Opodatkowanie działalności gospodarczej parafii

Mateusz Kaczmarek doradca podatkowy

Parafia rozpoczęła działalność gospodarczą, polegającą na świadczeniu usług marketingowych na rzecz wydawcy kwartalnika – pisma o tematyce religijnej, o zasięgu ogólnopolskim, adresowanego głównie do osób związanych z Kościołem Katolickim. Osoba reprezentująca parafię (proboszcz) zawarła umowę z wydawcą, w której zobowiązała się podejmować stałe działania na rzecz zwiększania sprzedaży, za wynagrodzeniem (określonym jako procent od stopy wzrostu przychodów ze sprzedaży pisma). Realizacja tej umowy będzie stanowić znikomą część ogólnej działalności parafii. Nie wykonuje ona innej działalności o charakterze gospodarczym.
Czy parafia ma obowiązek prowadzenia księgowości dla celów podatkowych tylko w zakresie rozpoczętej działalności gospodarczej, czy w zakresie wszelkich jej spraw majątkowych, wliczając w to „tacę” i „kolędę”? Czy w związku z działalnością gospodarczą zobowiązana jest do płacenia podatków także, gdy przeznacza je w całości na typowo kościelną działalność?

Stosunki prawne i majątkowe, a więc i podatkowe, pomiędzy Kościołem i Państwem reguluje ustawa z 13.05.1994 o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2018 poz. 380, dalej uspk). W jej art. 3 przyjęto zasadę, że Kościół podlega polskiemu prawu powszechnemu, o ile uspk nie stanowi inaczej i o ile nie stoi ono w sprzeczności z zasadami wynikającymi z uspk.

  • IS – izba skarbowa
  • updop – ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
  • Op – Ordynacja podatkowa
  • KIS – Krajowa Informacja Skarbowa

Kościół Katolicki składa się z wielu podmiotów prawa (parafie, diecezje, metropolie itd., w sumie kilkadziesiąt rodzajów), które są ze sobą powiązane licznymi więzami wynikającymi z kościelnych praw i zwyczajów, ale z punktu widzenia państwa pozostają odrębnymi od siebie osobami prawnymi (art. 5 ust. 1 i art. 11 uspk), a w szczególności wzajemnie nie odpowiadają za swoje zobowiązania, tj. każda odpowiada wyłącznie za swoje własne. Zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 5 uspk osobą reprezentującą parafię jest proboszcz lub administrator parafii.

Zasadnicze cele działalności (cele statutowe) Kościoła dotyczą obszarów kultu religijnego, katechezy i szkolnictwa, duszpasterstwa, organizacji kościelnych i stowarzyszeń katolickich, misji charytatywno-opiekuńczych, budownictwa sakralnego, cmentarzy, chrześcijańskiej kultury i środków masowego przekazu (por. m.in. art. 15–51 uspk).

Kościelne osoby prawne mają zdolność prawną, w tym prawo nabywania, posiadania i zbywania mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania swoim majątkiem (art. 52 uspk).

Kluczowe przepisy podatkowe dotyczące Kościoła Katolickiego zostały zawarte w art. 55–56 uspk, które stanowią, że majątek i przychody kościelnych osób prawnych podlegają ogólnym przepisom podatkowym, jednak kościelne osoby prawne są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów ze swojej działalności niegospodarczej i w tym zakresie nie mają obowiązku prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy o zobowiązaniach podatkowych.

Ponadto dochody z działalności gospodarczej kościelnych osób prawnych oraz spółek, których udziałowcami są wyłącznie te osoby, są zwolnione od opodatkowania w części, w jakiej zostały przeznaczone w roku podatkowym lub roku po nim następującym na cele kultowe, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, działalność charytatywno-opiekuńczą, punkty katechetyczne, konserwację zabytków oraz inwestycje sakralne, a także te remonty i inwestycje kościelne, których przedmiotem są punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze.

Bez podatków od majątku

Kościelne osoby prawne korzystają ze zwolnienia z podatku od nieruchomości z wyjątkiem przypadków, gdy nieruchomości (lub ich części) są zajmowane na potrzeby działalności gospodarczej. Podobna zasada obowiązuje dla należności celnych, podatku od spadków i darowizn oraz opłaty skarbowej (także PCC – w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o PCC, zgodnie z którym zwrot „opłata skarbowa” użyty w przepisach w zakresie dotyczącym czynności cywilnoprawnych opodatkowanych PCC należy rozumieć jako „podatek od czynności cywilnoprawnych”). Nabywanie rzeczy i praw majątkowych – o ile nie są przeznaczone do działalności gospodarczej – przez kościelne osoby prawne co do zasady jest więc wolne od tych obciążeń.

Działalność gospodarcza parafii

Niewątpliwie działalność marketingowa jest działalnością gospodarczą. Jak wynika z pytania, ma ona charakter zorganizowany i ciągły, usługowy i zarobkowy, a tym samym spełnia definicję działalności gospodarczej zawartą w art. 3 Pp, zgodnie z którym działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Zabiegi marketingowe mające doprowadzić do wzrostu popytu na określony produkt, jeśli są świadczone na ww. warunkach, stanowią działalność gospodarczą bez względu na to, w jak bliskim związku pozostają ze statutową działalnością parafii i na co zostaną wydane zarobione na tej działalności pieniądze.

Prowadzenie księgowości

Przytoczone przepisy uspk wyraźnie wskazują, że niegospodarcza (statutowa) działalność Kościoła jest traktowana przez Państwo bardzo ulgowo, podczas gdy działalność stricte gospodarcza – nie aż w takim stopniu.

Przede wszystkim w zakresie tej pierwszej parafia jest zwolniona z podatku dochodowego i nie musi prowadzić ksiąg podatkowych – niegospodarczej działalności statutowej parafii, w tym „tacy” i „kolędy”, księgować nie trzeba.

Jednocześnie, ponieważ zwolnienie nie dotyczy działalności gospodarczej, mają do niej zastosowanie przepisy ogólnie obowiązujące. Art. 9 ust. 1 updop stanowi, że podatnicy, a więc i Parafia, są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, a także do uwzględnienia w ewidencji środków trwałych oraz wnip informacji niezbędnych do obliczenia wysokości odpisów amortyzacyjnych.

Przepis ten odnosi się też do parafii, ale tylko w zakresie, w jakim prowadzi ona działalność gospodarczą. Także art. 3 pkt 4 Op odsyła do odrębnych przepisów dotyczących obowiązków podatników związanych z prowadzeniem ksiąg podatkowych.

Zgodnie z art. 2 ust. 4 uor kościelne osoby prawne nieprowadzące działalności gospodarczej prowadzą rachunkowość zgodnie z przepisami wewnętrznymi tych osób. Nie można interpretować tego przepisu w ten sposób, że kościelna osoba prawna ma obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych obejmujących całokształt działalności (gospodarczej i niegospodarczej) tylko dlatego, że prowadzi (również) tę pierwszą.

W takim przypadku dyspozycja tej normy prawnej byłaby skrajnie nieproporcjonalna do zaistniałej przesłanki (działalność gospodarcza z reguły stanowi marginalną część całkowitej działalności kościelnych osób prawnych oraz ich majątku). Ponadto naruszałoby to art. 55 ust. 2 uspk, którego celem było uwolnienie kościelnych osób prawnych od obowiązków ewidencyjnych (księgowych) w zakresie, w jakim wykonywane przez nie czynności i posiadany majątek nie są związane z działalnością gospodarczą.

Natomiast przyjęcie interpretacji, że osoby te mają obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych jedynie w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, jest spójne z ww. przepisami uspk oraz updop.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 4a updop wolne od podatku są dochody kościelnych osób prawnych z niegospodarczej działalności statutowej. W tym zakresie kościelne osoby prawne nie mają obowiązku prowadzenia dokumentacji wymaganej przez Op.

Redakcja tego przepisu budzi wątpliwości, ponieważ w jednym szczególe odbiega od zapisu z art. 55 ust. 2 uspk. Posłużono się w nim bowiem terminem „niegospodarcza działalność statutowa”, a nie po prostu „działalność niegospodarcza”, jak w uspk, a to może sugerować, że zwolnienie z prowadzenia księgowości dotyczy nie działalności niegospodarczej Kościoła w ogóle, ale tylko tej, która dodatkowo jest działalnością statutową, przy czym ta ostatnia nie została zdefiniowana.

Przykładowo w interpretacji z 3.04.2018 (0114-KDIP2-1.4010.76.2018.1.BC) KIS uznała, że prowadząc działalność gospodarczą oraz działalność niegospodarczą, ale inną niż statutowa, kościelna osoba prawna będzie zobowiązana do prowadzenia w tym zakresie dokumentacji podatkowej (księgowości). Jedynie w przypadku niegospodarczej działalności statutowej nie będzie miała takiego obowiązku.

Z takim wnioskowaniem nie sposób się jednak zgodzić. Między updop a uspk istnieje oczywista kolizja, którą bez wątpienia należy rozstrzygnąć na korzyść tej ostatniej zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali.

Kwestia ta w opisanym przypadku nie ma najprawdopodobniej większego znaczenia, gdyż z pytania nie wynika, by parafia prowadziła niestandardową działalność, odbiegającą od zwykłej działalności Kościoła, którą można by było nazwać „niestatutową”.

Podsumowując: w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej parafia zobowiązana jest do prowadzenia księgowości wymaganej przez przepisy podatkowe oraz uor, natomiast w zakresie pozostałej działalności nie ma takiego obowiązku i jest związana wyłącznie wytycznymi kościelnymi (por. interpretacje IS w Poznaniu z 5.04.2016, ILPB4/4510-1-48/16-2/DS, oraz Katowicach z 9.06.2015, IBPBI/2/4510-231/15/MS, 22.10.2013, IBPBI/2/423-1001/13/PP, i 2.07.2012, IBPBI/2/423-349/12/CzP).

Podatki w działalności gospodarczej parafii

Wolne od CIT są dochody kościelnych osób prawnych, a także spółek, których udziałowcami są wyłącznie kościelne osoby prawne, z działalności niestatutowej, w tym zwłaszcza działalności gospodarczej, w części przeznaczonej na cele: kultu religijnego, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, charytatywno-opiekuńcze oraz na konserwację zabytków, prowadzenie punktów katechetycznych, inwestycje sakralne w zakresie: budowy, rozbudowy i odbudowy kościołów oraz kaplic, adaptację innych budynków na cele sakralne, a także innych inwestycji przeznaczonych na punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze (art. 17 ust. 1 pkt 4a lit. b oraz pkt 4b updop).

Występuje tu więc ponownie problem podziału działalności kościelnej nie tylko na gospodarczą i niegospodarczą, ale dodatkowo na niegospodarczą statutową, co nie znajduje pokrycia w uspk.

W przytoczonym przepisie updop brakuje ponadto jasnego wskazania w katalogu wydatków uprawniających do zwolnienia z CIT wydatków na remonty, podczas gdy uspk wymienia je wprost. Zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami wykładni prawa w razie kolizji updop z uspk wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść tej ostatniej.

Trzeba pamiętać, że ww. zwolnienie zostało dodatkowo uwarunkowane tym, by dochody:

  • nie pochodziły m.in. z produkcji elektroniki, paliwa, tytoniu (i wielu innych enumeratywnie wskazanych produktów) ani ze świadczenia usług leasingowych,
  • zostały faktycznie wydatkowane na wskazane w przepisie cele; w przypadku wydatkowania ich na inne cele powstaje obowiązek zapłaty podatku (art. 17 ust. 1a–1b updop).

W przepisach wskazano dodatkowo pewne kategorie wydatków, które mogą być pokryte z dochodów zwolnionych z CIT, choć tylko pośrednio służą wskazanym w przepisach celom – chodzi m.in. o nabywanie środków trwałych albo określonych papierów wartościowych (art. 17 ust. 1b i 1e updop).

Reasumując: dochody wydatkowane przez parafię na cele „zwykłej” działalności kościelnej korzystają co do zasady ze zwolnienia z CIT. Niemniej warto sprawdzać, czy określone zakupy korzystają z tego przywileju na podstawie uspk i updop, czy tylko tej pierwszej (w przypadku sprzeczności z updop pojawia się ryzyko sporu z organami podatkowymi i wskazane byłoby wystąpienie o indywidualną interpretację przepisów podatkowych).

W uspk brak jest wzmianki nt. podatku od towarów i usług, co oznacza, że w stosunku do kościelnych osób prawnych zastosowanie mają powszechnie obowiązujące przepisy regulujące VAT. Art. 15 ust. 1–2 ustawy o VAT jednoznacznie przesądza, że parafia, wykonując działalność gospodarczą, staje się podatnikiem VAT i musi ten podatek odpowiednio ewidencjonować i rozliczać.

Mogą być wątpliwości, czy parafia staje się vatowcem tylko z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, czy też całokształtu działalności (np. czy musi zapłacić VAT od sprzedaży działki budowlanej niezwiązanej z działalnością gospodarczą i nabytą przed jej rozpoczęciem?).

Uważam, że tylko te czynności podlegają VAT, które wykonywane są przez parafię działającą w charakterze podatnika, czyli w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

w sprzedaży

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....