Jakość audytu, prestiż zawodu i konsolidacja środowiska

Barbara Misterska-Dragan Biegły rewident, prezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów, prezes zarządu Misters AudytorAdviser sp. z o.o.

Barbara Misterska-Dragan – prezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów – przedstawia zamierzenia władz samorządu biegłych rewidentów w nowej kadencji.

Startując w wyborach na prezesa KRBR, zaproponowałam program działania oparty na trzech filarach: podnoszenie jakości usług, wzmacnianie prestiżu naszego zawodu oraz konsolidacja środowiska. Uważam, że realizacja tych priorytetów stanowi odpowiedź na kluczowe wyzwania stojące przed biegłymi rewidentami, od tego bowiem zależy przyszłość zawodu oraz pomyślność naszych firm. Cieszę się, że propozycje te zyskały aprobatę elektorów i nowo wybranej Krajowej Rady, która będzie je wcielać w życie. Wpisują się one w „Program działania PIBR na lata 2019–2023”, uchwalony przez Walny Zjazd.

  • MSR – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości
  • MSSF – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej
  • KKN – Krajowa Komisja Nadzoru
  • KNA – Komisja Nadzoru Audytowego
  • KRBR – Krajowa Rada Biegłych Rewidentów

Kolejność tych trzech grup działań nie jest przypadkowa.

Doskonaląc jakość usług atestacyjnych, staniemy się bardziej przydatni klientom, a zarazem szybciej zredukujemy dystans, jaki często występuje między usługami świadczonymi przez małe i średnie firmy oraz firmy duże i globalne. Chcemy także przyspieszyć usuwanie formalnych barier w równym konkurowaniu biegłych rewidentów o względy klientów. Przełoży się to na wzrost prestiżu zawodu i rosnącą konsolidację naszego środowiska, która jest podstawowym warunkiem skutecznych działań samorządu na rzecz profesji.

Przygotowana przez Ministerstwo Finansów i uchwalona przez Parlament nowelizacja uobr wyłącza PIBR ze sprawowania nadzoru. To budzi nasze zastrzeżenia – o czym dalej – ale w dłuższym czasie może się okazać korzystne. Samorząd będzie mógł się skupić na podnoszeniu jakości szeroko rozumianego audytu i wspieraniu swoich członków w uzyskiwaniu wiedzy oraz umiejętności stosowania narzędzi informatycznych w toku rewizji finansowej, a także podejmować inicjatywy na rzecz zwiększania pola działania biegłych rewidentów i umacniania prestiżu profesji.

Finansowanie tych zamierzeń też stanowi wyzwanie. Wszystkie działania wymagają nakładów. Entuzjazm i dobre chęci nie wystarczą. Tymczasem po wejściu w życie zmiany systemu nadzoru większość środków zasilających dotychczas PIBR trafi do nowo powstałej Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA). Wątpliwe jest, czy ta instytucja będzie się także zajmowała doskonaleniem usług audytorskich. Dlatego musimy szukać realistycznych rozwiązań i wspólnie wypracować takie mechanizmy finansowania, które pozwolą nie tylko realizować bieżące zadania PIBR, lecz także podejmować przez samorząd działania przynoszące korzyści bezpośrednio biegłym rewidentom, służące rozszerzeniu palety świadczonych przez nas usług.

Lepsza jakość zależy od wiedzy

Kluczem do poprawy jakości, rozumianej jako zwiększenie stopnia pewności opinii, przydatności usługi oraz racjonalizacji kosztów jej świadczenia, jest skuteczne wzbogacanie wiedzy wykonawców usług. Chcemy dalej tworzyć dostępną dla wszystkich firm audytorskich oraz biegłych rewidentów bazę wiedzy, wskazówek i wytycznych, jak stosować przepisy, jak korzystać z nowoczesnych, informatycznych narzędzi pracy, zawierającą m.in. przykładową dokumentację czy wzory opinii i raportów z wykonania usług atestacyjnych i pokrewnych. Już udostępniony czytnik e-sprawozdań czy wyszukiwarka standardów okazały się strzałami w dziesiątkę; aplikacje te będziemy rozwijać, dodając nowe funkcje. W stałych konsultacjach ze środowiskiem biegłych rewidentów chcemy pracować nad kolejnymi aplikacjami, użytecznymi w ich codziennej pracy. Strona internetowa PIBR powinna się stać, obok samorządowego serwisu informacyjnego, platformą usług świadczonych przez samorząd na rzecz jego członków.

Baza byłaby zarazem rodzajem „helpdesku”, przyczyniając się do tworzenia dobrej praktyki rewizji finansowej. Biegli rewidenci często potrzebują merytorycznego wsparcia przy rozwiązywaniu bardziej skomplikowanych problemów z dziedziny rachunkowości, sprawozdawczości, podatków. Dlatego baza powinna zawierać konsultacje merytoryczne poświęcone zarówno stosowaniu standardów badania i wykonywaniu innych usług atestacyjnych, jak i stosowaniu krajowych (uor) i międzynarodowych (MSR/MSSF) standardów rachunkowości, m.in. w formie systematycznie publikowanych komunikatów oraz informacji o zmianach w przepisach.

W codziennej pracy, zwłaszcza niewielkich firm audytorskich, dużą pomoc mogłyby stanowić porady ekspertów podatkowych czy specjalistów od wyceny. Uważam, że członkowie samorządu byliby gotowi korzystać z takiej, dostarczanej przez PIBR, usługi na zasadach abonamentu. Merytoryczna pomoc ze strony np. prawników może się także okazać potrzebna po wejściu w życie nowego systemu nadzoru sprawowanego przez PANA. Odniesienie się do wyników kontroli czy decyzji podejmowanych na etapie ewentualnego postępowania dyscyplinarnego może wymagać doradztwa.

Szczególnie ważne będzie wspieranie, dzięki narzędziom informatycznym i warsztatom, stosowania w praktyce przez małe i średnie firmy audytorskie obowiązujących MSB, MSUP oraz MSUA, a także świadczenia usług pokrewnych innych niż badania i przeglądy historycznych informacji finansowych.

Istotna jest też tematyka bezpośrednio związana z rolą, jaką odgrywamy w środowisku biznesowym, jak choćby zadania biegłego rewidenta jako członka rady nadzorczej lub komitetu audytu. Duże znaczenie przypisujemy warsztatom, bo ta forma dokształcania umożliwia pokazanie nie tylko „co”, ale przede wszystkim „jak” postąpić i zadecydować.

Będziemy się również starali organizować przydatne na co dzień szkolenia poświęcone problemom usług atestacyjnych, ujawnionym przez system nadzoru. Ich celem byłoby praktyczne uzupełnianie przez biegłych rewidentów tych kompetencji zawodowych, których niedobór wykazały kontrole, a tym samym zapobieganie nieprawidłowościom w przyszłości.

Wzrost prestiżu wymaga współpracy i komunikacji

Do najważniejszych zadań samorządu należą stałe działania służące budowie pozycji biegłego rewidenta i wzbogacaniu jego kwalifikacji pomocnych przy występowaniu jako doradca biznesu, a nie tylko notariusz, poświadczający wiarygodność informacji o minionych zdarzeniach gospodarczych.

Jednym z elementów tych działań jest podjęcie inicjatyw na rzecz tworzenia i wdrożenia do praktyki nowych usług świadczonych dla mniejszych i średnich podmiotów gospodarczych, takich jak badanie czy przegląd stanu rachunkowości, w tym sprawozdawczości finansowej, których rezultatem byłaby nie tylko diagnoza, lecz także terapia (leczenie). Inne obszary rozszerzania zakresu świadczonych przez nas usług to audyty działania procesów księgowych czy procedur podatkowych.

Równie ważna jest komunikacja. Chcielibyśmy zintensyfikować kontakty z mediami tradycyjnymi oraz wykorzystanie mediów społecznościowych, aby tą drogą promować nasz zawód przez systematyczne prezentowanie przykładów z praktyki działania biegłych rewidentów, informowanie o tym, jak zapobiegać narastaniu problemów i je rozwiązywać. Mówiąc krótko, pokazywać, jakim wparciem dla biznesu i zarządzających może być biegły rewident.

Umacnianiu relacji samorządu – a szerzej środowiska biegłych rewidentów, których reprezentantem jest samorząd – z naszym otoczeniem powinno sprzyjać aktywne uczestnictwo w kongresach i konferencjach gospodarczych oraz w debatach publicznych organizowanych przez samorządy terytorialne i gospodarcze. Chcemy zadbać o to, aby rozsądny i wyważony głos biegłych był słyszalny. Chcemy też organizować samorządowe konferencje gospodarcze, na których m.in. biegli rewidenci przedstawią opinie, stanowiska i raporty na temat barier rozwoju biznesu i sposobów ich pokonywania. W dalszym ciągu patronatem Izby będą obejmowane konferencje naukowe i szkoleniowe, w których biegli aktywnie uczestniczą.

Ważną rolę w naszym środowisku odgrywa oczywiście regulator. Dlatego jako samorząd musimy i chcemy aktywnie się włączać w aktualizację prawa, przez współpracę z Ministerstwem Finansów, Ministerstwem Sprawiedliwości i innymi resortami, a także kancelarią Prezydenta RP. W tym celu rozważamy powołanie w ramach PIBR specjalnego zespołu ds. prawno-legislacyjnych, którego zadaniem będzie przygotowywanie naszego stanowiska wobec nowych rozwiązań prawnych. W zbieraniu propozycji biegłych rewidentów co do kształtu naszych opinii i proponowanych przez nas rozwiązań duże znaczenie przypisujemy elektronicznym kanałom komunikacji. Powinny one pomóc włączać biegłych rewidentów w działania samorządu.

Aby skutecznie wpływać na przepisy, musimy wiedzieć, co w naszej dziedzinie dzieje się w innych państwach, jakie zamiary ma UE. Do tego jest potrzebny rozwój kontaktów z biegłymi rewidentami z krajów UE i spoza Europy. Mamy nadzieję, że przy organizowaniu – służących temu celowi – wspólnych konferencji i warsztatów, w których powinni licznie uczestniczyć przedstawiciele zainteresowanych firm z różnych państw, uzyskamy wsparcie z unijnych środków pomocowych.

Ważna dla przyszłości zawodu będzie też dobra współpraca z organizacjami przedsiębiorców oraz z Rzecznikiem ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw. Przy opiniowaniu i inicjowaniu zmian w przepisach powinniśmy mówić jednym głosem. Równie istotny byłby wspólny czy uzupełniający się głos na konferencjach poświęconych bezpieczeństwu informacji finansowej, nowym technologiom, ryzyku inwestorów itp. Widzimy także przestrzeń do wspólnych akcji, jak – przykładowo – doradztwo na rzecz zainteresowanych przedsiębiorców w okresach poprzedzających sporządzanie sprawozdań finansowych, uruchamiane przez regionalne oddziały Izby.

Rosnący prestiż zawodu, a w ślad za tym rozszerzenie rynku usług, ułatwi rozwiązanie problemu malejącej liczby kandydatów do zawodu biegłego rewidenta.

PIBR, choć zrzesza biegłych, musi też pamiętać o firmach audytorskich. To one są pracodawcami biegłych rewidentów, dostarczają środków na ich utrzymanie, tworzą warunki rozwoju, są miejscem zdobywania doświadczenia i doskonalenia kompetencji zawodowych. Stanowią prawdziwą „kuźnię nowych kadr” naszej profesji. Ważną drogą tworzenia firmom warunków rozwoju jest – naszym zdaniem – zwiększanie atrakcyjności zawodu dla młodych ludzi. Pomocne w tym mogłoby się okazać stworzenie ogólnopolskiego programu stażowego, koordynowanego przez samorząd w partnerstwie z uczelniami.

Liczymy, że do rozwoju profesji przyczyni się też partnerstwo z bliskimi nam samorządami księgowych i doradców podatkowych. Dogodną płaszczyzną współpracy PIBR ze Stowarzyszeniem Księgowych w Polsce i Krajową Izbą Doradców Podatkowych mogłoby być wspólne zorganizowanie konferencji poświęconych zagadnieniom kluczowym dla naszych środowisk oraz naszych klientów: złożonym problemom prawa bilansowego i podatkowego, e-sprawozdawczości i związanemu z nią ryzyku, nowym technologiom czy wreszcie przeciwdziałaniu oszustwom finansowym.

Jako profesja musimy mieć świadomość skutków, jakie niesie coraz większa rola technologii informatycznej stosowanej przez badane jednostki, a jednocześnie coraz szerszej wykorzystywanej do badań. Nie zamierzamy uciekać od tego tematu, a wprost przeciwnie – przyczyniać się do powstawania programów pozwalających podwyższyć jakość, a zarazem zmniejszyć pracochłonność świadczonych przez nas usług. Audyt nie może jednak stać się zakładnikiem ekspertów IT. Musimy wykorzystywać ich kompetencje, nie zapominając o znaczeniu zawodowego osądu i sceptycyzmu oraz o tym, że dzięki różnorodności oferowanych przez nas świadczeń mamy szersze spojrzenie na przedsiębiorstwo. Jest to nasza wartość dodana, która uzupełni stosowanie narzędzi IT.

Konsolidacja to wzmacnianie relacji międzyludzkich

Bardzo ważna dla rozwoju zawodu biegłego rewidenta jest integracja środowiska i zdynamizowanie wymiany doświadczeń. Wielką rolę do odegrania – i odpowiedzialność moralną za dbałość o interesy polskiej gospodarki – mają również firmy Wielkiej Czwórki, niewątpliwi liderzy w dziedzinie merytorycznego, organizacyjnego i technologicznego rozwoju naszego zawodu. Po kilku latach przerwy ich przedstawiciele znowu są we władzach samorządu. To znak, że środowisko biegłych rewidentów docenia ich znaczenie i wiedzę, a zarazem liczy na czynny udział w realizacji zadań, jakie stoją przed samorządem. Współpraca – w ramach samorządu biegłych rewidentów – małych, średnich i największych firm audytorskich może przynieść tylko korzyści.

Oczekujemy wymiany doświadczeń i wiedzy oraz wspólnego poszukiwania rozwiązań problemów merytorycznych; jesteśmy przecież jednym środowiskiem zawodowym o zbieżnych interesach.

Szeroka współpraca doświadczonych biegłych rewidentów z różnych firm jest szczególnie istotna przy tworzeniu i interpretacji standardów wykonywania zawodu – która to sfera stanie się najważniejszą kompetencją KRBR, i to nie tylko z powodu nowelizacji uobr. Standardy zapewniające wysoką jakość usługi, a zarazem realistyczne, dające się dostosować do cech i wielkości usługobiorcy, rodzą się bowiem właśnie z wymiany doświadczeń i poglądów, z łączenia teorii i praktyki.

Kolejne zadanie to doskonalenie sposobów upowszechniania wiedzy o stosowaniu standardów przy wykorzystaniu dotychczasowego dorobku, jak regularne alerty czy specjalne sekcje strony internetowej PIBR.

Uzupełnieniem tych działań byłoby wytyczenie i przestrzeganie jasnego podziału zadań i obowiązków oraz koordynacja inicjatyw między Krajową Radą i regionalnymi oddziałami Izby.

Nowy nadzór

Od 1.01.2020 r. nadzór publiczny nad audytem i audytorami będzie sprawowany przez PANA, nowo powstałą instytucję o rozszerzonych – kosztem PIBR – kompetencjach. Oczekujemy, że PANA będzie instytucją sprawną, a kontrole będą prowadzone profesjonalnie. Możemy w tym pomóc. Dlatego, podczas spotkań z pełnomocnikiem ds. organizacji PANA, zadeklarowaliśmy gotowość bliskiej współpracy merytorycznej, i to nie tylko w początkowym etapie jej rozruchu.

Trzeba mieć świadomość, że przekazanie nadzoru nad wszystkimi firmami audytorskimi jednej instytucji, uznającej nadzór za zadanie nadrzędne, niesie ryzyko zaniechania bardzo ważnych, choć niekoniecznie sformalizowanych funkcji nadzoru – prewencji i edukacji. Istnieje obawa, że publiczny nadzorca ograniczy się do sprawdzania formalnej zgodności dokumentacji rewizyjnej z wymogami ustawowymi. Tymczasem w toku kontroli przeprowadzanych przez KKN i do pewnego stopnia KNA następowało – z jednej strony – wskazanie kontrolowanym firmom poprawnego sposobu działania, a z drugiej – gromadzenie, przekazywanej samorządowi, informacji zwrotnej, sygnalizującej wątpliwości i trudności, jakie napotykały kontrolowane firmy.

W naszej opinii celem kontroli jest przede wszystkim ocena stopnia zakorzenienia teorii i dobrej praktyki w codziennym działaniu firm audytorskich. Jej głównym zadaniem nie jest karanie (choć niekiedy jest ono konieczne), ale przyczynianie się do poprawnego i sprawnego funkcjonowania rewizji finansowej. Dlatego, w razie stwierdzenia nieprawidłowości, ważniejsza systemowo od konsekwencji dla konkretnej firmy lub biegłego rewidenta jest ocena rodzaju, przyczyn i skutków stwierdzonych niedociągnięć. Tego rodzaju informacje są bardzo ważne dla PIBR – wskazują bowiem, z realizacją jakich wymogów standardów wykonywania zawodu są trudności i jakie tematy trzeba w związku z tym uwzględnić w planach szkolenia czy we wskazówkach stosowania standardów.

Samorząd, sprawujący nadzór za pomocą własnego aparatu kontroli, poznaje bliżej realia pracy audytorskiej małych i średnich firm oraz może szybciej reagować na powtarzalne niedociągnięcia. Zmieniona ustawa możliwości takiej nie przewiduje. Oczywiście pozostają inne kanały komunikacji między samorządem a biegłymi rewidentami, ale brak będzie pośrednictwa instytucji nadzorczej, która pozwalała zarówno zobiektywizować sygnały płynące od biegłych rewidentów, jak i wychwycić to, co umknęło ich uwadze.

Chcielibyśmy przekazać PANA nasze wieloletnie doświadczenia, przede wszystkim dotyczące praktyki działania Krajowej Komisji Nadzoru i Krajowego Rzecznika Dyscyplinarnego oraz organizacji ewidencji firm audytorskich. Mamy nadzieję, że PANA skorzysta z tej oferty.

Naprzód, nic się nie stało

Gdy piszę te słowa, uchwalenie rządowej koncepcji systemu nadzoru i powołanie PANA jest niemal pewne. Prawdą jest, że wprowadzane zmiany mieszczą się w ogólnoeuropejskich trendach, ale ich realizacja następuje w nad wyraz radykalnej formie i przyspieszonym tempie. W toku prac parlamentarnych udało nam się o kilka miesięcy wydłużyć okres przygotowawczy dla firm audytorskich, jednak zasadnicze rozwiązania pozostały w niezmienionej formie.

Zastrzeżenia zgłaszane przez PIBR oraz wielu interesariuszy audytu, dotyczące potencjalnej szkodliwości dla rynku niektórych rozwiązań nowelizacji, oraz propozycje zastąpienia ich rozwiązaniami wolnymi od tych wad i zwiększającymi bezpieczeństwo obrotu, niestety nie znalazły posłuchu. Nowelizacja przychodzi zaledwie 2 lata po ostatniej dużej reformie systemu nadzoru i zasad działania biegłych rewidentów, gdy brak jeszcze oceny zalet i wad uobr.

Wszystkie te zastrzeżenia nie zmieniają faktu, że uobr jest „konstytucją” naszej profesji. Dlatego jako samorząd musimy sprawnie się dostosować do jej zmienionych postanowień i uważnie obserwować, co przyniosą – aby jednym głosem wskazywać mechanizmy wymagające poprawek.

Najważniejszymi zadaniami samorządu są jednak wspieranie biegłych rewidentów i firm audytorskich w codziennej pracy oraz dbałość o rozwój zawodu. W zakresie tych zadań nowelizacja niczego nie zmienia. Gorzej ze źródłami ich finansowania. Na pewno podejmiemy dalsze kroki w celu racjonalizacji kosztów funkcjonowania samorządu, ale już dziś widać, że nie wystarczy środków do realizacji przedsięwzięć nieodzownych dla osiągnięcia przedstawionych wyżej celów. Mamy nadzieję, że wspólnym wysiłkiem wypracujemy rozsądne wyjście z sytuacji.

Mimo zmiany kompetencji samorządu i wielu rysujących się trudności dołożymy starań, aby obecna kadencja KRBR stanowiła ambitną kontynuację działań służących umacnianiu naszej gospodarki, a zarazem zawodu, jego roli i pozycji na rynku usług.

Biegli rewidenci w liczbach

Ze sprawozdania z działalności KRBR w latach 2015–2019 wynikają poniższe dane dotyczące biegłych rewidentów i firm audytorskich, ilustrujące niektóre stwierdzenia zawarte w artykule prezes KRBR Barbary Misterskiej-Dragan.

1.07.2015 r. 31.03.2019 r.
1. Liczba biegłych rewidentów figurująca w rejestrze, w tym: 7 156 5 861
– kobiet 4 601 3 771
– do 65. roku życia 4 826 4 240
– wykonujących zawód 3 182 3 038
2. Liczba firm audytorskich, w tym: 1 627 1 504
– prowadzących jednoosobową działalność 923 781
– spółek z o.o. 584 599
2015 r. 2018 r.
3. Liczba czynności rewizji finansowej, w tym: 38 542 35 854
– badania ustawowe sprawozdań finansowych 27 324 25 934
W tym liczba czynności rewizji finansowej wykonanych przez Wielką Czwórkę, w tym: 30 624 28 955
– badania ustawowe 21 802 20 742
4. Przychody z czynności rewizji finansowej, w tym: 671 755 622 334
– Wielka Czwórka 369 953 312 195
Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Temat: „Audytor”

Badanie prawidłowości prowadzenia ksiąg rachunkowych za pomocą systemu informatycznego – artykuł dyskusyjny (cz. II)

Po sporządzeniu własnego opisu systemu informatycznego, w części służącej prowadzeniu ksiąg, biegły rewident konfrontuje go z opisem przyjętych przez jednostkę zasad (polityki) rachunkowości i ocenia, czy system ten odpowiada jego ustaleniom, na ile jest kompletny i aktualny, czy jest zabezpieczony przed nieuprawnionymi modyfikacjami.

Poprawność opisu zasad (polityki) rachunkowości należy sprawdzić dla każdego zidentyfikowanego elementu (podsystemu) składającego się na księgi zgodnie z art. 10 ust. 1 uor. Trzeba się liczyć z tym, że niekiedy opis będzie niepełny, spłycony lub nieaktualny.

Audytor

Błędne zasady (polityka) rachunkowości – opinia biegłego rewidenta

Badając sprawozdania finansowe spółek z o.o., których udziałowcami są osoby fizyczne, ocenie poddaję m.in. przyjęte zasady (politykę) rachunkowości (i ich opis) w zestawieniu z rozwiązaniami faktycznie stosowanymi przez daną jednostkę. Z mojego doświadczenia wynika, że często dokumentacja ta znacząco odbiega od wymogów uor, w szczególności jej art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4.
Konkretny przypadek, o który chciałbym zapytać, to badanie sprawozdania finansowego sp. z o.o. za 2019 r., której prezesowi zgłaszałem kilkakrotnie (w formie pisemnej) uwagi do dokumentacji zasad (polityki) rachunkowości, proponując konkretne rozwiązania – odnosząc je do zapisów poszczególnych artykułów uor. Nawet dopisanie przeze mnie klauzuli w Oświadczeniu kierownika badanej jednostki, składanym przed zakończeniem badania, o treści „Zobowiązuję się do dopracowania i uzupełnienia dokumentacji zasad (polityki) rachunkowości”, potwierdzonej podpisem prezesa spółki, nie dało żadnego efektu. W spółce nie powołano rady nadzorczej, a jej prezes jest jednocześnie większościowym udziałowcem.
Czy w takiej sytuacji możliwe jest wydanie opinii bez zastrzeżeń? Jak postąpić, gdy spółka stosuje co prawda dopuszczone prawem podejście, jednak w jej przypadku nie jest ono – moim zdaniem – racjonalne?

Na wstępie przypomnijmy, że kwestie związane z wyborem rodzaju wydawanej przez biegłego rewidenta opinii z badania sprawozdania finansowego (sf) w konkretnych uwarunkowaniach regulują krajowe standardy wykonywania zawodu, uchwalone przez KRBR, po zatwierdzeniu przez PANA. Stąd też, aby otrzymać wiążącą interpretację, należałoby się zwrócić do PIBR. Nie chcąc jednak pozostawiać pytania bez odpowiedzi, poniżej prezentujemy nasz pogląd w poruszonej sprawie.

Audytor

Wygórowana cena za usługi doradcze

Podczas badania spółki z o.o. sporządzającej sprawozdanie finansowe według zał. nr 5 do uor natrafiłem na umowę o świadczenie usług doradczych (doradztwo podatkowe), w której ustalono stawkę godzinową znacząco przewyższającą (ponad 3-krotnie) stawki za tego typu usługi.
Umowę zawarto w 2019 r. (rok badany przeze mnie), a na jej podstawie spółka otrzymała faktury, które zostały uregulowane. Zweryfikowałem dowody wykonania prac doradczych w ramach umowy (ekspertyzy, wymiana korespondencji e-mailowej) i potwierdzały one wykonanie prac.
Spółka nie jest jzp ani nie jest nadzorowana w sposób szczególny przez jakikolwiek urząd. Ma radę nadzorczą.
W rozmowie z prezesem zarządu poruszyłem kwestię tej umowy. Wyjaśnił, że świadomie wybrał tego doradcę, bo – jego zdaniem – jest wart swojej ceny.
Przejrzałem inne umowy o usługi niematerialne, podpisane przez spółkę w 2019 r. lub wcześniej, które obowiązywały w badanym przeze mnie okresie. Wyłącznie umowa o doradztwo podatkowe nie była oparta na stawkach rynkowych.
Czy powinienem opisać tę kwestię w sprawozdaniu z badania? A może powiadomić organy ścigania o podejrzeniu działania na szkodę spółki lub popełnieniu oszustwa?

Zgodnie z § 3 KSB 200 w brzmieniu MSB 200 – Ogólne cele niezależnego biegłego rewidenta oraz przeprowadzanie badania zgodnie z międzynarodowymi standardami badania celem badania jest zwiększenie poziomu zaufania przyszłych użytkowników do sprawozdania finansowego (sf). Osiąga się to dzięki wyrażeniu przez biegłego rewidenta opinii o tym, czy sf zostało – we wszystkich istotnych aspektach – sporządzone zgodnie z ramowymi założeniami sprawozdawczości finansowej, zaś sama opinia dotyczy tego, czy sf prezentuje rzetelnie we wszystkich istotnych aspektach lub przekazuje rzetelny i jasny obraz zgodnie z ramowymi założeniami.

Audytor

Udział biegłego rewidenta w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy

Jestem biegłym rewidentem. Mój klient (spółka akcyjna), którego sprawozdanie finansowe (za 2019 r.) badałem po raz pierwszy, zaprosił mnie do udziału w zwyczajnym walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, poświęconym zatwierdzaniu sprawozdań oraz podziałowi zysku.
Czy moim obowiązkiem – jako kluczowego biegłego rewidenta – jest udział w tym zgromadzeniu? Umowa o badanie nic na ten temat nie mówi. Jeżeli tak, to czy podczas referowania wyników badania na walnym zgromadzeniu mam obowiązek przedstawienia sytuacji spółki, w tym wypowiedzenia się nt. możliwości kontynuowania działalności w roku następującym po roku sprawozdawczym, na dzień bieżący, tj. daty zgromadzenia, bądź na dzień wydania sprawozdania z badania? 

Przepisy prawa (Ksh, uor, uobr) nie nakładają na firmę audytorską lub działającego w jej imieniu kluczowego biegłego rewidenta obowiązku uczestniczenia w walnym zgromadzeniu właścicieli spółki, poświęconym zatwierdzeniu zbadanego sprawozdania. To, że biegli rewidenci biorą udział w walnych zgromadzeniach spółek, jest spowodowane ich funkcją – niezależnego fachowca, osoby zaufania publicznego oceniającej kondycję spółki – oraz odpowiedzialnością za sprawozdanie z badania i zawarte w nim stwierdzenia. Wynika to z utartej dobrej praktyki, gdyż właściciele chcą usłyszeć o sytuacji i działalności spółki od osoby obiektywnej, niepowiązanej, jaką jest biegły rewident (i mieć możliwość zadawać jej pytania).

Audytor

Sprawozdanie biegłego rewidenta z badania

Opracowanie zawiera odpowiedzi na najczęściej zgłaszane wątpliwości dotyczące sprawozdania biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego.

Wraz z wejściem w życie 21.06.2017 r. uobr dotychczasową opinię razem z raportem z badania zastąpiło sprawozdanie z badania (szb). Sprawozdaniu temu poświęcone są przede wszystkim art. 83–87 uobr, a także – w przypadku jzp – art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16.04.2014 r. w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylające decyzję Komisji 2005/909/WE (dalej rozporządzenie nr 537/2014). Sposób sporządzania szb określają:

Audytor

Badanie prawidłowości prowadzenia ksiąg rachunkowych za pomocą systemu informatycznego – artykuł dyskusyjny (cz. I)

Uobr nakazuje, aby biegły rewident wyraził w sprawozdaniu z badania sprawozdania finansowego opinię także o prawidłowości prowadzenia ksiąg rachunkowych badanej jednostki. Niestety, brak jest stosownego standardu wykonywania zawodu, wytycznych czy literatury fachowej, które mogłyby go wspomóc przy wykonywaniu tej powinności. Chcielibyśmy się przyczynić do zapełnienia tej luki, zamieszczając poniższe opracowanie i otwierając tym samym dyskusję nad poruszonymi w nim zagadnieniami.

Obligatoryjnym elementem sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta z badania jest wyrażenie opinii o tym, czy:

  • sprawozdanie finansowe (sf) przedstawia rzetelny i jasny obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego badanej jednostki, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami dotyczącymi rachunkowości i sprawozdawczości finansowej, a także przyjętymi zasadami (polityką) rachunkowości,
  • badane sf zostało sporządzone na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych (ksiąg) – por. art. 83 ust. 3 pkt 8, ust. 6 pkt 1 uobr.
Audytor

Zawyżona wycena nabytej należności

Podczas badania sprawozdania finansowego spółki z o.o. moją uwagę zwróciła należność, którą nabyto od innej firmy za 10% jej nominalnej wartości. W momencie zakupu należność była przeterminowana, a zawarty w niej VAT był objęty procedurą „złych długów”. Dłużnikiem jest dostawca spółki, wobec którego ma ona zobowiązanie. Na dzień bilansowy należność nie była przedawniona. Jak wyjaśnił prezes spółki, jej zamiarem jest uregulowanie zobowiązania nabytą należnością. W tym celu spółka planuje zawrzeć z dostawcą stosowną umowę o kompensacie.
Spółka wyceniła i wykazała tę należność w sprawozdaniu finansowym w kwocie nominalnej, a różnicę między ceną nabycia a wartością nominalną wykazała jako bierne rozliczenia międzyokresowe (przychody przyszłych okresów). Prezes stwierdził, że skoro zasady bilansowej wyceny należności, określone w art. 28 ust. 1 uor, przewidują ich „wycenę w kwocie wymaganej zapłaty”, jest to rozwiązanie prawidłowe. Mam wątpliwości, czy ma rację. Kwota wykazana jako przychody przyszłych okresów (bierne rozliczenia międzyokresowe) stanowi ok. 5% sumy bilansowej.
Jaką wydać opinię z badania, jeżeli spółka pozostanie przy swoim zdaniu?

Zgodnie z art. 498, art. 499 i art. 502 Kc, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność od wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub tej samej jakości rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Co istotne, zgodnie z Kc wierzytelność może być potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, jeszcze nie nastąpiło jej przedawnienie.

Audytor

Nieprzerwane badanie jzp wydłużone do 10 lat

Nasza firma audytorska bada również sprawozdania finansowe jzp. Zauważyłem, że ostatnio zaszła zmiana przepisów dotycząca maksymalnego okresu badania sprawozdania finansowego jzp przez tę samą firmę audytorską.
Czy zmiana ta powoduje, że jeżeli badaliśmy sprawozdania finansowe klienta będącego jzp w latach 2013–2017, to obecnie nasza firma może podpisać umowę na lata 2020 i 2021 bez konieczności „odczekania” 4 lat przerwy? Jeśli tak, to czy zmiana uobr dotyczy również okresu rotacji kluczowego biegłego rewidenta?

31.03.2020 r. została ogłoszona ustawa z tego dnia o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw[1] (dalej tarcza 1.0). Jej art. 49 uchyla art. 134 ust. 1 uobr, który brzmiał: Maksymalny czas nieprzerwanego trwania zleceń badań ustawowych (…), przeprowadzanych przez tę samą firmę audytorską lub firmę audytorską powiązaną z tą firmą audytorską lub jakiegokolwiek członka sieci działającej w państwach UE, do której należą te firmy audytorskie, nie może przekraczać 5 lat. Zmianę tę wprowadzono bez przepisów przejściowych.

Audytor

Udostępnienie dokumentacji z badania

Jestem biegłym rewidentem i prowadzę firmę audytorską. W zeszłym roku zakończyłem współpracę z jednym z klientów, spółką z o.o., której sprawozdanie finansowe za rok obrotowy równy kalendarzowemu (2019) bada już inna firma audytorska. Kluczowy biegły rewident badający obecnie spółkę z ramienia tej firmy wielokrotnie zwracał się do mnie z pytaniami na jej temat. Otrzymuję też od niego różnego rodzaju tabele i arkusze do wypełnienia danymi za okres, kiedy badałem sprawozdanie spółki.
Czy mam obowiązek udzielania dodatkowych informacji, wypełniania i przekazywania tabel itp., czy też mogę się ograniczyć do udostępnienia do wglądu dokumentacji rewizyjnej z moich badań? 

Zgodnie z art. 82 uobr w przypadku zastąpienia firmy audytorskiej inną firmą audytorską, na wniosek firmy zastępującej zastępowana firma audytorska ma obowiązek udostępnienia wszelkich akt ostatniego badania. Na żądanie PANA ma obowiązek wykazać, że informacje zostały udostępnione firmie zastępującej. Natomiast Kodeks etyki zawodowych księgowych IFAC[1], stanowiący obowiązujące w Polsce zasady etyki zawodowej biegłych rewidentów, nie porusza tej kwestii.

Audytor

Konferencja on-line „Wyzwania pracy zdalnej w firmie audytorskiej”

Uczestnicy pierwszej konferencji on-line zorganizowanej przez biegłych i dla biegłych rewidentów szukali odpowiedzi na pytania, jakie rodzą zdalne badania przeprowadzane przez firmy audytorskie oraz zdalne kontrole badań ustawowych sprawozdań finansowych.
Audytor

Z działalności Polskiej Izby Biegłych Rewidentów

Od 1.04.2020 do 30.06.2020 r. KRBR[1] podjęła 63 uchwały, w tym dotyczące:

  • zmiany wytycznych organizacyjno-metodycznych do obligatoryjnego doskonalenia zawodowego dla biegłych rewidentów w 2020 r.,
  • zmiany uchwały w sprawie przyjęcia Regulaminu działania Krajowego Rzecznika Praw Biegłych Rewidentów oraz określenia liczby jego zastępców,
  • powołania Agnieszki Rożko na Dyrektora Niepublicznej Placówki Kształcenia Ustawicznego,
  • terminów i trybu organizowania egzaminów z wiedzy dla kandydatów na biegłych rewidentów,
  • przyjęcia nowych procedur wpisu do rejestru biegłych rewidentów, zgodnie z wymogami art. 4 uobr, oraz przyjęcia wzorów wniosków związanych z takim wpisem lub ze zmianą danych biegłego rewidenta (druki oznaczone literą „R”).
Pytania i odpowiedzi

Świadczenie usług rewizyjnych zgodnie z krajowymi standardami wykonywania zawodu

Zauważyłem, że w wyniku zmian uobr, od 1.01.2020 r. wszystkie czynności atestacyjne, a także pokrewne – przeprowadzane zgodnie z krajowymi standardami wykonywania zawodu – mogą być świadczone wyłącznie przez firmy audytorskie.
Czy to oznacza, że:
– ich świadczenie zgodnie ze standardami innymi niż krajowe standardy wykonywania zawodu nie jest dozwolone?
– usługi, których wykonanie nie jest zastrzeżone dla biegłych rewidentów (np. kompilacja sprawozdania finansowego), nadal mogą być świadczone przez osoby nieposiadające tytułu biegłego rewidenta?

Rzeczywiście, zgodnie z art. 47 znowelizowanej uobr warunkiem wykonania przez firmy audytorskie zarówno usług pokrewnych, jak i atestacyjnych (ale innych niż badanie sprawozdania finansowego, bo ta usługa od zawsze może być wykonywana wyłącznie przez biegłego rewidenta działającego z ramienia firmy audytorskiej) jest ich świadczenie w sposób zgodny z krajowymi standardami wykonywania zawodu.

Audytor

Wybór pozycji do badania (cz. II) – metody próbkowania

Stosowanie badań wyrywkowych umożliwia wykonanie zadań, nałożonych na biegłego rewidenta, przy mniejszym nakładzie pracy, a tym samym niższym koszcie badania. W artykule przedstawiono przykłady zastosowania próbkowania metodami statystycznymi i niestatystycznymi[1].

Próbkowanie według atrybutów umożliwia określenie częstotliwości występowania nieprawidłowości w badanym zbiorze. Każde odstępstwo (odchylenie) ma taką samą wagę bez względu na wartość pieniężną transakcji, przy której powstało. Nic więc dziwnego, że jest ono szczególnie przydatne przy badaniach skuteczności kontroli, umożliwia bowiem oszacowanie wskaźnika odchyleń, jakie nastąpiły w badanym okresie, od wzorca procedury kontrolnej.

Jedną z najczęściej stosowanych odmian próbkowania według atrybutów jest metoda stałej próbki. Jak wskazuje nazwa, jej cechą charakterystyczną jest to, że raz ustalona wielkość próbki nie ulega zmianie, bez względu na liczbę ujawnionych w niej odchyleń. Metoda ta wymaga wybrania i zbadania próbki oraz oszacowania na tej podstawie przedziału (najczęściej jego górnej granicy), w jakim – z określonym poziomem pewności – znajdzie się wskaźnik odchyleń w całym zbiorze.

Audytor

17 lat funkcjonowania Krajowej Komisji Nadzoru

Z dniem 1.01.2020 r., wraz z powołaniem Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA), zakończyła się misja KKN w zakresie nadzoru usług wykonywanych przez biegłych rewidentów.
Poniższy artykuł podsumowuje działalność tego organu PIBR.

Mocą ustawy z 1991 r. została powołana Krajowa Izba Biegłych Rewidentów (KIBR), samorząd zawodowy zrzeszający biegłych rewidentów oraz podmioty uprawnione do badania sprawozdań finansowych (sf) i reprezentujący ich interesy. Nadzór nad samorządem powierzono MF. Do zadań KIBR (art. 21 ust. 1 pkt 5) wpisano m.in. sprawowanie nadzoru nad należytym wykonywaniem zawodu przez członków Izby i przestrzeganiem przez nich etyki zawodowej.

Pytania i odpowiedzi

Rozwiązanie umowy o badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego

Ze względu na zmiany organizacyjne dotychczasowy klient wypowiedział umowę o badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej, którą nasza firma audytorska badała przez ostatnie 3 lata (nie badaliśmy jednak sprawozdania finansowego jednostki dominującej tej grupy).
Czy powinniśmy kogokolwiek powiadomić o rozwiązaniu umowy o badanie? Pytamy, bo naszym zdaniem uor nie nakłada takiego obowiązku w odniesieniu do umowy o badanie skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Czy odpowiedź na to pytanie zależy od tego, czy jednostką dominującą jest jzp?

Zgodnie z art. 66 ust. 7–10 uor rozwiązanie umowy z firmą audytorską o badanie sprawozdania finansowego (sf) jest możliwe jedynie w razie zaistnienia uzasadnionej ku temu podstawy, za którą uznaje się w szczególności:

  • wystąpienie zdarzeń uniemożliwiających spełnienie wymagań określonych przepisami prawa, dotyczącymi przeprowadzenia badania, zasadami etyki zawodowej, niezależności lub krajowymi standardami wykonywania zawodu,
  • niedotrzymanie warunków umowy innych niż skutkujące możliwością wyrażenia opinii z zastrzeżeniami, opinii negatywnej lub odmowy wyrażenia opinii,
  • przekształcenia, zmiany właścicielskie, zmiany organizacyjne uzasadniające zmianę firmy audytorskiej lub nieprzeprowadzenie badania.
Pytania i odpowiedzi

Informacje w sprawozdaniu z badania identyfikujące badane sprawozdanie finansowe

Jeden z klientów zwrócił się do mnie z pytaniem, czy mógłbym w sprawozdaniu z badania podać wynik finansowy, jaki osiągnął badany podmiot. W przykładach wzorów sprawozdań z badania, dostępnych na stronie internetowej PIBR, nie widzę tego typu danych. Sądzę jednak, że podanie takiej informacji nie jest zakazane. Powiązałaby ona sprawozdanie z badania z badanym sprawozdaniem finansowym (sf), którego to powiązania dzisiaj – jeśli trzymać się przepisów – brak. Co więcej, liczbowa identyfikacja zbadanego sf pozwalałaby zapobiec możliwości jego podmiany na inne, a także upubliczniania wraz ze sprawozdaniem z badania, które w takim przypadku de facto dotyczyłoby innego sprawozdania.
Jakie jest zdanie Redakcji?

Zgodnie z art. 83 uobr biegły rewident, w wyniku przeprowadzenia badania sf, sporządza sprawozdanie z badania (w formie elektronicznej, jeżeli dotyczy ono sf jednostek wpisanych do rejestru przedsiębiorców KRS), w którym identyfikuje badane sprawozdanie, podając:

Pytania i odpowiedzi

Sprawozdanie biegłego rewidenta z wykonania usługi atestacyjnej (innej niż badanie) oraz usługi pokrewnej – w wersji elektronicznej czy papierowej

Wykonując zawód biegłego rewidenta, badam sprawozdania finansowe i świadczę inne usługi atestacyjne oraz pokrewne (nie obsługuję jzp).
Czy sprawozdania z wykonania tych usług należy sporządzać w formie papierowej, czy elektronicznej?

Sprawozdanie biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego (sf) jednostki wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS, a począwszy od 1.01.2020 r. – wszystkie sprawozdania biegłego rewidenta z badania sf, sporządza się wyłącznie w postaci elektronicznej oraz opatruje elektronicznym podpisem kwalifikowanym biegłego rewidenta. W przypadku sprawozdań z badania sf nie jest zatem dopuszczalne ich wydanie w wersji papierowej. Uobr nie zawiera natomiast postanowień dotyczących postaci sprawozdania z wykonanych przez biegłego rewidenta pozostałych usług atestacyjnych (innych niż badanie) oraz pokrewnych. Także w krajowych standardach wykonywania zawodu nie ma wskazań co do postaci sprawozdań z wykonania tych usług (papierowej, elektronicznej).

Audytor

Wybór pozycji do badania (cz. I)

W artykule przedstawiono przesłanki ustalania liczby i wyboru pozycji do badania jako źródła dowodów rewizyjnych (celowość, zakres, poziom pewności wyników, powiązanie z modelem ryzyka i istotnością) ze szczególnym uwzględnieniem próbkowania.

Biegły rewident, badając sprawozdanie finansowe (sf), może stosować różne techniki i narzędzia. Część z nich ma zastosowanie do badania całych zbiorów danych, a część – do wybranej ze zbioru, bardziej lub mniej reprezentatywnej, próbki jednostek (pozycji) wchodzących w jego skład.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....