Niewydanie ksiąg nie zawsze jest wykroczeniem skarbowym

Aleksander Woźniak

Nie każdy księgowy lub doradca podatkowy popełnia wykroczenie skarbowe, gdy odmawia udostępnienia organom podatkowym dokumentacji podatkowej swojego klienta.
  • US – urząd skarbowy
  • WSA – wojewódzki sąd administracyjny
  • Op – Ordynacja podatkowa
  • Kks – Kodeks karny skarbowy
  • So – sąd okręgowy

To wniosek z wyroku SO w Toruniu z 28.09.2017 (IX Ka 296/17), uchylającego wyrok SR w Golubiu-Dobrzyniu.

Sąd I instancji uznał doradcę podatkowego za winnego popełnienia wykroczenia skarbowego z art. 83 § 2 Kks. Przepis ten przewiduje grzywnę za nieokazanie księgi lub innego dokumentu dotyczącego prowadzonej działalności gospodarczej. Jest to traktowane jako udaremnianie lub utrudnianie wykonania czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzenia:

  • czynności sprawdzających,
  • kontroli podatkowej,
  • kontroli celno-skarbowej,
  • czynności audytowych.

Za czyn ten grozi grzywna do 720 stawek dziennych. Jeżeli czyn jest mniejszej wagi, przewiduje się grzywnę za wykroczenie skarbowe (patrz ramka na następnej stronie).

Nie tylko grzywna

Niezależnie od sankcji karnej za nieudostępnienie organom podatkowym ksiąg i innych dokumentów będących podstawą zapisów w tych księgach grozi kara porządkowa do 2800 zł (na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 Op). Może zostać nałożona przede wszystkim na stronę (podatnika) i jego pełnomocnika, ale również na właścicieli biur rachunkowych, jeżeli osoby te bezzasadnie odmówią okazania ksiąg lub dokumentów bądź nie przedstawią ich w wyznaczonym terminie (art. 262 § 3 pkt 3 Op).

Kara porządkowa ma przede wszystkim charakter dyscyplinujący, jej celem jest wymuszenie posłuchu wobec organów podatkowych, aby zapewnić sprawny przebieg postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie – wyjaśnił WSA w Łodzi w wyroku z 12.04.2017 (I SA/Łd 138/17, wyrok prawomocny).

Karę porządkową nakłada organ podatkowy.

Musi być wina umyślna

W sprawie rozpatrzonej przez SO w Toruniu chodziło o odpowiedzialność karną na podstawie Kks. Co do zasady orzeka o niej sąd powszechny (wyjątek zachodzi, gdy grzywna za wykroczenie skarbowe jest nakładana mandatem – patrz ramka).

Doradca podatkowy odmówił udostępnienia ksiąg swojego klienta, bo uważał, że US nie może żądać tego od niego w trakcie czynności sprawdzających. Sąd I instancji wymierzył mu za to 500 zł grzywny na podstawie art. 83 § 2 Kks.

Sąd II instancji uchylił ten wyrok. Stwierdził, że odpowiedzialność karna nie zależy od tego, czy doradca miał rację. Istotne jest, czy odmawiając wydania dokumentów, umyślnie godził w prowadzone przez urząd czynności służbowe. SO uznał, że doradca nie działał umyślnie. Samo niewydanie dokumentów (mimo takiego obowiązku) nie pozwala automatycznie przyjąć, że sprawca dopuszcza się wykroczenia skarbowego z art. 83 § 2 Kks.

SO brał pod uwagę to, że chodziło o osobę, która na co dzień zawodowo zajmuje się prawem podatkowym, a więc po której można się spodziewać znajomości obowiązków podatkowych. Z pewnością musiała mieć ona świadomość tego, że jej bierność może utrudnić przeprowadzenie czynności sprawdzających. Nie było to jednak dla niej jednoznaczne z naruszeniem przez nią obowiązku ciążącego na niej z mocy prawa – orzekł SO.

Brak reakcji urzędu

Sąd zwrócił uwagę na to, że doradca nie wydał dokumentów w przekonaniu, że wezwania US były bezpodstawne i urząd nie miał prawa zwracać się o dokumenty w takim trybie, jaki zastosował. Wezwania nie wskazywały m.in. podstawy prawnej żądania. Po ich otrzymaniu doradca pisał do urzędu, dlaczego uważa jego żądania za nielegalne i dlaczego nie zamierza się im podporządkować. Nie ignorował zatem wezwań, a wręcz przeciwnie – podjął starania, żeby wyjaśnić problem.

Urząd w ogóle nie reagował. Nie odpisał, że nie podziela jego wykładni, nie powołał się na przepisy, nie przedstawił ich interpretacji. Doradca miał więc pełne prawo przypuszczać, że urząd przyznał mu rację, że się z nim zgadza i po prostu odstąpił od swojego żądania – uzasadnił SO.

Podkreślił, że o stanowisku urzędu (że stanowczo obstaje on przy swojej interpretacji) doradca dowiedział się dopiero z pisma, w którym poinformowano go o podejrzeniu popełnienia wykroczenia skarbowego z art. 83 § 2 Kks.

Niezależnie od tego, czy doradca miał rację, nie można twierdzić, że zamierzał przeszkadzać organom w wykonywaniu obowiązków służbowych. Nie było zatem podstaw do skazania go za wykroczenie skarbowe z art. 83 § 2 Kks – orzekł SO. Dodał, że sytuacja byłaby inna, gdyby doradca kompletnie ignorował wezwania i pozostawał całkowicie bierny.

Wydając wyrok sąd – jak sam stwierdził – kierował się logiką, wiedzą i doświadczeniem życiowym. Należy więc mieć na uwadze, że nie zawsze przesłanki te muszą prowadzić do takich wniosków, jak opisane.

Kary z Kks

Grzywna za wykroczenie skarbowe jest określana kwotowo w przedziale od 1/10 do 20-krotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. W 2017 jest to:

  • od 200 do 4000 zł (nakładana mandatem),
  • od 200 do 20 000 zł (nakładana nakazem sądu),
  • od 200 do 40 000 zł (nakładana wyrokiem sądu).

Grzywna jest nakładana mandatem, gdy nie przekracza 2-krotności minimalnego wynagrodzenia. Warunkiem jest także, aby nie nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, chyba że do chwili przyjęcia mandatu należność ta została w całości uiszczona. Mandat nakłada finansowy organ postępowania przygotowawczego lub jego upoważniony przedstawiciel.

Wysokość grzywny lub mandatu karnego ustala się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości zarobkowych sprawcy.

Grzywna za przestępstwa skarbowe może wynieść od 10 do 720 stawek dziennych. Minimalna stawka dzienna w 2017 wynosi od 66,66 do 26 664 zł, w zależności od dochodów, sytuacji rodzinnej i majątkowej sprawcy. Grzywna może więc wynieść:

  • od 666,60 do 5 332 800 zł (nakładana nakazem sądu),
  • od 666,60 do 19 199 995,20 zł (nakładana wyrokiem sądu).

W 2018 w związku ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia do 2100 zł wysokość tych kar odpowiednio wzrośnie.

Wypadek mniejszej wagi to wykroczenie skarbowe, którego społeczna szkodliwość jest niska (nie jest znikoma, ponieważ wtedy w ogóle nie byłoby wykroczenia ani przestępstwa skarbowego – art. 1 § 2 Kks). W szczególności dotyczy to sytuacji, w której kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza 5-krotności minimalnego wynagrodzenia). Sposób i okoliczności popełnienia czynu nie mogą wskazywać na rażące lekceważenie porządku finansowoprawnego ani reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Temat: „Biuro rachunkowe na wokandzie”
Biuro rachunkowe

Zakupy do biura oraz sporadyczne wykonywanie usług to również działalność gospodarcza

Aleksander Woźniak
ZUS nie może twierdzić, że właścicielka biura rachunkowego nie podlega ubezpieczeniom społecznym, skoro w innej sprawie domagał się zwrotu nienależnie pobranych zasiłków, dowodząc, że działalność gospodarcza była jednak prowadzona.

Taką niekonsekwencję ZUS wytknął SO w Łodzi w wyroku z 31.03.2020 (VIII U 2077/19). W rezultacie orzekł, że księgowa podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.


Biuro rachunkowe

Pakiet przewozowy nie mieści się w zakresie doradztwa podatkowego

Aleksander Woźniak
Doradca podatkowy nie może reprezentować podatnika w sprawach dotyczących naruszenia przepisów pakietu przewozowego.

Biuro rachunkowe nie może odmówić wydania dokumentacji klienta

Aleksander Woźniak
Za odmowę wydania organom podatkowym dokumentacji klienta grozi biuru rachunkowemu kara porządkowa, nawet jeśli klient nie zapłacił za wykonane usługi.

Biuro rachunkowe

Zarzuty niezadowolonego klienta nie mogą być ogólnikowe ani gołosłowne

Aleksander Woźniak
Biuro rachunkowe nie zapłaci za wynagrodzenie swego następcy, który na nowo wprowadził dokumenty księgowe i złożył skorygowane deklaracje, jeżeli nie wiadomo, jakiego okresu one dotyczyły i z czego ta korekta wynikała.

Biuro rachunkowe

Obowiązek wydania dokumentów księgowych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec klienta

Aleksander Woźniak
Organ egzekucyjny może żądać dokumentów księgowych od doradcy będącego pełnomocnikiem podatnika w postępowaniu egzekucyjnym. Jednak żądane informacje muszą być niezbędne do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Usługi księgowe są usługami ciągłymi

Aleksander Woźniak
Nie można samodzielnie decydować o momencie powstania przychodu ani pomijać żadnych wpłat klientów.

Tak orzekł NSA w wyroku z 3.10.2018 (II FSK 3070/16).

Od właściciela biura rachunkowego wymaga się szczególnej staranności i profesjonalizmu przy rozliczeniach podatkowych, w tym własnych. Orzeczenie NSA, podobnie jak i sądu I instancji wskazuje, że i w tej branży zdarzają się uchybienia.


Biuro rachunkowe

Brak winy zwalnia właściciela biura z odpowiedzialności

Aleksander Woźniak
Biuro rachunkowe nie ponosi odpowiedzialności za brak zmiany zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, jeżeli klient swoimi działaniami dąży do zachowania dotychczasowego statusu ubezpieczeniowego – wynika z wyroku SO w Olsztynie z 7.11.2018 (IX Ca 724/18).

Biuro rachunkowe

Kara za przywłaszczenie mienia klienta i podrabianie jego dokumentów

Aleksander Woźniak
Pobranie od klienta kwot z tytułu zaliczek na podatek dochodowy i VAT i nieodprowadzenie ich na konto US to przywłaszczenie, a podpisywanie się za niego jego imieniem i nazwiskiem na deklaracjach podatkowych to podrabianie dokumentów. Oba czyny są zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 mies. do 5 lat.

Biuro rachunkowe

Umowa o świadczenie usług księgowych zawarta z przyszłym przedsiębiorcą

Aleksander Woźniak
Jeżeli klient biura rachunkowego ma dopiero zamiar rozpocząć działalność gospodarczą, to podpisana z nim umowa jest umową z konsumentem. To zaś oznacza większe rygory związane z ochroną praw konsumenckich.

Biuro rachunkowe

Sądowy finał awantury w biurze rachunkowym

Aleksander Woźniak
300 zł grzywny nałożył sąd na klienta biura rachunkowego za to, że krzyczał na właścicielkę biura, używał wobec niej obraźliwych słów, popychał ją i odmówił opuszczenia biura.

Biuro rachunkowe

Umowa ustna lub dorozumiana jest równie ważna jak pisemna

Aleksander Woźniak
Wniosek o dofinansowanie nie jest częścią sprawozdania finansowego i jego przygotowanie nie mieści się w obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Kto się jednak podejmie jego sporządzenia, choćby w sposób dorozumiany, musi ponieść konsekwencje własnych zaniedbań.

Biuro rachunkowe

Księgowanie nie jest dziełem

Aleksander Woźniak
Wykonywanie na zlecenie biura rachunkowego dużej liczby jednakowych, powtarzających się czynności, w długim okresie i w sposób ciągły, wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowy o dzieło.

Biuro rachunkowe zatrudniało księgową (emerytkę), zawierając z nią liczne umowy o dzieło. Były one podpisywane cyklicznie – co 2 tygodnie lub co miesiąc – na kilkunastodniowe okresy. Wynagrodzenie określano kwotowo, a jego wysokość zależała od ilości dokumentacji do przeanalizowania. Wypłacano je na podstawie wystawionych rachunków.


Biuro rachunkowe

Obowiązek wydania dokumentacji podatkowej klienta

Aleksander Woźniak
Biuro rachunkowe musi udostępnić organom podatkowym dokumentację podatkową swojego klienta. Odmowa jest zagrożona karą do 2800 zł.

W tym wypadku mają zastosowanie art. 262 § 1 i § 3 Op. W świetle § 1 karą do 2800 zł mogą zostać ukarani: strona (podatnik), pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach.


Biuro rachunkowe

Podwyższenie składki wypadkowej na skutek pomyłki biura rachunkowego

Aleksander Woźniak
Pomyłka to nie powód, by wymierzać dotkliwą sankcję płatnikowi składek, zwłaszcza gdy przekazał on do biura rachunkowego prawidłowe dane.

Spółka zawarła z biurem rachunkowym umowę zlecenia na obsługę księgowo-płacową i na tej podstawie przekazuje mu wykazy pracowników z informacją o wysokości wynagrodzenia i przerw w pracy. Do obowiązków biura należy m.in. sporządzanie deklaracji ZUS IWA, przekazywanych do ZUS.


Biuro rachunkowe

Czy biuro rachunkowe może reprezentować przedsiębiorcę w sporze sądowym z ZUS

Aleksander Woźniak
Księgowy i doradca podatkowy mogą być pełnomocnikami procesowymi w sporze z ZUS tylko w tym zakresie, w którym stale obsługiwali klienta.

Biuro rachunkowe

Konflikt z biurem rachunkowym nie uzasadnia wstrzymania zapłaty

Aleksander Woźniak
Klient biura rachunkowego nie może jednostronnie, według własnego uznania, odmówić zapłaty wynagrodzenia za wykonane usługi, nawet jeśli ma zastrzeżenia do ich jakości – wynika z wyroku SR Szczecin – Centrum w Szczecinie.

Spór powstał pomiędzy księgową prowadzącą samodzielnie usługi księgowe a spółką z o.o., która werbowała pracowników i oddelegowywała ich do pracy za granicą. Praca polegała na opiekowaniu się pacjentami. Umowy z tymi ostatnimi podpisywała niemiecka firma, której polska spółka wystawiała faktury. Wynikające z nich należności obejmowały wynagrodzenie pracowników, należności publicznoprawne (podatki, składki ZUS) i koszty administracyjne.


Biuro rachunkowe

Odpowiedzialność za niezłożenie sprawozdania finansowego w KRS

Aleksander Woźniak
Czy właściciel biura rachunkowego może odpowiadać karnie za niezłożenie do sądu sprawozdania finansowego klienta?

Biuro rachunkowe

Od doradcy można wymagać więcej niż od przeciętnego obywatela

Aleksander Woźniak
Doradca podatkowy analizujący księgi rachunkowe nie może wykorzystywać zdobytej w ten sposób wiedzy do pomawiania osób zarządzających danym podmiotem.

Biuro rachunkowe

Niezłożenie VAT-UE przez przeoczenie nie jest wykroczeniem skarbowym

Aleksander Woźniak
Wykroczenie polegające na niezłożeniu informacji podsumowującej w ustawowym terminie może zostać popełnione tylko z winy umyślnej. Trudno w zwykłym przeoczeniu pracownika dopatrzyć się zamiaru popełnienia czynu zabronionego przez doradcę podatkowego.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....