Czy można nie płacić składek ZUS za cudzoziemca spoza UE

Magdalena Januszewska radca prawny

Zdaniem ZUS pracujących w Polsce obcokrajowców z państw spoza UE trzeba tutaj ubezpieczać nawet wtedy, gdy ich pobyt nie ma stałego charakteru. Na odmienną ocenę można liczyć dopiero w sądzie.

Zatrudnianie obcokrajowców do prac w Polsce bywa przedmiotem sporu między pracodawcami a ZUS. Chodzi w szczególności o podleganie ubezpieczeniom społecznym np. zleceniobiorców z państw trzecich, niebędących członkami UE, z którymi nie wiążą Polski dwustronne umowy międzynarodowe regulujące te kwestie. Nie ma więc przepisów międzynarodowych określających zasady ich ubezpieczania.

  • usus – ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
  • SA – Sąd Apelacyjny
  • SN – Sąd Najwyższy

Jeśli pobyt zatrudnionego w Polsce nie ma stałego charakteru, to pracodawcy, opierając się na art. 5 ust. 2 usus, próbują wykazać, że nie powinien on być obejmowany ubezpieczeniami społecznymi w Polsce. Przepis ten mówi, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze RP nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Stanowisko ZUS

ZUS od dawna prezentuje pogląd, że art. 5 ust. 2 usus można zastosować wyłącznie wówczas, gdy warunki w nim wskazane są spełnione łącznie, tzn. pobyt cudzoziemca w Polsce nie ma charakteru stałego i jednocześnie jest on zatrudniony w obcym przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym itp.

Tak wynika z wielu interpretacji indywidualnych (np. decyzje ZUS z 31.08.2015, WPI/200000/43/917/2015, 28.08.2018, DI/100000/43/961/2018, 23.06.2017, WPI/200000/43/703/2017, 27.08.2018, WPI/200000/43/975/2018, 13.08.2018, WPI/200000/43/893/2018).

Takiej też treści interpretację otrzymała spółka X. Sprawa dotyczyła zleceniobiorców m.in. z Białorusi, Rosji i Nepalu, których pobyt w Polsce nie miał charakteru stałego, a jedynie przejściowy (nie mieli zezwolenia na pobyt stały, tylko wizy na czas określony bądź karty tymczasowego pobytu). Po wykonaniu pracy wracali do krajów ojczystych. Z państwami tymi Polska nie zawarła umów międzynarodowych regulujących kwestie podlegania ubezpieczeniom społecznym w sposób odmienny od wynikającego z usus.

Zdaniem spółki osoby, których pobyt nie ma charakteru stałego, mimo zatrudnienia na podstawie umowy rodzącej co do zasady obowiązek ubezpieczeń społecznych, nie podlegają ubezpieczeniom z tego tytułu, bo stosuje się do nich wspomniany art. 5 ust. 2 usus. Fakt, że pobyt nie ma charakteru stałego, wystarczy do uznania, że dana osoba nie podlega w Polsce ubezpieczeniom.

ZUS był odmiennego zdania, więc spółka zaskarżyła wydaną jej interpretację. Sprawę rozstrzygał sąd (wyrok SA w Łodzi z 19.01.2018, III AUa 461/17).

Co wynika z orzecznictwa

Sądy nie są tak radykalne w poglądach jak ZUS. W tego typu przypadkach zapadały rozstrzygnięcia korzystne dla pracodawców.

W wyroku z 6.01.2009 (II UK 116/08) SN przyjął, że art. 5 ust. 2 usus powinien być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie: 1) obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Polski nie ma charakteru stałego, 2) obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu.

Oznacza to, że art. 5 ust. 2 usus obejmuje zarówno obywateli państw obcych zatrudnionych w ww. placówkach (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze RP), jak również obywateli państw obcych niezatrudnionych w ww. placówkach, o ile tylko ich pobyt na obszarze RP nie miał charakteru stałego (podobnie wyrok SN z 16.06.2011, III UK 215/10). Chodzi o niezależne od siebie kategorie osób niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Taki sposób wykładni art. 5 ust. 2 usus utrwalił się w orzecznictwie SN (por. wyroki z 17.01.2007, I UK 225/06, i 28.05.2008, I UK 303/07).

ZUS w apelacji podnosił argumenty dotyczące dyskryminacji obywateli Polski i innych państw. SA w przywołanym wyżej wyroku z 19.01.2018 zauważył, że art. 5 usus stanowi wyjątek od reguły wskazanej w art. 6 ust. 1 usus i z tego względu jego treść nie mogła być objęta dyspozycją art. 6 (wtedy nie byłoby bowiem wyjątku).

Prawodawca w art. 5 ust. 2 zadecydował, że pewna grupa obywateli państw obcych nie podlega ubezpieczeniom społecznym określonym w usus, co nie stanowi dyskryminacji obywateli polskich stale zamieszkujących w kraju choćby z tego względu, że zasadniczą przesłanką nieobjęcia cudzoziemców (niebędących pracownikami obcych przedstawicielstw dyplomatycznych itp.) ubezpieczeniem społecznym jest fakt, że ich pobyt na terenie Polski nie ma charakteru stałego, a więc zasadniczo różni się od sytuacji obywateli polskich.

SA nie dopatrzył się więc naruszenia zasady równego traktowania ubezpieczonych z tego powodu, że wszyscy obywatele państw obcych, których cechują przymioty wskazane w art. 5 ust. 2, nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów zlecenia na mocy art. 6 ust. 1 pkt 4 usus.

SA zauważył przy tym, że argument wywiedziony z zasady równego traktowania nakazywałby objęciem obowiązkowo ubezpieczeniem społecznym również pracowników przedstawicielstw dyplomatycznych, którzy na terenie Polski wykonywaliby umowy zlecenia.

Stały charakter pobytu

Nie należy jednak przedwcześnie cieszyć się z łagodniejszego stanowiska judykatury. Sporne może się bowiem okazać ustalenie, co oznacza pobyt o stałym charakterze.

Tę kwestię rozważał SN w wyroku z 12.07.2017 (II UK 295/16). Chodziło o prowadzenie przez cudzoziemkę własnej działalności gospodarczej w Polsce. Pamiętajmy, że jedną z cech działalności gospodarczej jest jej ciągłość. Zgodnie bowiem z art. 3 Pp działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Przy pracy zarobkowej takiego warunku ciągłości nie ma.

SN stwierdził, że art. 5 ust. 2 usus stanowi wyjątek od reguły, że prowadzenie działalności gospodarczej – w pewnych przypadkach – nie rodzi obowiązku ubezpieczenia.

Usus nie zawiera legalnej definicji „stałego charakteru”. Zdaniem SN konieczna jest wykładnia dynamiczna, uwzględniająca zmieniające się stosunki gospodarcze, a przede wszystkim ułatwienia w komunikacji przygranicznej, swobodę i wolność prowadzonej działalności gospodarczej. W dobie powszechnego dostępu do systemów komunikacji bezprzewodowej, internetu, prowadzenie działalności gospodarczej bez obowiązku pobytu w siedzibie podmiotu gospodarczego nie jest odstępstwem od współczesnych standardów.

Znaczenie terminu „nie podlegają ubezpieczeniom społecznym obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze RP nie ma charakteru stałego” należy odczytywać w powiązaniu z system ubezpieczenia społecznego, a nie przez odwoływanie się do przepisów o charakterze meldunkowym czy kryteriów ilościowych (ile razy dana osoba wjeżdża do kraju i jak długo w nim pozostaje).

Takie też stanowisko odnośnie do osób prowadzących działalność gospodarczą w Polsce było prezentowane we wcześniejszych orzeczeniach, np. wyrokach SN z 17.09.2009 (II UK 11/090) i 6.09.2011 (I UK 60/11).

Punktem odniesienia dla wyjaśnienia, czy pobyt cudzoziemca nie ma charakteru stałego, jest wymieniony w tym przepisie obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Skoro usus określa zasady podlegania ubezpieczeniom, to podlegają nim także obywatele państw obcych, którzy podejmują działalność stanowiącą podstawę objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.

W żadnej mierze art. 5 ust. 2 usus nie zmienia podstawowej reguły stanowiącej, że obowiązek ubezpieczenia społecznego – również wobec obywateli państw obcych – powstaje m.in. z chwilą rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności (art. 13 pkt 4 usus). Dlatego charakter pobytu (stały albo niestały) należy odnosić w relacji do powszechnego obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym. Ten charakter nie zależy w konsekwencji od tego, jaki zamiar co do okresu przebywania w Polsce przejawia cudzoziemiec.

Stały pobyt w rozumieniu art. 5 ust. 2 usus podlega zatem ocenie w zależności od realizacji działalności, z której wynika ustawowy obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Stały pobyt to pobyt niezmienny w danym okresie, czyli w okresie realizacji podstawy ubezpieczenia, przy czym nie ma większego znaczenia okoliczność, jaką administracyjną gwarancję prowadzenia działalności lub zapewnienia pobytu miał w Polsce obywatel państwa obcego. Liczy się to, czy przebywając na terytorium RP w stałym charakterze, prowadził działalność pozarolniczą.

O tym, czy dany pobyt ma charakter stały, nie decyduje więc stały pobyt w sensie „długotrwałości i stałości pobytu na terenie RP”, bowiem w takim wypadku wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych podlegaliby ci cudzoziemcy, których pobyt nie ma takich cech, choć spełnialiby warunki podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako wspólnicy jednoosobowej spółki z o.o. Może więc podlegać ubezpieczeniom nawet cudzoziemiec-przedsiębiorca przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na czas oznaczony.

Oznaczony czas pobytu cudzoziemca nie wyklucza więc tego, że w tym okresie jego pobyt ma stałych charakter. Z kolei z faktu posiadania karty stałego pobytu daje się wyprowadzić domniemanie, że pobyt cudzoziemca na terenie Polski ma charakter stały, lecz strona może w procesie wykazywać okoliczności przeciwne w celu obalenia domniemania. Tak stwierdził SA w Łodzi w wyroku z 3.04.2013 (III AUa 1089/12). Zalecił też badanie, czy dana osoba przebywa w Polsce okazjonalnie, gdzie znajduje się centrum jej spraw życiowych i zawodowych, czy w stałym charakterze prowadziła działalność gospodarczą.

Pewny tylko spór z ZUS

Jak widać, orzeczenia te zapadały głównie w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą. Sytuacja zatrudnionych np. na umowy o pracę jest jednak inna – choćby dlatego, że muszą stawiać się do pracy każdego dnia.

Jeśli zatem przedsiębiorca chce zastosować korzystną dla siebie interpretację art. 5 ust. 2 usus, zatrudniając cudzoziemca, musi liczyć się z tym, że ZUS to zakwestionuje. Na przyznanie mu racji może liczyć dopiero po jej wykazaniu przed sądem. Ocena będzie zależała od indywidualnych okoliczności.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Składki ZUS - pracownicy”
Składki ZUS

Oskładkowanie zlecenia na mycie okien

Magdalena Januszewska
Zleceniobiorcę trzeba zgłosić do ubezpieczeń od dnia określonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania, choćby nie otrzymał on w danym miesiącu żadnego wynagrodzenia.

Firma chce od października 2019 zatrudnić na umowę zlecenia osobę do mycia okien w biurze – wtedy, gdy są brudne, nie rzadziej niż co trzeci miesiąc. Umowa zostanie zawarta na czas nieokreślony. Wypłata wynagrodzenia nastąpi w miesiącu, w którym okna zostaną umyte. Ze zlecenia w 2019 zleceniobiorca będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym w pełnym zakresie. W 2020 będzie zgłoszony tylko do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych będzie dobrowolne).


Ubezpieczenia społeczne doktorantów od 1.10.2019 r.

Magdalena Januszewska
Uczestnicy szkół doktorskich, którzy rozpoczęli naukę w roku akademickim 2019/2020, są obowiązkowo ubezpieczeni społecznie. Stypendia doktoranckie otrzymywane przez doktorantów, którzy rozpoczęli studia wcześniej, nadal nie będą oskładkowane.

Czy trzeba odprowadzać składkę zdrowotną za ucznia-praktykanta pobierającego stypendium

Magdalena Januszewska
Dla ucznia odbywającego praktyki zawodowe stypendium jest tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego. Status członka rodziny nie eliminuje obowiązku ubezpieczeniowego. W przypadku konkretnej osoby może się jednak okazać, że nie trzeba płacić składki z tego tytułu.

Łączenie pracy z urlopem rodzicielskim – zwolnienie z opłacania składek na FP i FGŚP

Pracownica będzie wkrótce korzystała z urlopu rodzicielskiego i złożyła wniosek o łączenie pracy na 1/2 etatu z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego. Będzie otrzymywała wynagrodzenie odpowiednio zmniejszone do wielkości etatu, tj. w wysokości 2300 zł, a z umowy zlecenia –15 zł/godz. Ponadto pracodawca chce z nią podpisać dodatkową umowę zlecenia na inny rodzaj prac.
Czy jest zwolniony z opłacania za nią składek na FP i FGŚP? Jeśli tak, to do kiedy będzie przysługiwało zwolnienie i do jakich kwot się ono odnosi?

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu – najnowsze interpretacje ZUS

Magdalena Januszewska
Przedstawiamy przegląd interpretacji dotyczących składek ubezpieczeniowych. Są one wydawane przez terenowe oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w Lublinie i Gdańsku) w indywidualnych sprawach ubezpieczonych i płatników składek, na ich wniosek.

Składki ZUS

Nowa składka na SFWON nie zmieniła zasad rozliczenia u pracodawców niepobierających dofinansowania z PFRON

Krzysztof Tandecki
Obsługuję księgowo małą spółkę cywilną, która zatrudnia kilka osób. Podobno od stycznia 2019 należy odprowadzać nową składkę na niepełnosprawnych.
Czy to prawda? Jak ją rozliczać? Czy muszę sporządzić korekty i dopłacić składki od stycznia br.?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Jak naliczać odpisy na zfśs za wykonujących pracę „szczególną”

Renata Majewska
Nasza spółka, zatrudniająca ok. 2 tys. pracowników, prowadzi zfśs. Od 10.05.2019 r. jeden z zatrudnionych uzyskał status wykonującego prace w szczególnych warunkach, a inny – wykonującego prace o szczególnym charakterze; obaj pracują na pełny etat. Przeciętną planowaną liczbę zatrudnionych ustaliliśmy już pod koniec kwietnia i na początku maja przelaliśmy pierwszą ratę odpisów na wyodrębnione konto funduszu.
Czy mamy obowiązek zgłoszenia gdzieś faktu angażowania takich osób czy też wpisania ich do jakiegoś rejestru? Czy w celu uzupełnienia środków na koncie zfśs nie powinniśmy jeszcze w maju przeliczyć przeciętnego planowanego stanu zatrudnienia w roku, uwzględniając wykonujących prace „szczególne”? Wcześniej żaden pracownik firmy ich nie wykonywał, a odpisy naliczaliśmy wyłącznie na zatrudnionych w normalnych warunkach.

Składki ZUS

Jakie składki ZUS przy zatrudnieniu na dwóch zleceniach podczas urlopu bezpłatnego

Renata Majewska
Pracownik jest zatrudniony na cały etat w spółce, w której od 1.06.2019 wziął urlop bezpłatny. Jednocześnie pracuje w niej na umowę zlecenia, też od 1.06.2019. Podpisał równocześnie, także od tej daty, umowę zlecenia z inną firmą – z tego tytułu opłacany jest pełny ZUS i ubezpieczenie zdrowotne (wynagrodzenie 5 tys. zł brutto miesięcznie).
Czy spółka może go zgłosić w ZUS tylko do ubezpieczenia zdrowotnego?

Jak w zakładzie pracy wprowadzić pracownicze plany kapitałowe

Renata Majewska
Od 1.07.2019 r. najwięksi pracodawcy – zatrudniający co najmniej 250 osób – wdrażają pracownicze plany kapitałowe (PPK). Jest to nowy system oszczędzania na dodatkową emeryturę pracobiorców, przy materialnej i organizacyjnej partycypacji pracodawców oraz finansowym udziale budżetu państwa.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu – najnowsze interpretacje ZUS i NFZ

Magdalena Januszewska
Przedstawiamy przegląd interpretacji dotyczących składek ubezpieczeniowych. Są one wydawane przez terenowe oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w Lublinie i Gdańsku), a także przez dyrektorów wojewódzkich oddziałów Narodowego Funduszu Zdrowia, w indywidualnych sprawach ubezpieczonych i płatników składek, na ich wniosek.

Bony uprawniające do rabatu na usługi w obiektach należących do przedsiębiorcy są oskładkowane – decyzja ZUS z 20.03.2019 r. (DI/100000/43/51/2019).


Składki ZUS

Żona na zleceniu nie jest osobą współpracującą

Krzysztof Tandecki
Jestem księgową. Prowadzę – na podstawie umowy zlecenia – rozliczenia z fiskusem i ZUS indywidualnego przedsiębiorcy (usługi informatyczne). W czerwcu bierzemy ślub, lecz nadal zamierzam na zlecenie wykonywać ww. usługi na rzecz firmy męża.
Czy w związku z tym powinnam być zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako osoba współpracująca?

Składki ZUS

Zlecenie wykonane przez przedsiębiorcę z ulgą „na start” bez dodatkowych składek

Spółka chce powierzyć usługę sprzątania pomieszczeń biurowych na podstawie umowy zlecenia osobie, która prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie. Dopiero ją rozpoczęła i jest uprawniona do tzw. ulgi na start, czyli nie płaci składek. Podobno podpisanie zlecenia z taką osobą może być ryzykowne, bo ZUS uznaje, że w tej sytuacji składki trzeba opłacać od umowy zlecenia. Czy to prawda?

Składki ZUS

Współpraca przy działalności małżonka i etat w jego firmie – od czego naliczać składki ZUS

Magdalena Januszewska
Wysokie zarobki żony zatrudnionej przez męża-przedsiębiorcę nie uzasadniają ubezpieczania jej z tytułu umowy o pracę.

Składki ZUS

Podstawa wymiaru składek ZUS pracownika na urlopie wychowawczym

Renata Majewska
W 2019 obowiązuje nowe ograniczenie podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowych za pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego.

Stanowi ją kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za 12 mies. poprzedzających urlop wychowawczy, jednak:

  • nie wyższa niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia limitu 30-krotności, czyli nie wyższa niż 2859 zł (4765 zł × 60%); w 2018 limit ten wynosił 2665,80 zł,
  • nie niższa niż 75% minimalnego wynagrodzenia, a więc nie niższa niż 1687,50 zł (2250 zł × 75%); w 2018 limit ten wynosił 1575 zł.

Składki ZUS

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy kilku zleceniach oraz zleceniu i działalności gospodarczej

Renata Majewska
Wzrost w 2019 minimalnej pensji do 2250 zł oznacza również podwyższenie do tego poziomu kwot wynagrodzenia istotnych przy ustalaniu, czy składki na ubezpieczenia społeczne należy opłacić od wszystkich zbiegających się tytułów do ubezpieczeń, czy tylko od jednego z nich.

W 2019 minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze wyniesie 2250 zł brutto (rozporządzenie RM z 11.09.2018 w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2019, DzU poz. 1794).

Tym samym w 2019 zleceniobiorca, którego łączna podstawa wymiaru składek emerytalnej i rentowych w danym miesiącu (z żadnej z zawartych umów zlecenia) nie osiąga kwoty minimalnej płacy (2250 zł), podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z każdej z tych umów. Zleceniobiorca może wybrać kolejną umowę zlecenia jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych za okres zbiegu tytułów do ubezpieczeń, jeżeli faktyczny przychód z niej uzyskany wyniesie co najmniej 2250 zł.


Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....