Inwestycje finansowe

Maciej Frendzel

Przepisy o rachunkowości dotyczące inwestycji finansowych

Prowadząc działalność gospodarczą, jednostka może lokować środki w różnego rodzaju inwestycjach finansowych, do których zalicza się:

[1] Temat pożyczek udzielonych i zbliżonych do nich należności finansowych oraz innych aktywów pieniężnych będzie omówiony razem z rozrachunkami w kolejnym rozdziale.

  • akcje i udziały innych podmiotów gospodarczych,
  • prawa poboru, warranty subskrypcyjne,
  • prawa do akcji i kwity depozytowe (na akcje, obligacje itp.),
  • bony skarbowe,
  • obligacje (skarbowe, komunalne, przedsiębiorstw),
  • listy zastawne,
  • certyfikaty inwestycyjne,
  • weksle nabyte lub otrzymane w ramach działalności finansowej,
  • pożyczki udzielone lub odkupione od innych wierzycieli oraz inne należności finansowe[1],
  • aktywa pieniężne,
  • inne prawa majątkowe powstające w wyniku emisji lub umowy, które dają uprawnienie do: nabycia lub objęcia wymienionych powyżej pozycji, ich sprzedaży lub wymiany na korzystnych lub potencjalnie korzystnych warunkach bądź rozliczenia pieniężnego na korzystnych lub potencjalnie korzystnych warunkach.

Działania inwestycyjne wiążą się zazwyczaj z nabyciem, objęciem lub otrzymaniem różnego rodzaju papierów wartościowych lub/i zawarciem umów o zbliżonym charakterze. Ich celem może być np.:

  • uzyskanie zysków z dywidend, odsetek, przyrostu wartości itp., dzięki lokowaniu wolnych środków w papiery wartościowe,
  • dywersyfikacja, ograniczenie lub zabezpieczenie się przed ryzykiem,
  • optymalizacja struktury aktywów.

Dla potrzeb rachunkowości tematykę inwestycji finansowych regulują postanowienia dotyczące aktywów finansowych, instrumentów finansowych i inwestycji. W przypadku MSR kwestie prezentacji inwestycji finansowych regulują MSR 1 Prezentacja sprawozdań finansowych oraz MSR 32 Instrumenty finansowe: prezentacja, a w niektórych przypadkach również MSSF 5 Aktywa trwałe przeznaczone do sprzedaży oraz działalność zaniechana.

Wymogi w zakresie ujawniania informacji o aktywach finansowych określa MSSF 7 Instrumenty finansowe: ujawnianie informacji. Najważniejsze zagadnienia rachunkowości, obejmujące ujęcie, wycenę, w tym ujęcie skutków przeszacowań oraz wyłączanie instrumentów finansowych z ksiąg są przedmiotem MSR 39 Instrumenty finansowe: ujmowanie i wycena. Generalnie MSR 39 stosuje się do wszystkich inwestycji finansowych. Jednym z wyjątków są akcje i udziały w jednostkach zależnych, wspólnych przedsięwzięciach i jednostkach stowarzyszonych. Pozostawiono tu jednostkom możliwość wyboru – mogą one stosować MSR dotyczące instrumentów finansowych (wycena w wartości godziwej lub w skorygowanej cenie nabycia) bądź zastosować podejście uproszczone i wyceniać takie inwestycje w sprawozdaniu jednostkowym w cenie nabycia (§ 10 MSR 27).

W przypadku przyjęcia uproszczonego rozwiązania inwestycje finansowe wykazuje się w sprawozdaniu finansowym

w cenie nabycia (lub inaczej określonej wartości początkowej), a ewentualne odpisy aktualizujące ustala zgodnie z MSR 36 Utrata wartości aktywów.

[2] Decyzja Rady MSR (IASB) z 24.07.2014 r. wprowadzająca MSSF 9 w życie od 1.01.2018 r. powoduje, że stosowane będą nowe zasady klasyfikacji aktywów finansowych. O ile dwa podstawowe sposoby ich wyceny (w wartości godziwej i skorygowanej cenie nabycia) nie ulegną zmianie, o tyle może się okazać, że więcej składników aktywów będzie na dzień bilansowy wycenianych w wartości godziwej, z odniesieniem różnic z przeszacowania na wynik finansowy.

Takie rozwiązanie budzi wśród wielu praktyków i teoretyków niepokój, zwłaszcza wobec konieczności szacowania wartości godziwej aktywów finansowych, dla których nie istnieje aktywny rynek (np. większych pakietów nienotowanych udziałów lub akcji).

Odniesienie niektórych przeszacowań in plus takich aktywów na wynik finansowy może powodować wykazanie niezrealizowanych zysków i sprzyja przyjmowaniu przez kierownictwo nadmiernie optymistycznych założeń przy szacowaniu wartości godziwej.

[3] Niektóre rodzaje przedsiębiorstw wiążą dodatkowe wytyczne, czego jednak nie uwzględnia niniejsze opracowanie.

MSR 39 ma być zastąpiony od 1.01.2018 r. przez MSSF 9 Instrumenty finansowe[2], do którego już dziś pojawiają się odwołania w treści niektórych innych MSR/MSSF. MSSF 9 nie został jednak jeszcze przyjęty przez UE do stosowania, a zatem nie jest on elementem prawa wiążącego polskie podmioty stosujące MSR.

Dlatego wszystkie odniesienia do MSSF 9 zawarte w różnych innych standardach należy na razie traktować jako odniesienia do MSR 39 (zob. np. § 19 MSR 27, § 46 MSR 28, § 39O MSSF 1, § C7 MSSF 10, § C14 MSSF 11, § C3 MSSF 12).

Jednostki stosujące ustawę wiążą – w odniesieniu do inwestycji finansowych – dwie podstawowe regulacje: sama ustawa oraz rozporządzenie Ministra Finansów z 12.12.2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU nr 149, poz. 1674 ze zm., dalej rozporządzenie o instrumentach finansowych)[3].

Rozporządzenie może nie być stosowane przez jednostki, których sprawozdania finansowe nie podlegają obowiązkowemu badaniu, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na rzetelną i jasną prezentację sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego takich jednostek. Jeżeli jednostka nie stosuje rozporządzenia, wiążą ją zasady ujmowania i wyceny inwestycji finansowych określone w ustawie.

Nawet jednak w przypadku obowiązku stosowania rozporządzenia nie wszystkie inwestycje finansowe podlegają jego regulacjom. Z zakresu rozporządzenia wyłączone są m.in. udziały i akcje w jednostkach podporządkowanych, a zasady ich ujęcia i wyceny określa ustawa.

Przepisy ustawy i rozporządzenia wspiera KSR 4 Utrata wartości aktywów, który wyjaśnia zasady ustalania i „odwracania” odpisów aktualizujących wycenę inwestycji finansowych, w razie utraty przez nie wartości.

Wyświetlono 6% treści artykułu

w sprzedaży

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....