Inspektor pracy ma prawo kontrolować znienacka

Magdalena Januszewska radca prawny

Czy to prawda, że od 2016 zmieniły się przepisy, a inspektor pracy może teraz przyjść na niezapowiedzianą kontrolę i np. zakwestionować zatrudnienie na umowy cywilnoprawne?
  • FEP – Fundusz Emerytur Pomostowych
  • WSA – wojewódzki sąd administracyjny
  • NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
  • Kp – Kodeks pracy
  • usdg – ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

Nie, przepisy w ostatnim czasie nie były w tym zakresie nowelizowane, ale PIP zaczęła je inaczej interpretować. W styczniu 2016 Danuta Samitowska, rzecznik prasowy Głównego Inspektoratu Pracy, oświadczyła: Ze względu na przyjęcie, zgodnie m.in. ze stanowiskiem rządu, że Konwencja nr 81 Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotycząca inspekcji pracy w przemyśle i handlu ma zastosowanie do wszystkich przedsiębiorców objętych zakresem działania PIP, inspektor pracy nie będzie musiał stosować niektórych przepisów usdg, np. zawiadamiać o zamiarze wszczęcia kontroli. Inspekcja uzasadnia zmianę interpretacji tym, że niezapowiedziane wizyty inspektora są bardziej skuteczne niż kontrole za uprzedzeniem. Takie stanowisko ma też oparcie w orzecznictwie (zob. ramka na s. 55).

Kontrola "na legitymację"

Zasady przeprowadzania kontroli określa art. 77 i następne usdg. Obowiązek uprzedzania o takim zamiarze wynika z art. 79 ust. 1 usdg. Jednak kolejne ustępy zawierają obszerną listę wyjątków od reguły. Przykładowo o zamiarze wszczęcia kontroli nie zawiadamia się w przypadku, gdy jej przeprowadzenie jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego (art. 79 ust. 2 pkt 1 i pkt 5 usdg). Także ustawa o PIP (art. 24 ust. 1) przewiduje szczególne przypadki, gdy kontrola może odbyć się "na legitymację". Inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania - bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy - kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów dotyczących legalności zatrudnienia w zakresie, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4 (chodzi głównie o legalność zatrudnienia cudzoziemców, działanie agencji zatrudnienia, opłacanie składek na FEP i informowanie przez bezrobotnych o  podjęciu pracy).

Tym samym pracodawcy ze wszystkich sektorów gospodarki mogą się spodziewać niezapowiedzianych wizyt PIP. Tym bardziej, że na posiedzeniu Rady Ochrony Pracy (29.03.2016) przyjęto stanowisko rekomendujące różne zmiany legislacyjne (patrz ramka powyżej), w tym wprost zniesienie obowiązku powiadamiania pracodawcy przez PIP o zamiarze przeprowadzenia kontroli.

Kontrola umów

Jeśli zaś chodzi o samą kontrolę zatrudnienia cywilnoprawnego, to kompetencje inspekcji pracy w tym zakresie nie są nowe. Bada ona naruszenie art. 22 § 1 Kp, tj. czy dochodzi do bezpodstawnego zawierania umów cywilnoprawnych w sytuacji, gdy relacje łączące strony odpowiadają stosunkowi pracy. Inspektor może wydać w tym zakresie ustne polecenie, a także skierować wniosek o przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Może również wnieść powództwo lub wstąpić do postępowania w sprawie ustalenia istnienia stosunku pracy. Pojawił się także pomysł, aby inspektor mógł zamienićpracownikowi umowę cywilnoprawną na umowę o pracę w drodze decyzji administracyjnej, gdy uważa, że ta cywilnoprawna została zawarta z naruszeniem przepisów prawa pracy. Na ten moment nie wprowadzono jeszcze odpowiednich zmian legislacyjnych, które dawałyby PIP podstawę prawną do wydawania takich jednostronnych rozstrzygnięć. Warto też wiedzieć, że prawidłowość zawierania umów cywilnoprawnych to jeden z priorytetów kontrolnych na lata 2016-2018.

Inne proponowane przez Radę zmiany dotyczące uprawnień PIP

  • wprowadzenie obowiązku zawierania umów na piśmie oraz zgłaszania osób wykonujących pracę do ubezpieczenia społecznego przed rozpoczęciem pracy (dziś umowę trzeba podpisać najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy, a na zgłoszenie do ZUS jest 7 dni),
  • wprowadzenie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od wszystkich umów cywilnoprawnych (co oznaczałoby także oskładkowanie umów o dzieło),
  • powierzenie inspektorom PIP kontroli minimalnej stawki godzinowej za pracę na podstawie umów cywilnoprawnych i ewidencji godzin przepracowanych przez zleceniobiorców.

PIP nie kontroluje działalności gospodarczej, tylko przestrzeganie przepisów

NSA w wyroku z 8.07.2011 (I OSK 289/11) wskazał, że powołanie inspekcji pracy, a także zadania oraz uprawnienia przysługujące jej organom wynikają z Konwencji nr 81 MOP w sprawie inspekcji pracy w przemyśle i handlu, którą Polska ratyfikowała 19.04.1995. W myśl jej art. 12 inspektorzy pracy, zaopatrzeni w odpowiednie pełnomocnictwa, są upoważnieni do swobodnego wstępu, bez uprzedniego zawiadomienia, o każdej porze dnia i nocy, do każdego zakładu pracy podlegającego inspekcji, wstępu w ciągu dnia do wszelkich pomieszczeń, jeżeli mogą oni mieć uzasadnioną podstawę do przypuszczenia, że pomieszczenia te podlegają inspekcji i prowadzenia wszelkich badań, kontroli lub dochodzeń, jakie mogą uznać za niezbędne dla upewnienia się, że przepisy prawne są ściśle przestrzegane. Inspektorzy będą zawiadamiać o swojej obecności pracodawcę lub jego przedstawiciela, chyba że uznają, iż takie zawiadomienie może niekorzystnie wpłynąć na wykonywanie ich obowiązków.

W przepisach rozdz. 5 (art. 77-84d) usdg uregulowano zasady oraz tryb przeprowadzania kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorców, wyłączając jednak w art. 77 ust. 1 działanie tych uregulowań w przypadkach, kiedy zasady i tryb kontroli wynikają z bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo z ratyfikowanych umów międzynarodowych. To wyłączenie odnosi się m.in. do sposobu wszczęcia kontroli.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 i 2 organy kontroli mają obowiązek zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli. Zawiadomienia takiego nie dokonuje się jednak w przypadku, gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej.

Zdaniem sądu nie daje to podstaw do twierdzenia, że związanie organów kontroli obowiązkiem zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli, o jakim mowa w art. 79 ust. 1, a także wszczęcia kontroli nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze jej wszczęcia, dotyczy także kontroli przeprowadzanej przez organy PIP. Uwzględnić trzeba, że przedmiotem kontroli PIP nie jest prowadzenie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, ale przestrzeganie przez przedsiębiorcę będącym pracodawcą przepisów prawa pracy. A w tym zakresie kontrola sprawowana przez PIP wyłączona jest spod reżimu uregulowań dotyczących kontroli zawartych w usdg w przypadkach, gdy zasady i tryb kontroli wynikają z bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo ratyfikowanych umów międzynarodowych.

Podobne stanowisko zajął WSA w Krakowie w wyroku z 11.03.2010 (III SA/Kr 1002/09).

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Kontakty z urzędami”
Kontakty z urzędem

Umowa dzierżawy poprzedzająca umowę sprzedaży – czy to schemat podatkowy

Mateusz Kaczmarek
Zajmujemy się sprzedażą nowych maszyn o znacznej wartości. Normatywny okres ich amortyzacji to nieco ponad 7 lat (14%). Z klientem, który przed podjęciem decyzji o zakupie chce wypróbować maszynę, podpisujemy umowę dzierżawy na rok, a po jej zakończeniu przysługuje mu prawo jej pierwokupu za zwykle stosowaną przez nas cenę, pomniejszoną o kwoty zapłacone tytułem czynszu dzierżawnego. Niektórzy klienci faktycznie kupują maszynę, a inni nie. Czynsz dzierżawny odpowiada zwykle wysokości rynkowej, ale bywa też znacząco wyższy, nawet do kilkudziesięciu procent wartości maszyny.
Czy stosując takie umowy, spółka wdraża schemat podatkowy?

Kontakty z urzędem

Pożyczka transgraniczna a MDR – czy powstaje obowiązek raportowania schematu podatkowego

Mateusz Kaczmarek
Spółka kapitałowa z siedzibą w Niemczech (DE) udzieliła spółce kapitałowej z siedzibą w Polsce (PL) pożyczki w wysokości 100 tys. euro z przeznaczeniem na bieżące wydatki biznesowe pożyczkobiorcy. Pożyczka jest niezabezpieczona i oprocentowana 2% rocznie. Oprocentowanie zostanie dopisane do kwoty pożyczki w dniu zapłaty lub wypłacone pożyczkodawcy. Umowa może zostać wypowiedziana przez pożyczkodawcę m.in. z ważnych powodów lub powodów ustawowych. DE ma w kapitale PL 100% udziałów.
Czy mamy do czynienia ze schematem podatkowym (MDR)?

Kontakty z urzędem

Naczelnik UCS nie może ponownie rozpatrywać swojej decyzji, którą uchylił w wyniku odwołania

Aleksander Kliszewski
Czy naczelnik UCS – jako organ odwoławczy od własnej decyzji – mógł ją uchylić i przekazać sobie do ponownego rozpatrzenia?

Nie, ponieważ organ podatkowy nie może sam sobie przekazać sprawy, którą już się zajmuje. Przekazać sprawę można tylko innemu organowi.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (dalej ustawa KAS) w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego w rozumieniu art. 3 pkt 2 Op, zakończona kontrola celno-skarbowa przekształca się w postępowanie podatkowe.


Zmiany w obowiązkach informacyjnych spółek należących do międzynarodowych grup kapitałowych

Mateusz Kaczmarek
W wyniku nowelizacji ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami zaszły istotne zmiany w przepisach regulujących tzw. raportowanie według krajów (country by country reporting, CbCR).

Kto jako pełnomocnik może reprezentować podatnika w postępowaniu podatkowym

Mateusz Kaczmarek
Doradca podatkowy udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego księgowej klienta. Miała ona udać się do US w celu sfotografowania akt toczącego się postępowania podatkowego. US odmówił jej dostępu do akt sprawy, argumentując, że pełnomocnictwo zostało udzielone niezgodnie z prawem. Udostępnił akta dopiero, gdy zarząd klienta udzielił księgowej pełnomocnictwa bezpośrednio, jako swojemu pracownikowi. Przy okazji pouczył ją, że nawet prokurent klienta nie mógłby zostać uznany za uprawnionego, tylko ew. na mocy pełnomocnictwa wydanego w trybie przewidzianym w przepisach podatkowych, a nie jedynie na podstawie faktu bycia prokurentem.
Czy US miał rację?

Reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach podatkowych, celnych i egzekucyjnych stanowi czynność doradztwa podatkowego (art. 2 ust. 1 pkt 4 w zw. z pkt 1 ustawy z 5.07.1996 o doradztwie podatkowym, DzU z 2019 poz. 283, dalej uodp).

Nie wszystkie czynności doradztwa podatkowego są zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych, ale te wymienione powyżej do takich właśnie należą (art. 2 ust. 2 uodp). Podmiotami uprawnionymi do ich zawodowego wykonywania są wyłącznie osoby fizyczne wpisane na listę doradców podatkowych oraz adwokaci i radcowie prawni (art. 2 ust. 3 uodp).


Procedury

Raportowanie schematów podatkowych (MDR)

Mateusz Kaczmarek
1.01.2019 r. wszedł w życie obowiązek informowania Szefa KAS o tzw. schematach podatkowych. Może on dotyczyć m.in. doradców podatkowych czy biegłych rewidentów opracowujących rozwiązania optymalizacyjne, korzystających z tych rozwiązań przedsiębiorców, a w niektórych przypadkach także biur rachunkowych.

Tytułowe zagadnienie, odnoszące się do obowiązku przekazywania administracji skarbowej informacji o schematach podatkowych (dalej sp), zostało całościowo uregulowane w Op (Dział III, rozdz. 11a).

Omawiane przepisy stanowią – według deklaracji prawodawcy – wdrożenie wymogów dyrektywy Rady 2011/16/UE (tzw. dyrektywa MDR). Polskie regulacje są jednak znacznie bardziej restrykcyjne, chociażby z tego powodu, że dotyczą nie tylko sp transgranicznych, ale także krajowych, których wspomniane dyrektywy unijne nie objęły.


Kontakty z urzędem

Przekształcenie zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne

Aleksander Kliszewski
Czy zajęcie zabezpieczające zmieni się w egzekucyjne, jeśli po uchyleniu decyzji o zabezpieczeniu przez 6 mies. nie wydano nowej, wydano jednak decyzję określającą zobowiązanie podatkowe?

Kontakty z urzędem

Blokada STIR a wyrejestrowanie podatnika VAT

Aleksander Kliszewski
Czy zablokowanie rachunku bankowego w ramach STIR oznacza automatyczne wyrejestrowanie firmy jako podatnika VAT?

Kontakty z urzędem

Właściwość miejscowa urzędu skarbowego po zmianie siedziby fundacji

Mariusz Sobkowiak
Pod koniec 2018 zmieniliśmy nazwę oraz siedzibę naszej fundacji (co do końca roku zostało ujawnione w KRS), w związku z czym zmienił się też US, któremu podlegamy.
Czy w deklaracji CIT-8 za 2018 (składanej pod koniec marca 2019) powinniśmy podać nową nazwę i aktualny adres, czy też dotychczasowe dane? Do którego US należy złożyć CIT-8?

Kontakty z urzędem

Jak ZUS powinien skorygować oczywisty błąd w decyzji

Ewa Markiewicz
Przedsiębiorca zatrudniający pracowników przez kilka miesięcy nie odprowadzał składek na ubezpieczenia społeczne (z powodu nakładów finansowych na modernizację firmy, które nadwyrężyły fundusze). Otrzymał z ZUS decyzję o zadłużeniu, które musi spłacić wraz z odsetkami. Występuje w niej jednak błąd w nazwie firmy, a właściwie w nazwisku przedsiębiorcy – dodano jedną literę. Jego zdaniem decyzja zawierająca taki błąd jest nieważna, o czym powiadomił ZUS. Ten wprawdzie przyznał się do błędu, ale zamiast nowej decyzji wydał postanowienie, w którym skorygował nazwisko. Przedsiębiorca chciał się odwołać, jednak w postanowieniu ZUS zaznaczył, że nie przysługuje mu odwołanie do sądu. Przedsiębiorca uważa, że jest to istotny błąd w dokumencie i dopóki ZUS nie wyda decyzji z poprawnym nazwiskiem adresata, nie jest zobowiązany do spłaty zadłużenia.
Czy ma rację? Jak wpłynąć na zmianę stanowiska ZUS, skoro nie można się odwołać?

Jeżeli w decyzji ZUS występuje błąd polegający na dodaniu jednej litery w nazwisku adresata decyzji, należy go potraktować jako oczywistą omyłkę. Zgodnie z art. 113 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa), jeżeli w decyzji wydanej przez organ administracji publicznej znalazły się błędy pisarskie i rachunkowe lub inne oczywiste omyłki, organ ten może je skorygować na żądanie strony lub z urzędu.

Nieprawidłowość musi być tzw. błędem oczywistym. Tylko taki błąd ZUS może usunąć w drodze sprostowania. Dlatego należy w pierwszej kolejności ustalić, czy opisany błąd można potraktować jako oczywisty. Można tak uznać np. gdy w pozostałej części decyzji nazwa firmy, a jednocześnie inne jej dane, jak NIP, REGON i adres, są podane prawidłowo.


Zmiany w obowiązkach płatników PIT w 2019 i 2020 r.

Aleksander Woźniak
Od 2019 r. wszyscy płatnicy PIT będą przesyłać informacje PIT-11 i PIT-8C do US do końca stycznia, czyli o miesiąc wcześniej niż dotychczas, i wyłącznie elektronicznie. Tylko elektroniczną postać będzie też mieć informacja IFT-1R składana do końca lutego, a także deklaracje zbiorcze PIT-4R i PIT-8AR, sporządzane do końca stycznia.

Kontakty z urzędem

Ile czasu ma organ podatkowy na wydanie decyzji określającej stratę

Piotr Kaim
Spółka z o.o. wykazała stratę w CIT za rok podatkowy 2012 (rokiem podatkowym spółki jest rok kalendarzowy). Strata została rozliczona przez odliczenie od dochodu osiągniętego w latach 2013 i 2014.
Czy po zakończeniu 2018 organy podatkowe będą uprawnione do wydania decyzji korygującej wysokość straty za 2012 i spółka będzie nadal zobowiązana do przechowywania ksiąg rachunkowych za 2012?

Który organ rozpatrzy wniosek o stwierdzenie nadpłaty po wszczęciu kontroli celno-skarbowej

Aleksander Kliszewski
Po złożeniu przez firmę do naczelnika US wniosku o stwierdzenie nadpłaty w VAT naczelnik UCS wszczął kontrolę celno-skarbową.
Czy to on rozpatrzy wniosek o stwierdzenie nadpłaty?

Dołączenie pliku XAdES warunkiem złożenia skutecznego podpisu elektronicznego

Aleksander Kliszewski
Przesłałem do US pismo podpisane elektronicznie, jednak urząd stwierdził, że brakuje podpisu, gdyż nie załączyłem do niego pliku z rozszerzeniem XAdES.
Czy zarzut US jest słuszny?

Kontakty z urzędem

Kontrola skarbowa czy celno-skarbowa po kolejnej korekcie rozliczenia

Aleksander Kliszewski
Kontrola skarbowa (prowadzona przez UKS) zakończyła się przed 1.03.2017. Firma złożyła korektę deklaracji VAT, w całości uwzględniając nieprawidłowości. W 2018 złożyła kolejną korektę deklaracji, „anulującą” poprzednią korektę.
Czy prawidłowe było podjęcie zakończonego postępowania kontrolnego? Czy powinna to być kontrola celno-skarbowa? Jakie są skutki zastosowania błędnego trybu?

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....