Czy można nie płacić składek ZUS za cudzoziemca spoza UE

Magdalena Januszewska radca prawny

Zdaniem ZUS pracujących w Polsce obcokrajowców z państw spoza UE trzeba tutaj ubezpieczać nawet wtedy, gdy ich pobyt nie ma stałego charakteru. Na odmienną ocenę można liczyć dopiero w sądzie.

Zatrudnianie obcokrajowców do prac w Polsce bywa przedmiotem sporu między pracodawcami a ZUS. Chodzi w szczególności o podleganie ubezpieczeniom społecznym np. zleceniobiorców z państw trzecich, niebędących członkami UE, z którymi nie wiążą Polski dwustronne umowy międzynarodowe regulujące te kwestie. Nie ma więc przepisów międzynarodowych określających zasady ich ubezpieczania.

  • usus – ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
  • SA – Sąd Apelacyjny
  • SN – Sąd Najwyższy

Jeśli pobyt zatrudnionego w Polsce nie ma stałego charakteru, to pracodawcy, opierając się na art. 5 ust. 2 usus, próbują wykazać, że nie powinien on być obejmowany ubezpieczeniami społecznymi w Polsce. Przepis ten mówi, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze RP nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Stanowisko ZUS

ZUS od dawna prezentuje pogląd, że art. 5 ust. 2 usus można zastosować wyłącznie wówczas, gdy warunki w nim wskazane są spełnione łącznie, tzn. pobyt cudzoziemca w Polsce nie ma charakteru stałego i jednocześnie jest on zatrudniony w obcym przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym itp.

Tak wynika z wielu interpretacji indywidualnych (np. decyzje ZUS z 31.08.2015, WPI/200000/43/917/2015, 28.08.2018, DI/100000/43/961/2018, 23.06.2017, WPI/200000/43/703/2017, 27.08.2018, WPI/200000/43/975/2018, 13.08.2018, WPI/200000/43/893/2018).

Takiej też treści interpretację otrzymała spółka X. Sprawa dotyczyła zleceniobiorców m.in. z Białorusi, Rosji i Nepalu, których pobyt w Polsce nie miał charakteru stałego, a jedynie przejściowy (nie mieli zezwolenia na pobyt stały, tylko wizy na czas określony bądź karty tymczasowego pobytu). Po wykonaniu pracy wracali do krajów ojczystych. Z państwami tymi Polska nie zawarła umów międzynarodowych regulujących kwestie podlegania ubezpieczeniom społecznym w sposób odmienny od wynikającego z usus.

Zdaniem spółki osoby, których pobyt nie ma charakteru stałego, mimo zatrudnienia na podstawie umowy rodzącej co do zasady obowiązek ubezpieczeń społecznych, nie podlegają ubezpieczeniom z tego tytułu, bo stosuje się do nich wspomniany art. 5 ust. 2 usus. Fakt, że pobyt nie ma charakteru stałego, wystarczy do uznania, że dana osoba nie podlega w Polsce ubezpieczeniom.

ZUS był odmiennego zdania, więc spółka zaskarżyła wydaną jej interpretację. Sprawę rozstrzygał sąd (wyrok SA w Łodzi z 19.01.2018, III AUa 461/17).

Co wynika z orzecznictwa

Sądy nie są tak radykalne w poglądach jak ZUS. W tego typu przypadkach zapadały rozstrzygnięcia korzystne dla pracodawców.

W wyroku z 6.01.2009 (II UK 116/08) SN przyjął, że art. 5 ust. 2 usus powinien być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie: 1) obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Polski nie ma charakteru stałego, 2) obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu.

Oznacza to, że art. 5 ust. 2 usus obejmuje zarówno obywateli państw obcych zatrudnionych w ww. placówkach (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze RP), jak również obywateli państw obcych niezatrudnionych w ww. placówkach, o ile tylko ich pobyt na obszarze RP nie miał charakteru stałego (podobnie wyrok SN z 16.06.2011, III UK 215/10). Chodzi o niezależne od siebie kategorie osób niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Taki sposób wykładni art. 5 ust. 2 usus utrwalił się w orzecznictwie SN (por. wyroki z 17.01.2007, I UK 225/06, i 28.05.2008, I UK 303/07).

ZUS w apelacji podnosił argumenty dotyczące dyskryminacji obywateli Polski i innych państw. SA w przywołanym wyżej wyroku z 19.01.2018 zauważył, że art. 5 usus stanowi wyjątek od reguły wskazanej w art. 6 ust. 1 usus i z tego względu jego treść nie mogła być objęta dyspozycją art. 6 (wtedy nie byłoby bowiem wyjątku).

Prawodawca w art. 5 ust. 2 zadecydował, że pewna grupa obywateli państw obcych nie podlega ubezpieczeniom społecznym określonym w usus, co nie stanowi dyskryminacji obywateli polskich stale zamieszkujących w kraju choćby z tego względu, że zasadniczą przesłanką nieobjęcia cudzoziemców (niebędących pracownikami obcych przedstawicielstw dyplomatycznych itp.) ubezpieczeniem społecznym jest fakt, że ich pobyt na terenie Polski nie ma charakteru stałego, a więc zasadniczo różni się od sytuacji obywateli polskich.

SA nie dopatrzył się więc naruszenia zasady równego traktowania ubezpieczonych z tego powodu, że wszyscy obywatele państw obcych, których cechują przymioty wskazane w art. 5 ust. 2, nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów zlecenia na mocy art. 6 ust. 1 pkt 4 usus.

SA zauważył przy tym, że argument wywiedziony z zasady równego traktowania nakazywałby objęciem obowiązkowo ubezpieczeniem społecznym również pracowników przedstawicielstw dyplomatycznych, którzy na terenie Polski wykonywaliby umowy zlecenia.

Stały charakter pobytu

Nie należy jednak przedwcześnie cieszyć się z łagodniejszego stanowiska judykatury. Sporne może się bowiem okazać ustalenie, co oznacza pobyt o stałym charakterze.

Tę kwestię rozważał SN w wyroku z 12.07.2017 (II UK 295/16). Chodziło o prowadzenie przez cudzoziemkę własnej działalności gospodarczej w Polsce. Pamiętajmy, że jedną z cech działalności gospodarczej jest jej ciągłość. Zgodnie bowiem z art. 3 Pp działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Przy pracy zarobkowej takiego warunku ciągłości nie ma.

SN stwierdził, że art. 5 ust. 2 usus stanowi wyjątek od reguły, że prowadzenie działalności gospodarczej – w pewnych przypadkach – nie rodzi obowiązku ubezpieczenia.

Usus nie zawiera legalnej definicji „stałego charakteru”. Zdaniem SN konieczna jest wykładnia dynamiczna, uwzględniająca zmieniające się stosunki gospodarcze, a przede wszystkim ułatwienia w komunikacji przygranicznej, swobodę i wolność prowadzonej działalności gospodarczej. W dobie powszechnego dostępu do systemów komunikacji bezprzewodowej, internetu, prowadzenie działalności gospodarczej bez obowiązku pobytu w siedzibie podmiotu gospodarczego nie jest odstępstwem od współczesnych standardów.

Znaczenie terminu „nie podlegają ubezpieczeniom społecznym obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze RP nie ma charakteru stałego” należy odczytywać w powiązaniu z system ubezpieczenia społecznego, a nie przez odwoływanie się do przepisów o charakterze meldunkowym czy kryteriów ilościowych (ile razy dana osoba wjeżdża do kraju i jak długo w nim pozostaje).

Takie też stanowisko odnośnie do osób prowadzących działalność gospodarczą w Polsce było prezentowane we wcześniejszych orzeczeniach, np. wyrokach SN z 17.09.2009 (II UK 11/090) i 6.09.2011 (I UK 60/11).

Punktem odniesienia dla wyjaśnienia, czy pobyt cudzoziemca nie ma charakteru stałego, jest wymieniony w tym przepisie obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Skoro usus określa zasady podlegania ubezpieczeniom, to podlegają nim także obywatele państw obcych, którzy podejmują działalność stanowiącą podstawę objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.

W żadnej mierze art. 5 ust. 2 usus nie zmienia podstawowej reguły stanowiącej, że obowiązek ubezpieczenia społecznego – również wobec obywateli państw obcych – powstaje m.in. z chwilą rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności (art. 13 pkt 4 usus). Dlatego charakter pobytu (stały albo niestały) należy odnosić w relacji do powszechnego obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym. Ten charakter nie zależy w konsekwencji od tego, jaki zamiar co do okresu przebywania w Polsce przejawia cudzoziemiec.

Stały pobyt w rozumieniu art. 5 ust. 2 usus podlega zatem ocenie w zależności od realizacji działalności, z której wynika ustawowy obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Stały pobyt to pobyt niezmienny w danym okresie, czyli w okresie realizacji podstawy ubezpieczenia, przy czym nie ma większego znaczenia okoliczność, jaką administracyjną gwarancję prowadzenia działalności lub zapewnienia pobytu miał w Polsce obywatel państwa obcego. Liczy się to, czy przebywając na terytorium RP w stałym charakterze, prowadził działalność pozarolniczą.

O tym, czy dany pobyt ma charakter stały, nie decyduje więc stały pobyt w sensie „długotrwałości i stałości pobytu na terenie RP”, bowiem w takim wypadku wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych podlegaliby ci cudzoziemcy, których pobyt nie ma takich cech, choć spełnialiby warunki podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako wspólnicy jednoosobowej spółki z o.o. Może więc podlegać ubezpieczeniom nawet cudzoziemiec-przedsiębiorca przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na czas oznaczony.

Oznaczony czas pobytu cudzoziemca nie wyklucza więc tego, że w tym okresie jego pobyt ma stałych charakter. Z kolei z faktu posiadania karty stałego pobytu daje się wyprowadzić domniemanie, że pobyt cudzoziemca na terenie Polski ma charakter stały, lecz strona może w procesie wykazywać okoliczności przeciwne w celu obalenia domniemania. Tak stwierdził SA w Łodzi w wyroku z 3.04.2013 (III AUa 1089/12). Zalecił też badanie, czy dana osoba przebywa w Polsce okazjonalnie, gdzie znajduje się centrum jej spraw życiowych i zawodowych, czy w stałym charakterze prowadziła działalność gospodarczą.

Pewny tylko spór z ZUS

Jak widać, orzeczenia te zapadały głównie w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą. Sytuacja zatrudnionych np. na umowy o pracę jest jednak inna – choćby dlatego, że muszą stawiać się do pracy każdego dnia.

Jeśli zatem przedsiębiorca chce zastosować korzystną dla siebie interpretację art. 5 ust. 2 usus, zatrudniając cudzoziemca, musi liczyć się z tym, że ZUS to zakwestionuje. Na przyznanie mu racji może liczyć dopiero po jej wykazaniu przed sądem. Ocena będzie zależała od indywidualnych okoliczności.

Spis treści artykułu
Spis treści artykułu:
Więcej na temat: „Składki ZUS - pracownicy”
Składki ZUS

Żona na zleceniu nie jest osobą współpracującą

Krzysztof Tandecki
Jestem księgową. Prowadzę – na podstawie umowy zlecenia – rozliczenia z fiskusem i ZUS indywidualnego przedsiębiorcy (usługi informatyczne). W czerwcu bierzemy ślub, lecz nadal zamierzam na zlecenie wykonywać ww. usługi na rzecz firmy męża.
Czy w związku z tym powinnam być zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako osoba współpracująca?

Składki ZUS

Zlecenie wykonane przez przedsiębiorcę z ulgą „na start” bez dodatkowych składek

Spółka chce powierzyć usługę sprzątania pomieszczeń biurowych na podstawie umowy zlecenia osobie, która prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie. Dopiero ją rozpoczęła i jest uprawniona do tzw. ulgi na start, czyli nie płaci składek. Podobno podpisanie zlecenia z taką osobą może być ryzykowne, bo ZUS uznaje, że w tej sytuacji składki trzeba opłacać od umowy zlecenia. Czy to prawda?

Składki ZUS

Współpraca przy działalności małżonka i etat w jego firmie – od czego naliczać składki ZUS

Magdalena Januszewska
Wysokie zarobki żony zatrudnionej przez męża-przedsiębiorcę nie uzasadniają ubezpieczania jej z tytułu umowy o pracę.

Składki ZUS

Podstawa wymiaru składek ZUS pracownika na urlopie wychowawczym

Renata Majewska
W 2019 obowiązuje nowe ograniczenie podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowych za pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego.

Stanowi ją kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi za 12 mies. poprzedzających urlop wychowawczy, jednak:

  • nie wyższa niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia limitu 30-krotności, czyli nie wyższa niż 2859 zł (4765 zł × 60%); w 2018 limit ten wynosił 2665,80 zł,
  • nie niższa niż 75% minimalnego wynagrodzenia, a więc nie niższa niż 1687,50 zł (2250 zł × 75%); w 2018 limit ten wynosił 1575 zł.

Składki ZUS

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy kilku zleceniach oraz zleceniu i działalności gospodarczej

Renata Majewska
Wzrost w 2019 minimalnej pensji do 2250 zł oznacza również podwyższenie do tego poziomu kwot wynagrodzenia istotnych przy ustalaniu, czy składki na ubezpieczenia społeczne należy opłacić od wszystkich zbiegających się tytułów do ubezpieczeń, czy tylko od jednego z nich.

W 2019 minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze wyniesie 2250 zł brutto (rozporządzenie RM z 11.09.2018 w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2019, DzU poz. 1794).

Tym samym w 2019 zleceniobiorca, którego łączna podstawa wymiaru składek emerytalnej i rentowych w danym miesiącu (z żadnej z zawartych umów zlecenia) nie osiąga kwoty minimalnej płacy (2250 zł), podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z każdej z tych umów. Zleceniobiorca może wybrać kolejną umowę zlecenia jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych za okres zbiegu tytułów do ubezpieczeń, jeżeli faktyczny przychód z niej uzyskany wyniesie co najmniej 2250 zł.


Ubezpieczenie zdrowotne

Wyższa składka zdrowotna za pracownika na urlopie wychowawczym

Od listopada 2018 wzrosła podstawa wymiaru składki zdrowotnej odprowadzana za pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym.

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Dodatek za rozłąkę dla pracownika w podróży służbowej – PIT i składki ZUS

Andrzej Radzisław
Pracownikom, którzy wyjeżdżają w zagraniczną podróż służbową, chcemy wypłacać dodatek za rozłąkę.
Czy taki składnik wynagrodzeń może być zwolniony od składek społecznych i podatku dochodowego?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Dwie umowy zlecenia z jednym zleceniobiorcą

Andrzej Radzisław
Zatrudniamy zleceniobiorcę i opłacamy za niego składki społeczne i zdrowotne. Od 1.10.2018 r. zamierzamy z nim zawrzeć drugą umowę zlecenia.
Czy składki społeczne będziemy wówczas płacić tylko od wynagrodzenia z pierwszej umowy, czy też od obu umów, bo to umowy z tą samą osobą?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Uczniowie-stażyści nieobjęci ubezpieczeniem społecznym

Andrzej Radzisław
Realizujemy wiele projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Ich uczestnicy biorą udział w stażach zawodowych, obejmujących m.in. kształcenie zawodowe praktyczne we współpracy z pracodawcami lub przedsiębiorcami. Staże zawodowe, realizowane na podstawie wytycznych w obszarze edukacji na lata 2014–2020, są przeprowadzane w wyniku trójstronnych umów: beneficjent – uczestnik projektu – pracodawca. Stażyści to uczniowie i słuchacze szkół, w różnym wieku (niepełnoletni i pełnoletni).
Czy płatnik powinien naliczać i odprowadzać składki społeczne od wypłacanych im stypendiów?

Składki ZUS

Rozdzielność majątkowa nie pomoże w traktowaniu męża jak pracownika w firmie żony

Magdalena Januszewska
Małżonek przedsiębiorcy zatrudniony na umowę o pracę zawsze będzie uznawany przez ZUS za osobę współpracującą.

Tak wynika z decyzji ZUS z 8.05.2018 (WPI/200000/43/471/2018).

Pani X prowadząca działalność gospodarczą zawarła z mężem umowę o pracę na 1/2 etatu. Został on zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z kodem 011000. Pani X ma z mężem rozdzielność majątkową od 2007, nie mieszkają razem, a co za tym idzie nie zaspakajają wspólnie potrzeb życiowych, nie prowadzą też razem gospodarstwa domowego ani żadnych spraw życia codziennego. Pytała, czy męża należy uznać za osobę współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej i odprowadzać za niego składki społeczne jak za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.


Składki ZUS

Urlop rodzicielski łączony z pracą w obniżonym wymiarze – zwolnienie od składek na FP i FGŚP

Andrzej Radzisław
Zatrudniona przez nas pracownica od 24 września będzie łączyć przebywanie na urlopie rodzicielskim z pracą w obniżonym wymiarze czasu pracy.
Czy należy uznać, że powróciła do pracy i tym samym nie powinny być za nią opłacane składki na FP i FGŚP? Czy zwolnienie od tych składek będzie obowiązywać od 1.10.2018? Jakie dokumenty rozliczeniowe złożyć do ZUS?

Pracodawca jest zwolniony z opłacania składek na FP, a także FGŚP za pracowników powracających z:

  • urlopu macierzyńskiego i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
  • dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
  • urlopu rodzicielskiego,
  • urlopu wychowawczego.

Składki ZUS

Zwrot byłemu pracownikowi nadpłaconych składek społecznych – rozliczenie z ZUS i US

Andrzej Radzisław
W grudniu 2017 pracownik przekroczył 30-krotność przeciętnego wynagrodzenia. W tym czasie na umowę o pracę pracował w naszej firmie oraz w innych miejscach. Z końcem roku zwolnił się i od 1.01.2018 wykonuje u nas umowę zlecenia, z której podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, bo równocześnie w innej firmie nadal ma umowę o pracę.
Ostatnio dostaliśmy z ZUS pismo, z którego wynika, że musimy poprawić raporty ZUS RCA i DRA za grudzień, tj. miesiąc, w którym doszło do przekroczenia limitu składek.
W jaki sposób zwrócić byłemu pracownikowi nadpłacone składki? Czy kwotę zwrotu trzeba doliczyć do bieżącego wynagrodzenia ze zlecenia i od łącznej kwoty naliczyć podatek? Czy od zwracanej kwoty powinny być naliczone składki?

Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za ubezpieczonego nie może być w danym roku kalendarzowym wyższa od 30-krotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia. Gdy za daną osobę składki na ww. ubezpieczenia zostały odprowadzone od takiej podstawy, to do końca roku kalendarzowego nie powinny być opłacane.


Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Umowa zlecenia ze studentem studiów doktoranckich tytułem do ubezpieczeń społecznych

Andrzej Radzisław
Od 1.06.2018 r. zawarliśmy umowę zlecenia ze studentem studiów doktoranckich, który ma 25 lat. W złożonym oświadczeniu wskazał, że jest studentem i że w innym zakładzie pracy jest zatrudniony na 1/4 etatu. W konsekwencji z umowy zlecenia nie został zgłoszony do żadnych ubezpieczeń.
Czy postąpiliśmy prawidłowo?

PFRON

Ulgi dla firm zatrudniających niepełnosprawnych – zmiany w 2018

Renata Majewska
Niepełnosprawni przedsiębiorcy i rolnicy łatwiej zdobędą refundacje składek, a obniżanie wpłat na PFRON zostanie wkrótce odformalizowane.

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....