Polskie przepisy o rachunkowości po transformacji – historia, stan obecny, kierunki rozwoju

Joanna Dadacz Dyrektor Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów

Rozpatrując – przy okazji 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę – ewolucję, jaką przechodziły przepisy normujące naszą rachunkowość, chciałabym podzielić się z Państwem moimi osobistymi doświadczeniami zawodowymi.

W lutym 1990 r. rozpoczęłam współpracę z regulatorem właściwym do stanowienia prawa bilansowego, którym był Departament Księgowości i Informatyki Ministerstwa Finansów (przemianowany wkrótce na Departament Rachunkowości).

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • US – urząd skarbowy
  • uor – ustawa o rachunkowości
  • EOG – Europejski Obszar Gospodarczy
  • jzp – jednostka zainteresowania publicznego
  • KSR – Krajowe Standardy Rachunkowości

Był to czas przełomowych zmian społeczno-gospodarczych i prawnych w naszym kraju, które objęły także polską rachunkowość. Widomym tego znakiem był nowo opracowany „Kodeks rachunkowości” w postaci ustawy o rachunkowości (uor). Aktowi prawnemu regulującemu rachunkowość nadano wówczas najwyższą rangę – ustawy, a nie rozporządzenia. Ponadto nasze prawo bilansowe zostało objęte procesem dostosowywania do unijnych dyrektyw o rachunkowości. Przypomnę zarazem, że prace nad zharmonizowaniem naszego rodzimego prawa regulującego rachunkowość z wymogami wspólnotowymi rozpoczęły się już 12 lat przed przystąpieniem Polski do UE.

Rok 1994

Rok ten był punktem zwrotnym – dla przygotowania projektu uor utworzono wówczas w Ministerstwie Finansów grupę roboczą. Miałam ten przywilej, że od początku brałam udział w jej pracach. Powierzono mi zadanie protokołowania spotkań, podczas których rodziło się nowe prawo o rachunkowości.

[1] Weszła w życie 1.01.1995 r.

Stosowanie uor[1] pozwoliło przede wszystkim na uzyskanie prawidłowego, odpowiadającego warunkom gospodarki rynkowej, zgodnego z prawdą materialną obrazu stanu finansowego i majątkowego jednostek oraz ich grup kapitałowych. Stanowiło to jeden z warunków dopływu do Polski kapitału zagranicznego. Umożliwiło też, jak już wspomniałam, dostosowanie treści i rangi polskich przepisów o rachunkowości do prawodawstwa obowiązującego w tej dziedzinie w krajach UE, zawartego w dyrektywach z:

  • 25.07.1978 r. (78/660/EWG) w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (tzw. IV dyrektywa),
  • 13.06.1983 r. (83/349/EWG) w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych (tzw. VII dyrektywa)[2],
  • 8.12.1986 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych banków i innych instytucji finansowych,
  • 19.12.1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń.

Uor określała także obowiązek, zasady oraz tryb badania sprawozdań finansowych (sf) podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Zmieniająca się rzeczywistość gospodarcza i prawna sprawia jednak, że nieustannie pojawiają się nowe koncepcje i rozwiązania, do których także rachunkowość, a zwłaszcza sprawozdawczość finansowa, musi się dostosować. Dlatego też przepisy uor w ciągu kolejnych lat ich obowiązywania ulegały wzbogaceniu i zmianom, dzięki którym uor wychodzi naprzeciw aktualnym potrzebom rynku.

Rok 2000

[2] Warto zwrócić uwagę, że w polskiej uor połączono postanowienia IV i VII dyrektywy, co Komisja Europejska uczyniła dopiero w 2013 r.

[3] DzU nr 113 poz. 1186.

Ustawą z 9.11.2000 r. o zmianie ustawy o rachunkowości[3] nastąpiła jedna z ważniejszych jej nowelizacji. Miała ona na celu ściślejsze dostosowanie polskiego prawa bilansowego do rozwiązań obowiązujących w UE, a zarazem do MSR. Przyjęcie takiego kierunku działania służyło:

  • zlikwidowaniu luk, które ujawniły się w trakcie dotychczasowego obowiązywania uor (np. braku przepisów dotyczących fuzji i przejęć spółek, inwestycji kapitałowych, leasingu finansowego, długotrwałych umów o usługi czy podatku odroczonego),
  • dopracowaniu niektórych pojęć i zagadnień, które nie były uprzednio stosowane w polskiej praktyce (np. konsolidacja sf jednostek objętych grupą kapitałową),
  • redukcji kosztów prowadzenia rachunkowości poprzez rozszerzenie pojęcia „okresu sprawozdawczego”, całkowite zwolnienie z obowiązku badania mniejszych jednostek oraz podwyższenie wszystkich 3 progów konsolidacji dla małych i średnich grup kapitałowych, jakimi są: wielkość przychodów, suma bilansowa oraz wielkość zatrudnienia.

W uor zawarto jednocześnie rozwiązanie, które umożliwia lepsze dostosowanie przyjętych zasad rachunkowości do indywidualnych potrzeb jednostek – w art. 10 ust. 3 przewidziano możliwość stosowania krajowych standardów rachunkowości (KSR), a także MSR – do spraw nieuregulowanych przepisami uor i KSR.

[4] Obecnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej.

[5] DzU nr 213 poz. 2155. Ustawa weszła w życie 1.01.2005 r.

Rok 2000 był także ważny dla mnie osobiście. W tym bowiem roku objęłam stanowisko dyrektora Departamentu Rachunkowości[4], którego zadaniem jest m.in. zapewnienie spójności i jednolitości systemu rachunkowości i sprawozdawczości finansowej podmiotów gospodarczych, jednostek sektora finansów publicznych oraz innych jednostek zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Rok 2004

Znaczący wpływ na zakres obowiązywania krajowego prawa bilansowego wywarła nowelizacja uor z 27.08.2004 r.[5], wiążąca się z wejściem Polski do UE oraz potrzebą dostosowania się do rozporządzenia 1606/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 19.07.2002 r. w sprawie stosowania MSR.

Zmiany te służyły zapewnieniu w skali globalnej – a nie tylko w skali UE – porównywalności danych sf niektórych jednostek dzięki sporządzaniu ich zgodnie z MSR.

W tym celu nowelizacja nałożyła na emitentów papierów wartościowych, dopuszczonych do obrotu na jednym z regulowanych rynków krajów EOG, oraz na banki, począwszy od 2005 r., obowiązek sporządzania skonsolidowanych sf zgodnie z MSR. Umożliwiła ona również sporządzanie – zgodnie z MSR – sf:

a) skonsolidowanych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych zamierzających ubiegać się lub ubiegających się o ich dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG,
    • jednostki dominujące niższego szczebla, wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR,

b) jednostkowych – przez:

    • emitentów papierów wartościowych już dopuszczonych do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG lub zamierzających ubiegać się, lub ubiegających się o to,
    • jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sf zgodnie z MSR.

Warto przypomnieć, że już wcześniej trwały dyskusje i były prowadzone prace koncepcyjne nad zbliżeniem polskich przepisów o rachunkowości do MSR.

[6] Reports on Observance of Standards and Codes – Accounting and Auditing (ROSC A&A).

[7] Ustawa z 18.03.2008 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU nr 63 poz. 393).

Rozpoczęła się też bliska współpraca Polski z Bankiem Światowym w dziedzinie sprawozdawczości finansowej i audytu. Po raz pierwszy Bank Światowy dokonał przeglądu przestrzegania standardów i kodeksów z zakresu rachunkowości i audytu w Polsce w 2001 r. Szczególny nacisk położono wówczas na ocenę zbieżności krajowych przepisów z MSR oraz Międzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej. Efektem wspólnych prac było opublikowanie przez Bank Światowy „Raportu nt. przestrzegania standardów i kodeksów (ROSC) – Rachunkowość i Rewizja Finansowa”[6].

Końcowa ocena polskich przepisów o rachunkowości i rewizji finansowej wypadła pomyślnie, choć – trzeba przyznać – zawierała też zalecenia, które okazały się pomocne przy ustaleniu działań zmierzających do umocnienia systemu rachunkowości i rewizji finansowej w Polsce.

O tym, że poważnie potraktowaliśmy rekomendacje Banku Światowego, niech świadczy fakt, że w drugim raporcie – który był rezultatem zainicjowanej w 2004 r. aktualizacji przeglądu – można przeczytać, że „Polska, pod kierunkiem Ministerstwa Finansów, poczyniła znaczne postępy od momentu opublikowania pierwszego raportu ROSC”.

Rok 2008

Kolejna znacząca nowelizacja uor nastąpiła w 2008 r.[7] i miała przede wszystkim na celu wdrożenie do polskich przepisów postanowień dyrektywy 2006/46/WE zmieniającej dyrektywy w sprawie rocznych (IV) i skonsolidowanych (VII) sf. Określono m.in. odpowiedzialność organów spółki za sporządzenie i publikację sf oraz sprawozdania z działalności.

Przy tej okazji, w celu dostosowania niektórych postanowień uor do zmieniających się krajowych realiów gospodarczych oraz do zmian innych ustaw, m.in.:

  • uregulowano zasady wyceny i inwentaryzacji inwestycji w nieruchomości,
  • uwzględniono w zasadach otwierania i zamykania ksiąg rachunkowych sytuacje szczególne (upadłość z możliwością zawarcia układu, podział przez wydzielenie),
  • ograniczono możliwość stosowania do połączenia spółek metody łączenia udziałów wyłącznie do spółek znajdujących się pod wspólną kontrolą,
  • wprowadzono do uor tematykę usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w ślad za rosnącą rolą outsourcingu w rachunkowości.

Lata 2014 i 2015

[8] Ustawa z 11.07.2014 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU poz. 1100).

[9] Ustawa z 23.07.2015 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz nie-których innych ustaw (DzU poz. 1333).

Kolejne większe zmiany uor przyniosło wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.06.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek, zastępującej IV i VII dyrektywę. Zmiany te zostały powiązane z wprowadzeniem uproszczeń do sprawozdawczości finansowej jednostek mikro[8] (tzw. mała nowelizacja) oraz małych[9] (tzw. duża nowelizacja).

Wyrazem tego było uzupełnienie uor o 2 nowe załączniki (nr 4 i 5), zawierające zestawy uproszczonych sf. Wprowadzenie do niej różnych ułatwień dla małych jednostek wynika z przekonania, że działające na rynku mniejsze podmioty są szczególnie narażone na wahania sytuacji gospodarczej oraz obciążenia natury administracyjnej.

Wynikiem tego podejścia było uproszczenie, dla jednostek mikro i małych, wymogów stawianych rachunkowości i sprawozdawczości finansowej przy – należy to mocno podkreślić – jednoczesnym zapewnieniu rzetelności informacji finansowej i bezpieczeństwa obrotu.

Dzięki nowelizacji przepisów jednostki mikro mogą:

  • sporządzać uproszczone sf, składające się z bardzo skróconego bilansu oraz rachunku zysków i strat,
  • zrezygnować (pod pewnymi warunkami) ze sporządzania informacji dodatkowej oraz sprawozdania z działalności.

Natomiast jednostki małe po wprowadzeniu zmian zyskały możliwość:

  • sporządzania skróconego sf obejmującego uproszczony bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową przewidującą ograniczoną liczbę ujawnień,
  • rezygnacji ze sporządzania sprawozdania z działalności, a także – nawet jeżeli podlegają badaniu – zestawienia zmian w kapitale własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.

Zmiany uor umożliwiły jednoczesne stosowanie tych uproszczeń przez szerszy krąg podmiotów, niż wynikałoby to bezpośrednio z dyrektywy 2013/34/UE.

Nowelizacja uor z 23.07.2015 r. dała małym organizacjom pozarządowym możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów zamiast ksiąg rachunkowych.

[11] DzU poz. 768.

[12] Ustawa o zmianie ustawy o rachunkowości (DzU z 2017 r. poz. 61).

[13] Ustawa nie posługuje się terminem jzp. Upraszczając, chodzi o emitentów giełdowych i szeroko rozumiane instytucje finansowe, o ile przekraczają następujące progi: 500 osób średniorocznie zatrudnionych oraz 85 mln zł sumy bilansowej albo 170 mln zł sumy rocznego przychodu netto ze sprzedaży towarów i produktów.

9.05.2014 r. uchwalono ustawę o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych[11], którą uchylono m.in. zawarte w uor przepisy reglamentujące usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych. Od 10.08.2014 r. usługi te może świadczyć każdy, kto ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie był karany za ściśle określone przestępstwa i ma ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.

Tym samym MF zaprzestał wydawania certyfikatu księgowego, warunkującego uprzednio możliwość usługowego prowadzenia ksiąg. Zgodnie z założeniami leżącymi u podstaw ustawy zmieniającej, mechanizmy rynkowe i samoregulacyjne powinny decydować o dostępie do wykonywania usług prowadzenia ksiąg. Powinno to skutkować poszerzeniem wolności gospodarczej oraz zwiększeniem konkurencji.

Rok 2017

Nowelizacja uor z 15.12.2016 r.[11], wdrażająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/95/UE z 22.10.2014 r., rozszerzyła zakres tematyczny uor wobec zawarcia w niej obowiązku ujawniania informacji niefinansowych. Nowe obowiązki sprawozdawcze nałożono na największe jednostki zainteresowania publicznego (jzp)[13].

Firmy te w ramach sprawozdania z działalności zobowiązane są do sporządzania tzw. oświadczenia nt. informacji niefinansowych, obejmującego informacje dotyczące spraw społecznych i pracowniczych, środowiska naturalnego, poszanowania praw człowieka oraz przeciwdziałania korupcji. Duże spółki giełdowe dodatkowo ujawniają w sprawozdaniach z działalności informacje nt. stosowanej polityki różnorodności w odniesieniu do osób zasiadających w organach spółek (uwzględniające takie aspekty, jak wiek, płeć, pochodzenie geograficzne, wykształcenie i doświadczenie zawodowe).

Idea raportowania informacji niefinansowych poświęconych CSR (corporate social responsibility, społeczna odpowiedzialność korporacji) zyskuje na świecie coraz większe znaczenie, a zarazem popularność. Uzupełnieniu przepisów uor przyświecała idea zwiększenia spójności i porównywalności informacji niefinansowych ujawnianych przez europejskie spółki i duże grupy kapitałowe. Ma to ułatwić pozyskiwanie inwestorów, partnerów strategicznych czy klientów, co jest z pewnością korzystne dla jzp objętych obowiązkiem raportowania niefinansowego.

Nowelizacja z 15.12.2016 r. dotyczyła także sf jednostek pozarządowych. Podmioty te uzyskały odrębny, uproszczony zestaw informacji finansowych (zał. nr 6 do uor), uwzględniających specyfikę działalności organizacji pożytku publicznego oraz szczególny sposób osiągania przez nie przychodów i ponoszenia kosztów, całkowicie odmienny od jednostek prowadzących wyłącznie działalność gospodarczą.

Warto podkreślić, że zakres informacji zawartych w sf organizacji pozarządowych to wynik licznych konsultacji społecznych, podczas których przedstawiciele tych organizacji postulowali o tego rodzaju zmiany.

Rok 2018

[14] DzU poz. 398.

Najnowszą zmianę uor przynosi ustawa z 26.01.2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw[14], którą wprowadzono obowiązek sporządzania w postaci elektronicznej jednostkowych i skonsolidowanych sf oraz sprawozdania z działalności. Jednostki wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS sporządzą elektroniczne sf w strukturze logicznej oraz formacie udostępnionym w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Jednocześnie zostały one zwolnione od składania sf do US.

Oczekuje się, że działania te zwiększą pewność obrotu gospodarczego oraz ułatwią dostęp do danych i wszystkich dokumentów (w tym sf) składanych w KRS.

Co przyniesie przyszłość

Kolejne zmiany w prawie bilansowym, przewidziane są w projekcie ustawy o uproszczeniach dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym (tzw. Pakiet dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw). Mają polegać na:

  • rozszerzeniu kategorii jednostek małych przez podwyższenie progów wartościowych (sumy bilansowej i przychodów) do maksymalnych wielkości przewidzianych w dyrektywie 2013/34/UE (zmiana dotyczy ponad 3 tys. jednostek, co zwiększy o ponad 7% dotychczasową liczbę jednostek małych),
  • rozszerzeniu kategorii jednostek mikro (uprawnionych do sporządzania bardzo uproszczonego sf); zmiana ma dotyczyć osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, których przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych wyniosły w poprzednim roku obrotowym równowartość w walucie polskiej nie mniej niż 2 mln euro i nie więcej niż 3 mln euro,
  • skróceniu okresu przechowywania zatwierdzonych sf do 5 lat (obecnie zatwierdzone sf podlegają trwałemu przechowywaniu).

Dalsze planowane ułatwienia to:

  • rozszerzenie kręgu jednostek uprawnionych do stosowania podatkowej definicji leasingu finansowego, odstąpienie od ustalania podatku odroczonego, niestosowanie przepisów o instrumentach finansowych, stosowanie uproszczonych zasad kalkulacji kosztu wytworzenia produktu,
  • dla jednostek mikro i małych (nieobjętych dyrektywą w sprawie rachunkowości) i organizacji pozarządowych:
    • zbliżenie rachunkowości tych jednostek do przepisów podatkowych dzięki stosowaniu podatkowych zasad amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
    • odstąpienie od tworzenia rezerw na ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń,
    • odstąpienie od dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów (np. odpisy z tytułu utraty wartości środków trwałych),
    • odstąpienie od tworzenia biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dotyczących przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym świadczeń emerytalnych.

Planowany termin wejścia w życie tych przepisów to 1.01.2019 r.

Jednocześnie Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów prowadzi prace służące uzyskaniu informacji nt. postrzegania prawa bilansowego w praktyce (np. jego przejrzystości, ew. trudności w stosowaniu) i wskazaniu obszarów, w których pożądana byłaby poprawa jakości tego prawa.

W tym celu opracowano ankietę, którą przekazano przedstawicielom środowisk zawodowych księgowych oraz biegłych rewidentów, kierownikom katedr rachunkowości uczelni i szkół wyższych, organom administracji publicznej, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Dzięki temu możliwe było uzyskanie opinii szerokiego grona respondentów, m.in. jednostek gospodarczych, jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielni mieszkaniowych, sądów oraz osób fizycznych zainteresowanych tą tematyką. Do Departamentu wpłynęło ponad 3 tys. odpowiedzi.

Obecnie trwa analiza ocen i postulatów. Na ich podstawie zostaną zidentyfikowane te obszary prawa bilansowego, które zdaniem szerokiego grona respondentów powinny zostać zmienione lub uregulowane. Następnie zostanie opracowana koncepcja modyfikacji.

W odpowiedzi na wpływające do Ministerstwa sygnały (petycje), że należy przywrócić certyfikację osób uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, a także wobec upływu ponad 3 lat od uchylenia przepisów o warunkach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, Departament Rachunkowości i Rewizji Finansowej opracował specjalną ankietę. Służy ona ocenie efektów deregulacji, a w szczególności weryfikacji, czy zakładane cele deregulacji usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych zostały osiągnięte i czy nie wystąpiły nieprzewidziane skutki uboczne.

Ankietę przekazano pracodawcom, pracownikom, usługodawcom, a także udostępniono na stronie internetowej Ministerstwa Finansów, dzięki czemu wszyscy zainteresowani mogli do 30.09.2018 r. przekazać swoje opinie oraz uwagi i sugestie na ten temat. W badaniu wzięła udział olbrzymia liczba zainteresowanych – wpłynęło ponad 6400 odpowiedzi. Analiza wyników ankiety będzie stanowić przesłankę do podjęcia ew. dalszych działań.

Ministerstwo Finansów planuje także zamieszczenie w listopadzie 2018 r. na swojej stronie internetowej ankiety on-line dotyczącej raportowania niefinansowego, skierowanej do jednostek sporządzających oświadczenia/sprawozdania na ten temat oraz do szeroko rozumianych użytkowników informacji niefinansowych. Pozwoli to na pełniejszą ocenę działania przepisów i przydatności informacji w obecnej postaci.

Od uchwalenia pierwszej wersji uor minęły w tym roku 24 lata. W tym czasie była ona wielokrotnie zmieniana, o czym pozwoliłam sobie przypomnieć w tym okolicznościowym opracowaniu. Zmiany są skutkiem wyjścia naprzeciw powszechnie obserwowanym w świecie trendom, jak globalizacja i towarzysząca jej standaryzacja sf w skali światowej i europejskiej, a także uzupełnienie sprawozdawczości finansowej o obowiązek publikacji informacji niefinansowych o jednostce lub grupie kapitałowej. Uwzględnianie właściwości i potrzeb różnych grup jednostek prowadzących rachunkowość, outsourcing rachunkowości, oddziaływanie postępu technicznego na sposób gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji tworzonych w rachunkowości – znalazły odzwierciedlenie w kolejnych zmianach przepisów uor, stanowiąc tym samym dorobek polskiej rachunkowości po 1989 r.

Przeprowadzenie tych zmian nie byłyby możliwe bez fachowej pomocy ze strony moich współpracowników z Departamentu Rachunkowości i Rewizji Finansowej Ministerstwa Finansów, a także bez merytorycznego wsparcia wielu partnerów i instytucji. Zgodnie bowiem ze słowami Henry’ego Forda połączenie sił to początek, pozostanie razem to postęp, wspólna praca to sukces.

Mam nadzieję na dalszą, owocną współpracę ze wszystkimi, którym leży na sercu dobro naszej Ojczyzny i rozwój naszej gospodarki. Wymaga to, aby kształt i treść przepisów o rachunkowości były użyteczne dla wszystkich zainteresowanych, nie powodowały zbędnej pracy, a jednocześnie zapewniały osiągnięcie podstawowego celu rachunkowości, jakim jest rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

Życzę Państwu i sobie, aby uor była w tym dobrą pomocą.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Nowe artykuły na naszych stronach:
Ubezpieczenia społeczne

Warunki korzystania z „małego ZUS plus” od lutego 2020

Krzysztof Tandecki
Ze zmodyfikowanej wersji „małego ZUS” może skorzystać przedsiębiorca (także prowadzący działalność w formie spółki cywilnej), któremu działalność przyniosła w 2019 nie więcej niż 120 tys. zł przychodu. Składkę będzie naliczał od podstawy równej połowie ubiegłorocznego przeciętnego dochodu.

Tzw. mały ZUS plus to przyjaźniejsza wersja wprowadzonej od 1.01.2019 ulgi nazywanej mały ZUS. Prawie dwukrotnie zwiększono limit przychodu, który decyduje o możliwości skorzystania z tej ulgi. Prawo do małego ZUS w styczniu 2020 miał przedsiębiorca, który z działalności osiągnął w 2019 przychód w wysokości do 67 500 zł. Od lutego 2020 limit przychodu za 2019 wynosi zaś 120 000 zł.


Podatki 2020

Limit 15 tys. zł w odniesieniu do wartości transakcji i kwoty z faktury

Aleksander Woźniak
Od 1.01.2020 r. istotnego znaczenia w transakcjach między przedsiębiorcami nabrała kwota 15 tys. zł, wyznaczająca limit, po przekroczeniu którego trzeba dopilnować określonych obowiązków w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji (sankcji) podatkowych. W związku z tym aktualny stał się problem, co rozumieć przez „wartość transakcji”.

Wspomniane konsekwencje powstają w zakresie:

  • podatku dochodowego (brak u nabywcy kosztu uzyskania przychodów),
  • VAT (dodatkowe zobowiązanie podatkowe u nabywcy i sprzedawcy),
  • podatkowej odpowiedzialności osób trzecich, przewidzianej w Op (solidarna odpowiedzialność nabywcy towaru/usługi za zaległości w VAT dostawcy lub usługodawcy).

Podatki

Ograniczanie zatorów płatniczych (cz. I) – ulga w podatku dochodowym dla wierzycieli i sankcja dla dłużników

Aneta Szwęch
Od 1.01.2020 r., jeżeli minie 90 dni od upływu terminu zapłaty za dostarczone towary lub wykonaną usługę, wierzyciel ma prawo, a dłużnik obowiązek skorygowania podstawy opodatkowania CIT bądź PIT. Przepisy wprowadzające tę ulgę i sankcję są dość skomplikowane, a ich właściwa interpretacja może sprawiać problem.

Sprzedaż bezgotówkowa z odroczonym terminem zapłaty jest niemal standardem wśród przedsiębiorców. Jednak brak zapłaty w uzgodnionym terminie może być przyczyną kłopotów finansowych w firmie wierzyciela, zwłaszcza jeżeli skala należności nieuregulowanych przez dłużników jest duża. Zaleganie z płatnościami działa jak zator lodowy na rzece, powodując piętrzenie się problemów płatniczych u kolejnych przedsiębiorców. Wierzyciel, który sam nie otrzymał zapłaty, nie ma środków na uregulowanie własnych zobowiązań.


Rachunkowość zarządcza

Analiza rentowności działalności handlowej (cz. I)

Monika Łada
Analiza rentowności jest podstawowym narzędziem oceny efektywności działalności podmiotów gospodarczych, w tym przedsiębiorstw prowadzących działalność handlową, gdyż ich dobry wynik finansowy zależy przede wszystkim od stosowania właściwych marż na sprzedaży towarów, dostarczanych im przez odpowiednie kanały dystrybucji.

W artykule przedstawiono metody przeprowadzania okresowych analiz rentowności działalności handlowej. Ilustruje je przykład zastosowania analizy rentowności w bardzo dynamicznie rozwijającym się polskim przedsiębiorstwie, dla którego działalność handlowa stanowi ważny element ekspansji rynkowej.


Rachunkowość

Nowe schemy e-sprawozdań finansowych – którą wybrać

Agnieszka Baklarz
Na stronie internetowej BIP Ministerstwa Finansów dostępne są następujące schemy rocznych sprawozdań finansowych (rsf):
• Jednostka Inna,
• Jednostka Mikro,
• Jednostka Mała,
• Jednostka Op (organizacja pozarządowa),
• ASI (alternatywna spółka inwestycyjna, o której mowa w art. 45 ust. 3b i 3c uor),
• Skonsolidowana Jednostka Inna.
Czym powinna się kierować jednostka sporządzająca rsf zgodnie z uor, wybierając jedną z tych schem?

Rachunkowość

Doprowadzenie stanu aktywów stwierdzonego drogą inwentaryzacji do stanu na dzień bilansowy

Na czym powinno polegać dopisanie lub odpisanie – od stanu stwierdzonego drogą spisu z natury bądź potwierdzenia salda – przychodów i rozchodów (zwiększeń i zmniejszeń), jakie nastąpiły między datą spisu lub potwierdzenia salda a dniem ustalenia stanu wynikającego z ksiąg rachunkowych?
Mowa o tym w art. 26 ust. 3 pkt 1 uor.

Rachunkowość

Uproszczenia księgowe dla małych jednostek

Które jednostki małe mogą korzystać z uproszczeń polegających na: • rezygnacji z zachowania zasady ostrożności przy wycenie aktywów i pasywów oraz odstąpieniu od dokonywania odpisów aktualizujących – art. 7 ust. 2b uor,
• możliwości dokonywania odpisów amortyzacyjnych według zasad określonych w przepisach podatkowych – art. 32 ust. 7 uor,
• nietworzeniu biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dotyczących przyszłych świadczeń na rzecz pracowników – art. 39 ust. 6 uor?

Podatki i prawo gospodarcze

Ulga IP Box w przypadku tworzenia programów komputerowych w ramach podwykonawstwa

Mateusz Kaczmarek
Nasza spółka świadczy usługi programistyczne. Systematycznie działamy jako podwykonawca firmy X z siedzibą w Polsce, będącej generalnym wykonawcą usług informatycznych świadczonych firmie Y z siedzibą w innym kraju UE. Ta ostatnia specjalizuje się w rozwijaniu i tworzeniu modułów oprogramowania typu Business Intelligence dla firm z sektora bankowego.
Spółka projektuje algorytmy (modele), a następnie tworzy program komputerowy do ich realizacji. Są to odpowiednio niżej opisane algorytmy (programy) predykcyjne, dotyczące danych rejestru kredytowego oraz danych finansowych związanych z przeciwdziałaniem praniu brudnych pieniędzy:
• moduł Kreditprocess to nowoczesne rozwiązanie pozwalające na zmniejszenie ryzyka związanego z udzielaniem pożyczek i kredytów; algorytmy pomogą w wyszukiwaniu klientów (i żyrantów), którzy w przyszłości mogą mieć problemy ze spłatą zaciągniętych zobowiązań (lub wypełnieniem gwarancji),
• moduł Kreditregister to kluczowy element tworzonego przez firmę Y scentralizowanego rejestru kredytów i kredytobiorców, którego celem jest ukrócenie nadużyć polegających na zaciąganiu zobowiązań przekraczających zdolność kredytową kredytobiorców; tworzenie modułu polega na wykonywaniu prac analitycznych i programistycznych mających na celu znalezienie optymalnych algorytmów przesyłania, przetwarzania i analizy wielkiej ilości danych do/w centralnym rejestrze,
• moduł Anti-Money Laundry ma służyć wczesnemu wykrywaniu i zapobieganiu wykorzystywania systemu bankowego do prania brudnych pieniędzy oraz wykonywania nielegalnych transferów finansowych; jego tworzenie wymaga opracowania metody ładowania do tworzonego systemu ogromnej ilości danych o bardzo złożonych strukturach, a także stworzenia algorytmów analizujących dane w czasie rzeczywistym, wykrywających podejrzane operacje finansowe.
Oczywiście nad tymi samymi projektami pracuje wiele innych firm i osób, a każda z nich, tak jak nasza spółka, odpowiada jedynie za pewną ich część, którą projektuje (tworzy algorytmy) i oprogramowuje (tworzy program komputerowy wykonujący algorytm).
Efektem pracy spółki są więc algorytmy (modele) oraz stworzone do nich oprogramowanie, sprzedawane firmie X. Ta integruje je z efektami pracy innych podwykonawców i sprzedaje firmie Y, która wbudowuje je w jeszcze większy system informatyczny.
Czy spółka ma w związku z tym prawo do korzystania z ulgi IP Box?

Ulga IP Box polega na tym, że podatek dochodowy (PIT lub CIT) od osiągniętego przez podatnika w ramach działalności gospodarczej kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej wynosi 5% podstawy opodatkowania. Kwalifikowanym prawem własności intelektualnej jest m.in. autorskie prawo do programu komputerowego, podlegające ochronie prawnej na podstawie przepisów odrębnych ustaw, o ile przedmiot ochrony został wytworzony, rozwinięty lub ulepszony przez podatnika w ramach prowadzonej przez niego działalności badawczo-rozwojowej[1].


Podatki i prawo gospodarcze

Nieodliczony VAT od raty leasingu samochodu osobowego – czy jest kosztem

Marcin Szymankiewicz
W styczniu 2020 r. spółka z o.o. zawarła na 48 mies. umowę leasingu operacyjnego samochodu osobowego o wartości brutto 246 000 zł. Raty leasingowe to łącznie 5289 zł (4300 zł netto i 989 zł VAT), w tym rata kapitałowa: 4200 zł netto i 966 zł VAT, oraz rata odsetkowa: 100 zł netto i 23 zł VAT.
Spółka zajmuje się wyłącznie działalnością opodatkowaną VAT, jednak samochód ma służyć w tzw. działalności mieszanej (dozwolony jest – w zakresie określonym w regulaminie użytkowania samochodów firmowych – użytek na potrzeby osobiste pracownika, prezesa spółki). Z tego względu spółka odlicza jedynie 50% VAT (tj. 494,50 zł od każdej raty). Rata leasingu nie obejmuje opłat eksploatacyjnych. Ponieważ wartość samochodu przekracza 150 tys. zł, spółka zalicza do kosztów uzyskania przychodów ratę kapitałową zgodnie z proporcją obliczoną na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 49a updop (150 000/246 000, czyli 60,9756%). Rata odsetkowa w całości jest kosztem uzyskania przychodów.
Czy nieodliczony VAT od raty kapitałowej podlega limitowi, o którym mowa w ww. przepisie updop, czy też w całości może być uznany za koszt podatkowy?

W myśl art. 16 ust. 1 pkt 49a updop nie uważa się za koszty uzyskania przychodów dotyczących samochodu osobowego opłat wynikających z umowy leasingu, o której mowa w art. 17a pkt 1 updop, umowy najmu, dzierżawy lub innej o podobnym charakterze, z wyjątkiem opłat z tytułu składek na ubezpieczenie samochodu osobowego, w wysokości przekraczającej ich część ustaloną w takiej proporcji, w jakiej kwota 150 tys. zł pozostaje do wartości samochodu osobowego będącego przedmiotem tej umowy.


Podatki i prawo gospodarcze

Opodatkowanie VAT usług szkoleniowych związanych z dostawą urządzeń

Marcin Szymankiewicz
Spółka z o.o. zamierza złożyć ofertę – w ramach zamówień publicznych – na dostawę specjalistycznych urządzeń. W jej zakres wchodzi również przeprowadzenie dla personelu klienta szkoleń z zakresu eksploatacji i obsługi urządzeń. Spółka wystawi certyfikaty potwierdzające ukończenie szkolenia. Nie jest jednostką oświatową ani uczelnią, nie ma też akredytacji w zakresie organizacji szkoleń.
Umowa w całości będzie finansowana ze środków publicznych. Dostawa urządzeń i szkolenia zostaną objęte jedną umową (dominującym świadczeniem, m.in. z uwagi na wartość, będzie dostawa urządzeń). Świadczenia te są ze sobą powiązane, gdyż łącznie realizują cel planowanej umowy. Program szkoleń oraz ich cel odnoszą się do urządzeń będących przedmiotem dostawy. Zamawiający nie nabywałby usług szkoleniowych, gdyby nie kupował urządzeń. Przeprowadzenie szkoleń stanowi warunek dostawy urządzeń. Celem i świadczeniem głównym umowy jest zapewnienie zamawiającemu możliwości nieprzerwanego i bezpiecznego korzystania z dostarczonych urządzeń.
Czy usługi szkoleniowe związane z dostawą urządzeń mogą korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 29 lit. c ustawy o VAT? Same urządzenia są opodatkowane stawką VAT 23%.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....