Odpowiedzialność za składki po śmierci płatnika

Magdalena Januszewska radca prawny

Na długi składkowe nie pomoże zniesienie wspólności majątkowej, jeśli owdowiały małżonek przyjmie spadek.

To wnioski z wyroku SN z 16.01.2020 (II UK 190/18).

  • FP – Fundusz Pracy
  • Op – Ordynacja podatkowa
  • Kc – Kodeks cywilny
  • SN – Sąd Najwyższy

Pan X został objęty ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 31.12.1998, a 1.05.2000 zgłoszono go do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce. Z ubezpieczeń tych (jako pracownik) został wyłączony od 16.12.2002 mocą decyzji ZUS z 18.01.2007. Tego dnia ZUS wydał drugą decyzję, stwierdzającą że X podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 16.12.2002 z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

X nie zaskarżył tych decyzji. W 2015 zmarł, a spadek odziedziczyli żona i dzieci. W 2016 ZUS wydał decyzję obciążającą solidarnie spadkobierców obowiązkiem zapłaty 75 tys. zł tytułem składek za zmarłego. Ci zaś odwołali się od niej. Wdowa podnosiła m.in., że pomiędzy małżonkami była zniesiona małżeńska wspólność ustawowa, a X podlegał w latach 2000–2014 ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia pracowniczego.

Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 29 § 1 Op w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 (podatnika całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki), obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W myśl art. 29 § 2 pkt 2 Op skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu. Przepis ten stosuje się do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z art. 31 (a do składek na FP i inne Fundusze tam wymienione w związku z art. 32 usus). Może on mieć zastosowanie jedynie w stosunku do żony, ale już nie do dzieci.

Art. 29 § 1 reguluje, w drodze wyjątku od zasady przedstawionej w art. 26, zakres odpowiedzialności podatkowej (składkowej) osób pozostających w związku małżeńskim oraz skutki podatkowe (składkowe) zmiany ustroju majątkowego małżeńskiego dla odpowiedzialności podatkowej podatnika (małżonka), a pośrednio także małżonka niebędącego podatnikiem.

Ustanawia on dla tych osób, jeżeli pozostają w związku małżeńskim, regułę, zgodnie z którą ich odpowiedzialność obejmuje majątek osobisty, a także majątek wspólny małżonków. Jest to konsekwencją bezudziałowego charakteru wspólności tego majątku.

W art. 29 § 2 Op chodzi o skutki prawne m.in. zniesienia wspólności majątkowej, czyli zdarzenia likwidującego majątek wspólny jako szczególny przedmiot wspólności majątkowej, przy czym skutki te nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu.

Szkopuł jednak w tym, że owe skutki odnoszą się jedynie do majątku wspólnego, natomiast nie obejmują majątku odrębnego osoby odpowiedzialnej za zobowiązania podatkowe bądź składkowe oraz jej udziału w majątku wspólnym, jeżeli zobowiązania te powstały przed dniem zniesienia wspólności majątkowej. To ten majątek rozumiany jako prawa i obowiązki majątkowe zmarłego (art. 922 Kc) jest natomiast przedmiotem dziedziczenia.

O ile więc skutkiem zniesienia wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami będzie brak majątku wspólnego, o tyle odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne nadal będzie odnosić się do ogółu praw majątkowych zmarłego, o których mowa w art. 922 Kc. Obciążające zmarłego należności z tytułu niezapłaconych przez niego składek – według stanu na dzień otwarcia spadku – będą zaś przechodzić, jako obowiązek majątkowy zmarłego, a więc jako dług spadku, na spadkobierców, którzy przyjęli spadek, w granicach ich odpowiedzialności za ów dług.

Art. 29 § 2 pkt 2 Op nie miał zastosowania w sprawie, gdyż wynikająca z decyzji organu rentowego odpowiedzialność pani X nie odnosiła się do tej części majątku, która w następstwie zniesienia wspólności majątkowej stała się jej majątkiem odrębnym. Nie można mówić w tej sprawie o odpowiedzialności żony jako małżonka zmarłego płatnika. Odpowiedzialność ta wynika wyłącznie z dziedziczenia potwierdzonego prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i dotyczy tych praw majątkowych zmarłego, które podlegały dziedziczeniu zgodnie z art. 922 Kc. Została przy tym oparta na art. 97 § 1 i art. 98 § 1 Op w zw. z art. 31 i art. 32 usus.

SN przypomniał też, że materialnoprawną podstawą zobowiązań ubezpieczeniowych mogą być tylko odpowiednie przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego, więc w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 Kc nie ma zastosowania.

Temat: „ZUS - działalność”

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu – najnowsze interpretacje ZUS

Przedstawiamy przegląd interpretacji dotyczących składek ubezpieczeniowych. Są one wydawane przez terenowe oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnych sprawach ubezpieczonych i płatników składek, na ich wniosek.
ZUS przedsiębiorcy

Ubezpieczenie zdrowotne przy kontrakcie menedżerskim

Świadczenie usług zarządczych przez przedsiębiorcę powoduje konieczność objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym z tego tytułu. Jeśli jest to jego jedyny przychód, składkę zdrowotną należy opłacać wyłącznie z kontraktu.

Tak wynika z decyzji Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ we Wrocławiu z 6.08.2020 (01/01/I/2020).

Składki ZUS

Umowa o pracę i zlecenie w innej firmie – skutki w zakresie składek ZUS

Wykonywanie zlecenia na rzecz innego podmiotu, a także prowadzenie działalności gospodarczej przez pracownika nie rodzą skutków składkowych dla pracodawcy.

Wystąpiła o nią spółka, której pracownik zatrudniony na umowę o pracę i otrzymujący wynagrodzenie przewyższające minimalne, podejmuje na terytorium Polski również inne czynności zarobkowe – na umowy zlecenia oraz w ramach własnej działalności gospodarczej.

ZUS

Preferencyjne składki dla początkujących przedsiębiorców w 2021

Od nowego roku preferencyjna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne – w wysokości 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę – wyniesie 840 zł.

Wydarzenie adresowane jest między innymi do właścicieli biur rachunkowych, księgowych i dostawców usług finansowych. Międzynarodowy Kongres Biur Rachunkowych realizowany wspólnie przez Audyt Partner Sp. z o.o. i Targi Kielce jest konkretną odpowiedzią na zapotrzebowanie branży związanej z finansami i rachunkowością. To jedyne wydarzenie o takiej tematyce realizowane na arenie ogólnopolskiej.

Wskaźniki i świadczenia

Zmalały refundacje i płaca minimalna młodocianych

Od 1.09.2020 pracodawcy otrzymują niższe dopłaty za szkolenie pracowników podczas kryzysu oraz zatrudnienie bezrobotnych i niepełnosprawnych. Zmniejszyło się również minimalne wynagrodzenie pracowników młodocianych.

To konsekwencje spadku (zapewne z powodu pandemii koronawirusa) o ponad 300 zł przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w II kwartale 2020 – do 5024,48 zł (komunikat Prezesa GUS z 11.08.2020, MP poz. 711) w porównaniu do analogicznego wskaźnika z I kwartału 2020 (5331,47 zł). Stracą m.in. pracodawcy otrzymujący maksymalne refundacje przewidziane w tzw. ustawie antykryzysowej (art. 20 ust. 2 ustawy z 11.10.2013 o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy, DzU z 2019 poz. 669).

Zwolnienie składkowe

Nadpłata składek nie pozbawi prawa do ulgi w ZUS

ZUS ponownie rozpatrzy wnioski o zwolnienie z opłacania składek, złożone do 30.06.2020 przez płatników, którzy posiadali nadpłatę.

Nastąpi to na mocy ustawy z 24.07.2020 o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 1423.

ZUS przedsiębiorcy

Zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej za osobę współpracującą – męża emeryta

Przedsiębiorczyni współpracuje z mężem, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wcześniej pracował on w innym miejscu, a obecnie jest emerytem i otrzymuje świadczenie emerytalne nieprzekraczające kwoty minimalnego wynagrodzenia. Ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie osiąga żadnych dodatkowych przychodów poza emeryturą. Jako osoba współpracująca osiąga przychody, których wysokość nie przekracza miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury, a współpraca wykonywana jest bezumownie.
Czy żona ma obowiązek opłacania za niego składek zdrowotnych?

Nie, co potwierdza interpretacja ZUS z 6.02.2020 (WPI/200000/43/8/2020). W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które prowadzą działalność pozarolniczą lub są osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności na podstawie Pp, przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Składkę zdrowotną za osobę współpracującą oblicza, odprowadza i finansuje z własnych środków osoba prowadząca pozarolniczą działalność (art. 84 ust. 14 ustawy zdrowotnej).

ZUS przedsiębiorcy

Zawieszenie działalności gospodarczej – skutki w zakresie ubezpieczeń

Okres zawieszenia działalności to przerwa w opłacaniu składek na ZUS. Jednak przedsiębiorca ma prawo ubezpieczyć się dobrowolnie.

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej (DG) polega na czasowym lub nawet bezterminowym wstrzymaniu czynności służących osiąganiu bieżących przychodów z tego źródła. Swoją aktywność biznesową przedsiębiorca musi ograniczyć do minimum, a więc jedynie do niezbędnych działań, koniecznych do zabezpieczenia tej działalności i jej funkcjonowania po wznowieniu.

Dokumenty ZUS

Pełnomocnictwo w ZUS po wyrejestrowaniu płatnika i ponowne zgłoszenie płatnika drogą elektroniczną

Nasza fundacja została zgłoszona do ZUS w 2019 na formularzu ZUS ZPA. Złożyliśmy bezterminowe pełnomocnictwo ZUS PEL dla prezesa, wybierając na formularzu upoważnienie do „załatwiania spraw za pośrednictwem platformy PUE ZUS”. Fundację wyrejestrowaliśmy z ZUS pod koniec 2019, a od połowy 2020 zatrudniamy zleceniobiorcę i ponownie będziemy zgłaszać organizację na ZUS ZPA.
Czy pełnomocnictwo złożone w ZUS pozostaje ważne po wyrejestrowaniu płatnika i czy pełnomocnik może w związku z tym złożyć zgłoszenie ZUS ZPA drogą elektroniczną przez swój profil w PUE ZUS, czy też konieczne jest ponowne złożenie pełnomocnictwa do ZUS?

Pełnomocnictwo udzielone bezterminowo na druku ZUS PEL pozostaje w mocy również po wyrejestrowaniu płatnika, do momentu odwołania pełnomocnictwa (art. 101 § 1 Kc). Informacja ta jest zawarta także na druku ZUS PEL: Jeśli nie wpiszesz dat obowiązywania pełnomocnictwa, uznamy, że udzielasz go – od dnia jego dostarczenia do ZUS – do odwołania. Oznacza to, że pełnomocnik może reprezentować płatnika przed ZUS zgodnie z zakresem swojego pełnomocnictwa też po wyrejestrowaniu płatnika. Może to być np. związane z koniecznością skorygowania dokumentów ubezpieczeniowych już po wyrejestrowaniu lub z wszczęciem postępowania wyjaśniającego przez ZUS.

ZUS przedsiębiorcy

Kontynuacja ulgi „mały ZUS plus” po przystąpieniu do spółki cywilnej

Przedsiębiorca od 1992 prowadzi indywidualną działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Od 1.02.2020 korzysta z ulgi w opłacaniu składek – „mały ZUS plus”. W 2020 zamierza rozpocząć działalność jako wspólnik spółki cywilnej i planuje zlikwidować aktualną indywidualną działalność.
Czy będzie miał prawo do kontynuowania ulgi?

Tak. Potwierdza to decyzja ZUS z 18.02.2020 (WPI/200000/43/77/2020). Ulga „mały ZUS plus” to prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z działalności gospodarczej na zasadach art. 18c usus, obowiązujących od 1.02.2020, a wprowadzonych ustawą z 12.12.2019 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU poz. 2550).

ZUS przedsiębiorcy

Rodzicielskie przyznane przez gminę nie zwalnia z obowiązku zapłaty składek ZUS

Trzeba płacić składki z działalności gospodarczej prowadzonej w czasie pobierania świadczenia rodzicielskiego.

Wynika to z decyzji ZUS z 21.01.2020 (WPI/200000/43/6/2020).

Przedsiębiorczy były policjant-rencista nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

Były policjant ma ustalone prawo do renty inwalidzkiej z systemu zaopatrzenia. Jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą.
Czy w związku z tym ma obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne?
Koronawirus

ZUS odroczy składki bez dodatkowych opłat

Przedsiębiorcy, których koronawirus wpędził w kłopoty finansowe, mogą się starać o odroczenie składek albo rozłożenie ich na raty bez naliczania opłaty prolongacyjnej. Dotyczy to tylko składek należnych od stycznia 2020.

Innym rodzajem pomocy jest umorzenie składek, ale nie wszyscy spełniają warunki do tej ulgi.

Ustawa z 31.03.2020 o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 568) uprawnia płatników składek, którzy z powodu rozprzestrzeniania się koronawirusa mają problem z uregulowaniem składek, do ubiegania się o ich odroczenie albo rozłożenie na raty na korzystnych zasadach. ZUS nie będzie bowiem naliczał przy umowach o te ulgi opłaty prolongacyjnej. To opłata doliczana zamiast odsetek w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania z ZUS umowy o odroczenie lub układu ratalnego.

Koronawirus

ZUS odroczy składki przedsiębiorcom, którzy stracili wskutek epidemii

Krzysztof Tandecki
Przedsiębiorcy, których koronawirus wpędził w kłopoty finansowe, mogą się starać o odroczenie płatności składek albo o zawieszenie układów ratalnych. Na razie tylko za 3 mies.

Tak wynika z zarządzenia Prezesa ZUS z 17.03.2020. Na jego podstawie odroczeniem terminu płatności mogą być objęte składki za okres od lutego do kwietnia 2020. Nie ma znaczenia, że termin na uregulowanie składek za luty 2020 już minął (odpowiednio 10. lub 16. marca), a odroczenie może co do zasady dotyczyć tylko składek bieżących bądź przyszłych, których termin płatności jeszcze nie upłynął. W obecnej, wyjątkowej sytuacji ZUS pominie ten warunek.


ZUS przedsiębiorcy

Kiedy składki z kontraktu menedżerskiego, a kiedy z tytułu prowadzenia firmy

Z członkiem zarządu spółka zawarła umowę o świadczenie usług zarządzania (kontrakt menedżerski). Prowadzi on działalność gospodarczą zgłoszoną w CEIDG w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem.
Czy to oznacza, że spółka musi opłacać za niego tylko składkę zdrowotną, a ubezpieczenia społeczne będą obowiązkowe z działalności?

Odpowiedź na pytanie zależy od tego, czy w ramach działalności menedżer osiąga wyłącznie przychód z tytułu świadczenia usług zarządzania, czy również inne przychody.

Dla menedżera, który ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie zarządzania i jednocześnie zawarł kontrakt menedżerski na zarządzanie, przychód uzyskiwany z tej umowy jest traktowany jak przychód z działalności wykonywanej osobiście, odrębny od przychodów z działalności gospodarczej. Tym samym umowa o zarządzanie jest traktowana jak odrębny tytuł do ubezpieczeń społecznych, a nie jak umowa wykonywana w ramach działalności pozarolniczej.

Ubezpieczenia

Nowości w formularzach ZUS w 2020

Zmiany druków wynikają z konieczności dostosowania do nowych przepisów nakładających na płatników składek dodatkowe formalności. Nastąpią od 1 lutego, 1 marca i 1 czerwca.

Wprowadzają je dwie nowelizacje rozporządzenia MPRiPS w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych oraz innych dokumentów:

Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Nowa wysokość składek ZUS przedsiębiorców w 2020

Począwszy od lutego (za styczeń) przedsiębiorcy płacą składki do ZUS – za siebie i osoby współpracujące – w nowej wysokości. Podstawa ich wymiaru znacznie w tym roku wzrosła, za sprawą wzrostu przeciętnej i najniższej pensji.

Dla zobowiązanych do deklarowania kwoty nie niższej niż 60% przeciętnego wynagrodzenia minimalna podstawa wymiaru wynosi obecnie 3136,20 zł (dotychczas 2859 zł). Dla korzystających z preferencyjnej podstawy wymiaru (przez 24 mies. od rozpoczęcia działalności lub od wyczerpania okresu zwolnienia z obowiązku opłacania składek w ramach tzw. ulgi na start) minimalna podstawa (wynosząca 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę) to 780 zł (dotychczas 675 zł). Wzrost podstawy przekłada się na wzrost składek społecznych (odpowiednio o prawie 88 zł – przy składkach „zwykłych” i ponad 33 zł – przy preferencyjnych).

Za styczeń 2020 prowadzący działalność na mniejszą skalę mogą opłacić składki od ustalonej indywidualnie podstawy wymiaru – tzw. mały ZUS.

„Mały ZUS” po urodzeniu dziecka

Aby skorzystać z „małego ZUS”, trzeba złożyć wniosek z właściwym kodem w 7-dniowym terminie. Po urlopie macierzyńskim może być już na to za późno.

Pani X z tytułu działalności gospodarczej od 13.03.2017 obowiązkowo podlegała ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Jako początkujący przedsiębiorca opłacała preferencyjne składki na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, obliczane od podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne (kod ubezpieczenia 05 70 00 – składki na zasadach preferencyjnych).

Składki ZUS

Małżonek zatrudniony na etacie jako zastępca notarialny jest osobą współpracującą

Nawet jeśli przepisy narzucają zatrudnienie na umowę o pracę, nie wyklucza to ubezpieczenia społecznego członka rodziny jako osoby współpracującej przy działalności gospodarczej.

Tak wynika z decyzji ZUS z 19.07.2019 (WPI/200000/43/670/2019). O interpretację wystąpił pan X, który jest notariuszem i prowadzi kancelarię notarialną. Chce zatrudnić w niej żonę jako zastępcę notarialnego. X prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe (wspólność majątkowa małżeńska). Uznał, że z uwagi na specyfikę zawodu i szczególne przepisy prawa żona powinna zostać zatrudniona na umowę o pracę, a to oznacza, że nie znalazłby zastosowania art. 8 ust. 11 usus, czyli nie doszłoby do współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....