Gdzie jest i dokąd zmierza polska rachunkowość – 20-lecie ustawy

prof. dr hab. Wiktor Gabrusewicz
Trafność i przydatność rozwiązań ustawy o rachunkowości oraz kierunki jej zmian były przedmiotem konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 20-lecia obowiązywania tego podstawowego aktu polskiego prawa bilansowego.

Konferencja XX lat ustawy o rachunkowości. Stan obecny i kierunki zmian odbyła się 29.10.2014 r. w Poznaniu, w Oddziale Wielkopolskim Stowarzyszenia Księgowych w Polsce, a patronat honorowy nad nią objął Zarząd Główny SKwP.

Z zadowoleniem należy podkreślić, że jej uczestnikami byli w zdecydowanej większości ludzie młodzi, młodzi księgowi, którzy z pewnością nie pamiętali okoliczności uchwalania przez Sejm 29.09.1994 r. ustawy o rachunkowości.

A było to wydarzenie szczególne. Po raz pierwszy bowiem rachunkowość w Polsce została szczegółowo uregulowana aktem prawnym najwyższej rangi. Akt ten był wielokrotnie zmieniany i modyfikowany, a zarazem był przedmiotem wielu narad i konferencji naukowych1, m.in. organizowanych przez Oddział Wielkopolski SKwP. W ciąg tych dyskusji wpisuje się również obecna konferencja, bo i ustawa zasługuje na taką konferencję, a okrągła rocznica jej uchwalenia, to dobra okazja do oceny nie tylko tego, co przetrwało przez 20 lat, ale także zastanowienia się nad jej przyszłością.

Ustawa o rachunkowości stanowi fundament przepisów prawa bilansowego w Polsce, a jej głównym celem było nie tylko nadanie znaczenia przepisom rachunkowym, lecz także zapewnienie im autonomii w stosunku do prawa podatkowego.

Dodatkowymi istotnymi celami ustawy były:

  • dostosowanie krajowego prawa bilansowego do regulacji unijnych,
  • nadanie przepisom o rachunkowości względnej stabilności,
  • ujednolicenie zasad prowadzenia ksiąg rachunkowych w jednostkach gospodarczych i finansów publicznych oraz sporządzania sprawozdań finansowych,
  • zapewnienie rzetelnego i jasnego przekazu obrazu sytuacji majątkowej i finansowej jednostki gospodarczej na podstawie załączonych do ustawy wzorów sprawozdań finansowych.

Obrady konferencji podzielono na część ogólną i część szczegółową.

Jako pierwsza wystąpiła dr Danuta Krzywda z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, wiceprezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. W referacie Geneza ustawy o rachunkowości przedstawiła stan wyjściowy istniejący przy tworzeniu ustawy i konieczność podjęcia zasadniczej decyzji, czy będzie to:

  • krótka ustawa, wymagająca licznych rozporządzeń wykonawczych,
  • długa ustawa, zawierająca wszystkie istotne przepisy.

Jak wiadomo, zwyciężyła druga koncepcja. Następnie prelegentka przedstawiła przebieg prac nad projektem ustawy, toczące się dyskusje i wymiany poglądów w różnych podkomisjach, uzgodnienia pomiędzy poszczególnymi zespołami. Zaprezentowała też strukturę ustawy, jej główne zasady oraz najważniejsze ustalenia. W zakończeniu stwierdziła, że ustawa o rachunkowości została wysoko oceniona przez ekspertów z Unii Europejskiej.

Franciszek Wala, Prezes Zarządu Głównego SKwP, w referacie Rola Stowarzyszenia Księgowych w Polsce w upowszechnieniu ustawy o rachunkowości wnikliwie naświetlił wkład organizacyjny i merytoryczny, jaki wniosło nasze Stowarzyszenie najpierw w przygotowanie projektu ustawy, udostępniając zespołom badawczym bazę lokalową oraz zapewniając warunki do pracy, a następnie, już po jej uchwaleniu, rozpoczynając szeroką działalność edukacyjną, warunkującą wdrożenie ustawy w praktyce. Poznawanie zawartości ustawy, jej nowych kategorii i wdrożenie nie było łatwe. Dlatego w działalność szkoleniową włączyły się wszystkie Oddziały Okręgowe SKwP i ich Oddziały Terenowe.

Zadanie upowszechnienia ustawy, a szerzej – złożonej wiedzy o współczesnej rachunkowości, SKwP realizowało również za pomocą publikacji zamieszczanych w miesięczniku „Rachunkowość”, w odrębnych książkach Wydawnictwa Rachunkowość, jak np. w cieszących się dużym zainteresowaniem „Zamknięciach roku” czy w wydawnictwach problemowych. Franciszek Wala wskazał również na ważną inicjatywę szkoleniową SKwP, jaką jest możliwość uzyskania certyfikatu dyplomowanego księgowego, będącego potwierdzeniem najwyższych kwalifikacji w rachunkowości.

Stanisław Stec, kierujący, jako poseł na Sejm, podkomisją rozpatrującą projekt ustawy o rachunkowości, w wystąpieniu Ustawa o rachunkowości a przepisy podatkowe podkreślił, że ustawa uczyniła kierownika jednostki osobą odpowiedzialną za prowadzenie rachunkowości, a następnie naświetlił zalety i wady takiego rozwiązania.

Stwierdził, że w toku prac nad ustawą założeniem było maksymalne zbliżenie wyniku bilansowego i podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Jednak Ministerstwo Finansów, w obawie przed możliwością utraty dochodów budżetowych, skutecznie broniło się przed przyjęciem jednoznacznej definicji dochodu do opodatkowania w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Dlatego nie udało się w pełni zrealizować zbliżenia przepisów podatkowych i bilansowych, a różnice w tym zakresie nie tylko nie maleją, lecz stają się coraz większe. Mówca wskazał przykładowe możliwości niwelowania tych różnic.

Prof. dr hab. Aldona Kamela-Sowińska z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, przewodnicząca Komisji Zagranicznej Zarządu Głównego SKwP, w referacie Dalsze zmiany w ustawie o rachunkowości – dyrektywa Unii Europejskiej o ujawnianiu informacji niefinansowych zajęła się przyszłością rachunkowości. Stwierdziła, że coraz większego znaczenia nabiera nowy kierunek rozwoju rachunkowości, wynikający z koncepcji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. Skutkuje to odchodzeniem – w pewnym stopniu – od klasycznej rachunkowości do raportowania gospodarczego, obejmującego także ujawnianie przez przedsiębiorstwa informacji niefinansowych (choć na razie nałożony w dyrektywach UE obowiązek raportowania, np. na temat płatności za eksploatację złóż i lasów, czy struktury zarządu dotyczy tylko kilkuset największych przedsiębiorstw). Prof. A. Kamela-Sowińska wskazała na niektóre negatywne tego konsekwencje. Ujawnianie informacji niefinansowych może prowadzić do upubliczniania informacji chronionych tajemnicą handlową, co może być źródłem utraty przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa, a zarządy przedsiębiorstw może narazić na zarzuty działania na szkodę firmy. Dlatego wdrożenie dyrektyw UE do praktyki będzie wymagało zapewnienia równowagi w ujawnianiu różnego rodzaju informacji odbiorcom zewnętrznym.

W trakcie drugiej części konferencji, obejmującej wybrane zagadnienia szczegółowe, prof. dr hab. Wiktor Gabrusewicz, Prezes Zarządu Oddziału Wielkopolskiego SKwP w Poznaniu, przedstawił referat Pomiar i wycena w kontekście ustawy o rachunkowości. Wskazał, że są to jedne z najważniejszych obszarów współczesnej rachunkowości, a rachunkowość jest często traktowana jako sztuka pomiaru lub system pomiaru wartości w procesie gospodarczym. Pomiar i wycena działalności gospodarczej stały się obecnie przedsięwzięciem bardzo złożonym, co wynika głównie z tego, że niektóre aktywa, decydujące o wartości przedsiębiorstwa, mają charakter niewidzialny i trudno mierzalny. Ponadto inwestora często nie interesuje majątek, jaki firma posiada obecnie, lecz ten, jaki może mieć w przyszłości. Sprawia to, że w procesie wyceny traci na znaczeniu koszt historyczny a zyskuje wartość aktualna, także ustalona hipotetycznie (wartość godziwa).

Główne zmiany w ustawie o rachunkowości to tytuł referatu Piotra Hansa, wykładowcy i członka Komisji Etyki SKwP. Przedstawił w nim najważniejsze grupy zmian w ustawie o rachunkowości, jakie nastąpiły w ciągu dwudziestu lat jej obowiązywania i wskazał na najważniejsze czynniki, które powodowały owe zmiany takie, jak: postępująca globalizacja, wzrost konkurencji, rozwój informatyki.

Łukasz Motała, wykładowca, członek Zarządu Oddziału Wielkopolskiego SKwP w Poznaniu, przedstawił referat Obszary możliwych zmian w ustawie o rachunkowości. Wskazał na niektóre zagadnienia, które powinny stać się przedmiotem modyfikacji polskiego prawa bilansowego. Zaliczył do nich m.in. pewne luki ustawy o rachunkowości zapełniane zapisami Krajowych Standardów Rachunkowości, które nie mają mocy obowiązującej, problemy wyceny i prezentacji wkładów w spółkach osobowych, wyceny rzeczowych aktywów trwałych, a także kwestie wyceny kosztów prac rozwojowych.

Dr hab. Marek Cieślak z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu w referacie Kodeks etyczny profesji i jego miejsce w regulacjach rachunkowości podkreślił znaczenie etyki w rachunkowości oraz wskazał na ważną rolę SKwP w obliczu rysujących się zagrożeń natury etycznej spowodowanych deregulacją zawodu księgowego.

Prof. dr hab. Ryszard Kamiński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Oddział w Poznaniu, w referacie ,i>Raport zintegrowany a kształtowanie relacji inwestorskich zwrócił uwagę, że podstawowym warunkiem kształtowania efektywnych relacji między przedsiębiorstwami a inwestorami jest przekazywanie inwestorom przejrzystych informacji o stanie majątkowym i finansowym jednostki, jej osiągnięciach i perspektywach rozwojowych. Na tym tle wskazał na rosnące znaczenie sprawozdawczości zintegrowanej.

Ostatnim prelegentem był Jerzy Musiał, Wiceprezes Zarządu Oddziału Wielkopolskiego SKwP w Poznaniu, który przedstawił problemy, jakie rodzi deregulacja zawodu księgowego i doradcy podatkowego w świetle przepisów ustawy z 9.05. 2014 r. o ułatwieniu dostępu do wykonywania niektórych zawodów regulowanych (DzU nr 107, poz. 768). Wskazał również na możliwe skutki zwolnienia biur rachunkowych z obowiązku posiadania certyfikatu księgowego Ministerstwa Finansów oraz podkreślił rolę SKwP w zaistniałej sytuacji.

Konferencję zakończyło losowanie nagród ufundowanych przez sponsorów – PC Guard, Wydawnictwo Rachunkowość, Oddział Wielkopolski SKwP w Poznaniu oraz firmę audytorsko-doradczą 4Audyt.

Dorobek konferencji znalazł swój wyraz w publikacji XX lat ustawy o rachunkowości. Stan obecny i kierunki zmian, Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Oddział Wielkopolski w Poznaniu, Poznań, październik 2014.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....