rachunkowości i rewizji finansowej wypadła pomyślnie, choć – trzeba przyznać – zawierała też zalecenia, które okazały się pomocne przy ustaleniu działań zmierzających do umocnienia systemu rachunkowości i rewizji finansowej w Polsce.

O tym, że poważnie potraktowaliśmy rekomendacje Banku Światowego, niech świadczy fakt, że w drugim raporcie – który był rezultatem zainicjowanej w 2004 r. aktualizacji przeglądu – można przeczytać, że „Polska, pod kierunkiem Ministerstwa Finansów, poczyniła znaczne postępy od momentu opublikowania pierwszego raportu ROSC”.

Rok 2008

Kolejna znacząca nowelizacja uor nastąpiła w 2008 r.[7] i miała przede wszystkim na celu wdrożenie do polskich przepisów postanowień dyrektywy 2006/46/WE zmieniającej dyrektywy w sprawie rocznych (IV) i skonsolidowanych (VII) sf. Określono m.in. odpowiedzialność organów spółki za sporządzenie i publikację sf oraz sprawozdania z działalności.

Przy tej okazji, w celu dostosowania niektórych postanowień uor do zmieniających się krajowych realiów gospodarczych oraz do zmian innych ustaw, m.in.:

  • uregulowano zasady wyceny i inwentaryzacji inwestycji w nieruchomości,
  • uwzględniono w zasadach otwierania i zamykania ksiąg rachunkowych sytuacje szczególne (upadłość z możliwością zawarcia układu, podział przez wydzielenie),
  • ograniczono możliwość stosowania do połączenia spółek metody łączenia udziałów wyłącznie do spółek znajdujących się pod wspólną kontrolą,
  • wprowadzono do uor tematykę usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w ślad za rosnącą rolą outsourcingu w rachunkowości.

Lata 2014 i 2015

[8] Ustawa z 11.07.2014 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU poz. 1100).

[9] Ustawa z 23.07.2015 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz nie-których innych ustaw (DzU poz. 1333).

Kolejne większe zmiany uor przyniosło wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek, zastępującej IV i VII dyrektywę. Zmiany te zostały powiązane z wprowadzeniem uproszczeń do sprawozdawczości finansowej jednostek mikro[8] (tzw. mała nowelizacja) oraz małych[9] (tzw. duża nowelizacja).

Wyrazem tego było uzupełnienie uor o 2 nowe załączniki (nr 4 i 5), zawierające zestawy uproszczonych sf. Wprowadzenie do niej różnych ułatwień dla małych jednostek wynika z przekonania, że działające na rynku mniejsze podmioty są szczególnie narażone na wahania sytuacji gospodarczej oraz obciążenia natury administracyjnej.

Wynikiem tego podejścia było uproszczenie, dla jednostek mikro i małych, wymogów stawianych rachunkowości i sprawozdawczości finansowej przy – należy to mocno podkreślić – jednoczesnym zapewnieniu rzetelności informacji finansowej i bezpieczeństwa obrotu.

Dzięki nowelizacji przepisów jednostki mikro mogą:

  • sporządzać uproszczone sf, składające się z bardzo skróconego bilansu oraz rachunku zysków i strat,
  • zrezygnować (pod pewnymi warunkami) ze sporządzania informacji dodatkowej oraz sprawozdania z działalności.

Natomiast jednostki małe po wprowadzeniu zmian zyskały możliwość:

  • sporządzania skróconego sf obejmującego uproszczony bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową przewidującą ograniczoną liczbę ujawnień,
  • rezygnacji ze sporządzania sprawozdania z działalności, a także – nawet jeżeli podlegają badaniu – zestawienia zmian w kapitale własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.

Zmiany uor umożliwiły jednoczesne stosowanie tych uproszczeń przez szerszy krąg podmiotów, niż wynikałoby to bezpośrednio z dyrektywy 2013/34/UE.

Nowelizacja uor z 23.07.2015 r. dała małym organizacjom pozarządowym możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów zamiast ksiąg rachunkowych.

[11] DzU poz. 768.

[12] Ustawa o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU z 2017 r. poz. 61).

[13] Ustawa nie posługuje się terminem jzp. Upraszczając, chodzi o emitentów giełdowych i szeroko rozumiane instytucje finansowe, o ile przekraczają następujące progi: 500 osób średniorocznie zatrudnionych oraz 85 mln zł sumy bilansowej albo 170 mln zł sumy rocznego przychodu netto ze sprzedaży towarów i produktów.

9.05.2014 r. uchwalono ustawę o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych[11], którą uchylono m.in. zawarte w uor przepisy reglamentujące usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych. Od 10.08.2014 r. usługi te może świadczyć każdy, kto ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie był karany za ściśle określone przestępstwa i ma ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.

Tym samym MF zaprzestał wydawania certyfikatu księgowego, warunkującego uprzednio możliwość usługowego prowadzenia ksiąg. Zgodnie z założeniami leżącymi u podstaw ustawy zmieniającej, mechanizmy rynkowe i samoregulacyjne powinny decydować o dostępie do wykonywania usług prowadzenia ksiąg. Powinno to skutkować poszerzeniem wolności gospodarczej oraz zwiększeniem konkurencji.

Rok 2017

Nowelizacja uor z 15.12.2016 r.[11], wdrażająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE z 22.10.2014 r., rozszerzyła zakres tematyczny uor wobec zawarcia w niej obowiązku ujawniania informacji niefinansowych. Nowe obowiązki sprawozdawcze nałożono na największe jednostki zainteresowania publicznego (jzp)[13].

Firmy te w ramach sprawozdania z działalności zobowiązane są do sporządzania tzw. oświadczenia nt. informacji niefinansowych, obejmującego informacje dotyczące spraw społecznych i pracowniczych, środowiska naturalnego, poszanowania praw człowieka oraz przeciwdziałania korupcji. Duże spółki giełdowe dodatkowo ujawniają w sprawozdaniach z działalności informacje nt. stosowanej polityki różnorodności w odniesieniu do osób zasiadających w organach spółek (uwzględniające takie aspekty, jak wiek, płeć, pochodzenie geograficzne, wykształcenie i doświadczenie zawodowe).

Idea raportowania informacji niefinansowych poświęconych CSR (corporate social responsibility, społeczna odpowiedzialność korporacji) zyskuje na świecie coraz większe znaczenie, a zarazem popularność. Uzupełnieniu przepisów uor przyświecała idea zwiększenia spójności i porównywalności informacji niefinansowych ujawnianych przez europejskie spółki i duże grupy kapitałowe. Ma to ułatwić pozyskiwanie inwestorów, partnerów strategicznych czy klientów, co jest z pewnością korzystne dla jzp objętych obowiązkiem raportowania niefinansowego.

Nowelizacja z 15.12.2016 r. dotyczyła także sf jednostek pozarządowych. Podmioty te uzyskały odrębny, uproszczony zestaw informacji finansowych (zał. nr 6 do uor), uwzględniających specyfikę działalności organizacji pożytku publicznego oraz szczególny sposób osiągania przez nie przychodów i ponoszenia kosztów, całkowicie odmienny od jednostek prowadzących wyłącznie działalność gospodarczą.

Warto podkreślić, że zakres informacji zawartych w sf organizacji pozarządowych to wynik licznych konsultacji społecznych, podczas których przedstawiciele tych organizacji postulowali o tego rodzaju zmiany.

Rok 2018

[14] DzU poz. 398.

Najnowszą zmianę uor przynosi ustawa z 26.01.2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw[14], którą wprowadzono obowiązek sporządzania w postaci elektronicznej jednostkowych i skonsolidowanych sf oraz sprawozdania z działalności. Jednostki wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS sporządzą elektroniczne sf w strukturze logicznej oraz formacie udostępnionym w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Jednocześnie zostały one zwolnione od składania sf do US.

Oczekuje się, że działania te zwiększą pewność obrotu gospodarczego oraz ułatwią dostęp do danych i wszystkich dokumentów (w tym sf) składanych w KRS.

Co przyniesie przyszłość

Kolejne zmiany w prawie bilansowym, przewidziane są w projekcie ustawy o uproszczeniach dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym (tzw. Pakiet dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw). Mają polegać na:

  • rozszerzeniu kategorii jednostek małych przez podwyższenie progów wartościowych (sumy bilansowej i przychodów) do maksymalnych wielkości przewidzianych w dyrektywie 2013/34/UE (zmiana dotyczy ponad 3 tys. jednostek, co zwiększy o ponad 7% dotychczasową liczbę jednostek małych),
  • rozszerzeniu kategorii jednostek mikro (uprawnionych do sporządzania bardzo uproszczonego sf); zmiana ma dotyczyć osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, których przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych wyniosły w poprzednim roku obrotowym równowartość w walucie polskiej nie mniej niż 2 mln euro i nie więcej niż 3 mln euro,
  • skróceniu okresu przechowywania zatwierdzonych sf do 5 lat (obecnie zatwierdzone sf podlegają trwałemu przechowywaniu).

Dalsze planowane ułatwienia to:

  • rozszerzenie kręgu jednostek uprawnionych do stosowania podatkowej definicji leasingu finansowego, odstąpienie od ustalania podatku odroczonego, niestosowanie przepisów o instrumentach finansowych, stosowanie uproszczonych zasad kalkulacji kosztu wytworzenia produktu,
  • dla jednostek mikro i małych (nieobjętych dyrektywą w sprawie rachunkowości) i organizacji pozarządowych:
    • zbliżenie rachunkowości tych jednostek do przepisów podatkowych dzięki stosowaniu podatkowych zasad amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
    • odstąpienie od tworzenia rezerw na ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń,
    • odstąpienie od dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów (np. odpisy z tytułu utraty wartości środków trwałych),
    • odstąpienie od tworzenia biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dotyczących przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym świadczeń emerytalnych.

Planowany termin wejścia w życie tych przepisów to 1.01.2019 r.

Jednocześnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów prowadzi prace służące uzyskaniu informacji nt. postrzegania prawa bilansowego w praktyce (np. jego przejrzystości, ew. trudności w stosowaniu) i wskazaniu obszarów, w których pożądana byłaby poprawa jakości tego prawa.

W tym celu opracowano ankietę, którą przekazano przedstawicielom środowisk zawodowych księgowych oraz biegłych rewidentów, kierownikom katedr rachunkowości uczelni i szkół wyższych, organom administracji publicznej, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Dzięki temu możliwe było uzyskanie opinii szerokiego grona respondentów, m.in. jednostek gospodarczych, jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielni mieszkaniowych, sądów oraz osób fizycznych zainteresowanych tą tematyką. Do Departamentu wpłynęło ponad 3 tys. odpowiedzi.

Obecnie trwa analiza ocen i postulatów. Na ich podstawie zostaną zidentyfikowane te obszary prawa bilansowego, które zdaniem szerokiego grona respondentów powinny zostać zmienione lub uregulowane. Następnie zostanie opracowana koncepcja modyfikacji.

W odpowiedzi na wpływające do Ministerstwa sygnały (petycje), że należy przywrócić certyfikację osób uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, a także wobec upływu ponad 3 lat od uchylenia przepisów o warunkach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej opracował specjalną ankietę. Służy ona ocenie efektów deregulacji, a w szczególności weryfikacji, czy zakładane cele deregulacji usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych zostały osiągnięte i czy nie wystąpiły nieprzewidziane skutki uboczne.

Ankietę przekazano pracodawcom, pracownikom, usługodawcom, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów, dzięki czemu wszyscy zainteresowani mogli do 30.09.2018 r. przekazać swoje opinie oraz uwagi i sugestie na ten temat. W badaniu wzięła udział olbrzymia liczba zainteresowanych – wpłynęło ponad 6400 odpowiedzi. Analiza wyników ankiety będzie stanowić przesłankę do podjęcia ew. dalszych działań.

Ministerstwo Finansów planuje także zamieszczenie w listopadzie 2018 r. na swojej stronie internetowej ankiety on-line dotyczącej raportowania niefinansowego, skierowanej do jednostek sporządzających oświadczenia/sprawozdania na ten temat oraz do szeroko rozumianych użytkowników informacji niefinansowych. Pozwoli to na pełniejszą ocenę działania przepisów i przydatności informacji w obecnej postaci.

Od uchwalenia pierwszej wersji uor minęły w tym roku 24 lata. W tym czasie była ona wielokrotnie zmieniana, o czym pozwoliłam sobie przypomnieć w tym okolicznościowym opracowaniu. Zmiany są skutkiem wyjścia naprzeciw powszechnie obserwowanym w świecie trendom, jak globalizacja i towarzysząca jej standaryzacja sf w skali światowej i europejskiej, a także uzupełnienie sprawozdawczości finansowej o obowiązek publikacji informacji niefinansowych o jednostce lub grupie kapitałowej. Uwzględnianie właściwości i potrzeb różnych grup jednostek prowadzących rachunkowość, outsourcing rachunkowości, oddziaływanie postępu technicznego na sposób gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji tworzonych w rachunkowości – znalazły odzwierciedlenie w kolejnych zmianach przepisów uor, stanowiąc tym samym dorobek polskiej rachunkowości po 1989 r.

Przeprowadzenie tych zmian nie byłyby możliwe bez fachowej pomocy ze strony moich współpracowników z Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów, a także bez merytorycznego wsparcia wielu partnerów i instytucji. Zgodnie bowiem ze słowami Henry’ego Forda połączenie sił to początek, pozostanie razem to postęp, wspólna praca to sukces.

Mam nadzieję na dalszą, owocną współpracę ze wszystkimi, którym leży na sercu dobro naszej Ojczyzny i rozwój naszej gospodarki. Wymaga to, aby kształt i treść przepisów o rachunkowości były użyteczne dla wszystkich zainteresowanych, nie powodowały zbędnej pracy, a jednocześnie zapewniały osiągnięcie podstawowego celu rachunkowości, jakim jest rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

Życzę Państwu i sobie, aby uor była w tym dobrą pomocą.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Nowe artykuły na naszych stronach:
Z doświadczeń zagranicy

Technologia informatyczna dla mniejszych firm

Dorota Wyczółkowska
Właściwy wybór, wdrożenie i efektywne stosowanie technologii informatycznej (IT), a zarazem szkolenie pracowników, jak wykorzystywać rozwiązania oferowane przez programy komputerowe, ma podstawowe znaczenie dla sukcesu firmy.

Działalność mniejszych firm w dużym stopniu zależy od stosowanej przez nie technologii informatycznej, która umożliwia im świadczenie wysokiej jakości usług, kosztowo efektywnych i przynoszących zyski. Firmy te rzadko mają jednak wyspecjalizowane działy zajmujące się IT, choć muszą wykonywać takie same zadania jak duże organizacje. Powierzają więc ich wykonanie pracownikom lub zewnętrznym usługodawcom.


Skonsolidowane sprawozdanie finansowe

Eliminacja transakcji zawieranych w ramach grupy kapitałowej

Artur Raciński
W artykule przedstawiono przykłady najczęstszych korekt wzajemnych transakcji w ramach grupy kapitałowej, wprowadzanych do skonsolidowanego bilansu oraz skonsolidowanego rachunku zysków i strat[1].

Biorąc pod uwagę, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe (dalej ssf) powinno przedstawiać sytuację finansową i wyniki działalności grupy tak, jakby stanowiła ona jedno przedsiębiorstwo, jednostka dominująca sporządzająca ssf jest zobligowana do wyeliminowania z sum jednostkowych sprawozdań finansowych (dalej sf) kwoty wszystkich istotnych transakcji, które nastąpiły w danym okresie i na dzień bilansowy między jednostkami objętymi konsolidacją.


Biuro rachunkowe

Promocja biura rachunkowego na stronie internetowej

Monika Łada Piotr Ziarkowski
Właściwie zbudowana strona WWW to podstawowa przestrzeń prezentacji oferty biura rachunkowego.

Właściciele biur rachunkowych i zarządzający nimi stają przed wyzwaniem, jak prowadzić działania marketingowe, aby pozyskać nowych klientów. W artykule przedstawiono wyniki analizy zawartości ponad 120 stron internetowych biur rachunkowych działających w Polsce. Na tej podstawie autorzy wyselekcjonowali przykłady najlepszych praktyk i wskazali, na które elementy oferty warto zwrócić uwagę potencjalnego klienta, zamieszczając informacje na stronie WWW.


VAT

Protokół zakończenia budowy ma znaczenie dla ustalenia momentu rozliczenia podatku

Przemysław Powierza
Po wielu latach sporu wyjaśniła się wreszcie rola protokołu odbioru prac przy rozliczeniu VAT od usług budowlanych i budowlano-montażowych. Może to być istotne także dla innych branż (np. IT), których specyfiką jest ustalenie wysokości wynagrodzenia dopiero po odbiorze przez zamawiającego wykonanych prac.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej 2.05.2019 r. wydał istotny nie tylko dla branży budowlanej wyrok w polskiej sprawie, rozstrzygając spór spółki Budimex S.A. z MF (C-224/18). Spółka zamierzała rozliczać VAT z tytułu wykonywanych usług budowlanych i budowlano-montażowych w dacie podpisania przez zamawiającego protokołu odbioru prac. MF był tymczasem zdania[1], że data podpisania protokołu jest bez znaczenia, bo decyduje dzień rzeczywistego wykonania prac.


Rachunkowość

Ewidencja księgowa nieruchomości, od których nalicza się podatek od przychodów z budynków

Czy budynek, zaliczany w myśl przepisów podatkowych do tzw. budynków komercyjnych, od których nalicza się podatek od przychodów z budynków, powinien być wykazywany w księgach rachunkowych i bilansie jako inwestycja w nieruchomości?

Od 1.01.2018 r. updop i updof wprowadziły – odpowiednio – w art. 24b i art. 30g regulacje dotyczące podatku od przychodów z budynków, które zostały zmodyfikowane od 1.01.2019 r.


Rachunkowość

Przekwalifikowanie umowy leasingu finansowego na leasing operacyjny w jednostce małej

Od 1.01.2019 r. zaliczamy się do małych jednostek – z uwagi na podniesienie tzw. progów (sumy aktywów bilansu oraz przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów). Uprawnia nas to m.in. do zastosowania podatkowej definicji leasingu finansowego. Chcemy skorzystać z tej możliwości. Jest oczywiste, że nowe umowy leasingu będziemy kwalifikować zgodnie z zasadami podatkowymi i odpowiednio do tego ujmować w księgach. Mamy jednak zawarte umowy leasingu samochodów ciężarowych, które dotychczas do celów rachunkowości były klasyfikowane oraz księgowane jako leasing finansowy, a zgodnie z przepisami o podatku dochodowym stanowią leasing operacyjny.
Jak postąpić w ich przypadku?
1. Czy zostawić dotychczasowy sposób ewidencji?
2. Jeżeli konieczne byłoby przeliczanie „starych” umów leasingu finansowego na „nowy” leasing operacyjny, to co zrobić z opłatami wstępnymi, stanowiącymi 30% wartości rynkowej pojazdów?

W rozpatrywanym przypadku – jak słusznie wskazuje Czytelnik – możliwe są 2 rozwiązania:

1) pozostawienie dotychczasowej kwalifikacji już zawartych umów leasingu finansowego aż do ich zakończenia i jednoczesne ewidencjonowanie nowo zawieranych umów leasingu zgodnie z przepisami o podatku dochodowym, tzn. jako leasing operacyjny,

2) przekształcenie umów leasingu finansowego w leasing operacyjny; skutki księgowe przekształcenia byłyby ujęte na niepodzielonym wyniku finansowym z lat ubiegłych; kwalifikacja i ujmowanie nowo zawieranych umów leasingu byłyby takie same jak w pierwszym rozwiązaniu.


Rachunkowość

Prezentacja powiązań z tytułu zaangażowania w kapitale

Czy informacje o stanach aktywów i zobowiązań, wynikających z zaangażowania w kapitale innej jednostki, powinny być prezentowane w odpowiednich pozycjach bilansu:
• dwustronnie, tj. zarówno przez jednostkę posiadającą udział (zaangażowanie), jak i jednostkę, w której kapitale zaangażowanie to nastąpiło (jak w przypadku jednostek powiązanych),
• jednostronnie, tj. tylko przez jednostkę posiadającą udział (zaangażowanie) w kapitale innej jednostki?

Uor definiuje „zaangażowanie w kapitale” (art. 3 ust. 1pkt 37d) jako jakikolwiek udział w kapitale innej jednostki (bez określenia jego procentowej wartości), mający charakter trwałego powiązania. Mylące jest tu słowo „jakikolwiek”, może bowiem powstać wątpliwość, czy wyklucza to możliwość stosowania zasady istotności w przypadku posiadania udziałów o znikomej wartości. Naszym zdaniem nie wyklucza.


Rachunkowość

Czy rezerwa na zaległy podatek dochodowy może obciążyć lokatorów spółdzielni

Ewa Hrebin
Spółdzielnia mieszkaniowa zaliczała do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi (gzm) przychody z tytułu usług świadczonych na rzecz podmiotów niebędących jej członkami, w tym z tytułu najmu garaży, i stosowała do nich zwolnienie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 44 updop.
Niedawno dowiedzieliśmy się, że w myśl wyroku NSA (FSK 1025/13) wynajmowanie garaży na rzecz ww. podmiotów nie stanowi gzm i nie jest objęte wskazanym zwolnieniem. Spółdzielnia nie skorygowała zeznania CIT-8 za poprzednie lata.
Czy w związku z tym utworzyć rezerwę na podatek dochodowy i obciążyć nią lokatorów, czy też skorygować CIT-8 i odprowadzić podatek do US, obciążając nim lokatorów?

Podatki i prawo gospodarcze

Kserokopia faktury to nie duplikat

Ewelina Majewska-Howis
Kontrahent upomniał się o płatność za wykonaną usługę. Wówczas okazało się, że jego faktura nigdy do nas nie dotarła (wysłał ją na błędny adres). Poprosiliśmy o duplikat faktury, a kontrahent przysłał nam kserokopię oryginału z adnotacją „duplikat”.
Czy możemy potraktować tę kopię na równi z duplikatem?

Niestety, nie. Duplikat podlega ścisłym regulacjom prawnym, ponieważ ma taką samą moc jak faktura pierwotna. Prawidłowo wystawiony duplikat zawiera słowo „duplikat” oraz datę jego wystawienia.


Podatki i prawo gospodarcze

Rozliczenie transakcji jako WNT, gdy unijny kontrahent nie posłużył się numerem VAT UE

Marcin Szymankiewicz
Spółka (zarejestrowany czynny podatnik VAT i podatnik VAT-UE) nabyła towary (podzespoły elektroniczne) w innym państwie UE, które w wyniku dostawy zostały przewiezione do Polski. Od unijnego kontrahenta (podatnika podatku od wartości dodanej) otrzymała fakturę potwierdzającą dostawę. Wystawiając ją, kontrahent nie posłużył się numerem VAT UE.
Czy mimo to spółka powinna rozliczyć WNT?

Podatki i prawo gospodarcze

Wydatki na naprawę drogi stanowiącej własność gminy – moment potrącenia kosztu

Marcin Szymankiewicz
Spółka z o.o. zajmuje się wydobywaniem kruszyw. Na mocy porozumienia z gminą rozpoczęła remont odcinka drogi gminnej łączącego się z wewnętrzną drogą na wyrobisku (kopalni), które eksploatuje. Remont polega na utwardzeniu nawierzchni materiałem kamiennym. Remontowana droga stanowi jedyny dojazd do kopalni. Jest dostępna także dla pozostałych użytkowników, a spółka nie ma żadnego tytułu prawnego na jej użytkowanie. Koszty remontu są – dla celów rachunkowych – rozliczane poprzez czynne rozliczenia międzyokresowe, przez okres otrzymanej koncesji na wydobycie, tj. do 2029 r.
Czy dla celów podatkowych będzie to inwestycja w obcym środku trwałym, a kosztem uzyskania przychodów będą odpisy amortyzacyjne?

Podatki i prawo gospodarcze

Czy użyczając nieruchomości, uczelnia jest podatnikiem podatku od przychodów z budynków

Piotr Kaim
Uczelnia publiczna (uniwersytet medyczny) jest właścicielem budynków, które wykorzystuje przede wszystkim na własne potrzeby, czyli na prowadzenie działalności dydaktycznej i badawczej. Jednocześnie udostępnia te budynki nieodpłatnie – na podstawie umowy użyczenia – szpitalom klinicznym (dla których jest organem założycielskim) do działalności leczniczej. Studenci uczelni odbywają w nich praktyki.
Czy od tych budynków uczelnia powinna uiszczać podatek, o którym mowa w art. 24b updop (od przychodów z budynków)?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Zapłata zaległych składek ZUS za pracownika – czy powstaje przychód podatkowy

Aleksander Woźniak
Inspektorzy ZUS podczas kontroli stwierdzili, że w 2017 r. spółka nie odprowadziła składek od wypłaconych nagród, a ponadto przyznała świadczenia z zfśs niezgodnie z przepisami ustawy o zfśs. Spółka uregulowała zaległe składki – w części finansowanej zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracowników. Osoby te już w niej nie pracują, a spółka nie zamierza dochodzić od nich zwrotu kwot zapłaconych składek.
Czy skoro zapłaciła składki w części finansowanej przez pracownika, to należy uznać, że osoby te uzyskały przychód, i trzeba będzie wystawić im PIT-11?

Z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że taki przychód nie powstał. Organy podatkowe uważają inaczej, a mianowicie, że pracownik (były pracownik, osoba zatrudniona na innej podstawie, np. umowy zlecenia), za którego pracodawca (zatrudniający) ureguluje zaległe składki w części finansowanej przez pracownika (ubezpieczonego), ma z tego tytułu przychód z nieodpłatnych świadczeń.


Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Ulga w PIT na zorganizowany wypoczynek – tylko na dziecko do 18 lat

Renata Majewska
Regulamin zfśs firmy przewiduje dopłaty do zorganizowanego wypoczynku dzieci – do 18 lat, jeśli się uczą – do 20 lat, a gdy mają orzeczenie o niepełnosprawności – bez limitu wieku.
Czy takie dofinansowanie z funduszu, wypłacone na 20-letnie dziecko (studiujące lub niepełnosprawne), trzeba w całości opodatkować, czy też jest objęte tzw. ogólną ulgą socjalną określoną w art. 21 ust. 1 pkt 67 updof?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Preferencyjne 50% koszty uzyskania przychodów dla nauczycieli akademickich

Anna Koleśnik
Czy w świetle Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce do całości wynagrodzenia nauczyciela akademickiego należy stosować preferencyjne koszty uzyskania przychodów w wysokości 50%?

Zmiany w obowiązkach informacyjnych spółek należących do międzynarodowych grup kapitałowych

Mateusz Kaczmarek
W wyniku nowelizacji ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami zaszły istotne zmiany w przepisach regulujących tzw. raportowanie według krajów (country by country reporting, CbCR).

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....