Cofnięcie zasiłku chorobowego skutkuje korektą składek

Magdalena Januszewska radca prawny

Niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego przez przedsiębiorcę oznacza nie tylko utratę świadczenia, ale także konieczność opłacenia za ten okres pełnych należności ubezpieczeniowych.

Tak wynika z wyroku SN z 18.10.2018 (III UK 160/17).

  • usus – ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
  • SN – Sąd Najwyższy

Decyzją ZUS odmówiono panu X prawa do zasiłku chorobowego i zobowiązano do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za kilka okresów. Za te okresy X pomniejszał składki za część miesiąca, za którą otrzymał zwolnienie lekarskie, a gdy zwolnienie obejmowało cały miesiąc, nie płacił ich w ogóle. X twierdził, że spełniał warunki do przyznania zasiłku chorobowego, który został mu wypłacony, a dopiero w następstwie kontroli ZUS prawo to utracił, co nie pozbawia go uprawnienia do zmniejszenia najniższej podstawy wymiaru składek w trybie art. 18 ust. 9 i 10 usus.

Art. 18 ust. 9 usus stanowi, że za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie, i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu.

Z kolei w myśl art. 18 ust. 10 usus zasady te stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku. Proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składki możliwe jest wyłącznie w stosunku do ubezpieczonych, którzy zadeklarowali najniższą podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej.

Stosując ww. przepisy, X zmniejszał podstawy wymiaru składek społecznych za okresy niezdolności do pracy, za które utracił prawo do zasiłku chorobowego.

Zdaniem SN miarkowanie takie nie było uzasadnione. Sąd argumentował, że ustawodawca łączy prawo do proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składki z trwającym przez część miesiąca okresem niezdolności do pracy i spełnieniem przez ubezpieczonego warunków przyznania zasiłku za ten okres, a nie z okresem, za jaki faktycznie przyznano i wypłacono zasiłek chorobowy. Art. 18 ust. 9 usus uniezależnia więc decyzję płatnika o zastosowaniu instytucji miarkowania podstawy wymiaru składek od istnienia i treści decyzji organu rentowego ws. realizacji prawa do zasiłku chorobowego, które z reguły zapadają w innym czasie.

Obowiązek obliczania i opłacania składek społecznych oraz ustalania prawa do świadczeń z tych ubezpieczeń i ich wypłaty to 2 różne aspekty podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Przedsiębiorca, rozliczając i opłacając składki na ubezpieczenia społeczne, musi zatem samodzielnie ocenić, czy spełnia kryteria miarkowania podstawy ich wymiaru. Bezzasadne zmniejszenie podstawy wymiaru składek sprawia, że zostają one opłacone w nienależytej wysokości. W myśl art. 14 ust. 2 pkt 1 usus skutkiem tego jest ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorcy.

Mimo choroby oraz posiadania przez ubezpieczonego wymaganego okresu wyczekiwania (karencji) prawo do zasiłku może nie powstać, a powstałe może być utracone w razie wystąpienia któregoś ze zdarzeń opisanych w art. 15–17 ustawy zasiłkowej. Art. 17 stanowi, że ubezpieczony wykonujący pracę zarobkową w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystujący zwolnienie od niej w sposób niezgodny z jego celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Natomiast zasiłek chorobowy nie przysługuje, gdy zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane. Utrata prawa do zasiłku dotyczy tylko okresu objętego zwolnieniem, w którym podjęto pracę zarobkową, a nie całego okresu zasiłkowego.

Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej ma charakter represyjny – w przypadku zaistnienia nagannych zachowań w nim wskazanych przedsiębiorca traci prawo do zasiłku. Zostaje też pozbawiony możliwości zmniejszenia podstawy wymiaru składek w trybie art. 18 ust. 9 i 10 usus. Utrata prawa do zasiłku oznacza, że za cały okres zwolnienia chorobowego, w którym wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem, nie miał on prawa do tego świadczenia. Późniejsza decyzja organu rentowego stwierdzająca ów fakt ma charakter deklaratywny. Nie tworzy ona nowego stanu prawnego, lecz potwierdza istniejący.

To płatnik w dacie obliczania, rozliczania i opłacania składek ocenia, czy zachodzą przesłanki zmniejszenia podstawy ich wymiaru w trybie tego przepisu, a więc czy w okresie przypadającej na część miesiąca niezdolności do pracy spełniał warunki przyznania z tego tytułu zasiłku, czyli czy poza ziszczeniem się pozytywnych kryteriów nie wystąpiły przesłanki negatywne powodujące, że prawo do świadczenia nie powstało, a powstałe uległo utracie.

Więcej na temat: „ZUS - działalność”
ZUS przedsiębiorcy

Świadczenie rodzicielskie a ZUS z własnej firmy

Magdalena Januszewska
Kto decyduje się na otworzenie firmy podczas pobierania tzw. Kosiniakowego, musi się liczyć z obciążeniem składkami.

ZUS przedsiębiorcy

Preferencyjny ZUS w razie współpracy z byłym wspólnikiem spółki cywilnej

Magdalena Januszewska
Uprzednie zatrudnienie w spółce cywilnej nie stoi na przeszkodzie do podjęcia współpracy w ramach działalności gospodarczej z jej byłym wspólnikiem. Można wówczas opłacać ulgowe składki.

Temat miesiąca

Niższe składki ZUS – ulga „na start”, preferencyjne składki i mały ZUS

Barbara Staszyńska
Wyjaśniamy, kto może skorzystać z ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, przez jaki okres i na jakich warunkach.

Zmierzając do uproszczenia formalności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, ustawodawca wprowadził pewne udogodnienia także w zakresie ubezpieczeń społecznych przedsiębiorców. Obniżono obciążenia przedsiębiorców rozpoczynających działalność (dodając do obowiązujących wcześniej preferencyjnych składek ulgę „na start”) a także tych, którzy prowadzą ją dłużej, ale na skalę mikro (tzw. mały ZUS).


ZUS przedsiębiorcy

Podjęcie w trakcie roku zawieszonej działalności gospodarczej – prawo do ulgi mały ZUS

Barbara Staszyńska
Przedsiębiorca prowadzi firmę od czerwca 2016. Przez 2 lata (bez przerw) opłacał preferencyjne składki ZUS. Od 1.07.2018 zawiesił działalność, ale w kwietniu 2019 planuje ją podjąć. Nie złożył w styczniu zgłoszenia na tzw. mały ZUS.
Czy po podjęciu działalności będzie miał prawo do opłacania niższych składek?

Prawo do opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne w ramach małego ZUS jest uzależnione przede wszystkim od wielkości przychodów z działalności gospodarczej, jakie przedsiębiorca uzyskał w poprzednim roku.

Limit przychodów za 2018 wynosi 63 tys. zł (30-krotność najniższego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu 2018).

Przedsiębiorcy, którzy nie prowadzili działalności przez cały rok, limit ustalają proporcjonalnie do liczby dni, tj. 63 000 : 365 × liczba dni prowadzenia działalności.


ZUS przedsiębiorcy

Ulga „na start” w przypadku współpracy ze spółką powiązaną z byłym pracodawcą

Magdalena Januszewska
Powiązania osobowe nie muszą wykluczać prawa do nieopłacania składek społecznych (i zdrowotnej) przez pierwsze 6 mies. prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS przedsiębiorcy

Sąd może kwestionować podstawę wymiaru składek przedsiębiorcy, który pobierał wysoki zasiłek

Magdalena Januszewska
Ustalając podleganie ubezpieczeniom ze spornego tytułu, sąd może jednocześnie weryfikować podstawę wymiaru składek.

ZUS przedsiębiorcy

Błędna kwota przychodów w DRA cz. II – sposób i skutki korekty

Barbara Staszyńska
Przedsiębiorca korzystający z tzw. małego ZUS pomylił się w DRA cz. II i podał niewłaściwą kwotę przychodów. Co robić?

ZUS przedsiębiorcy

Przedsiębiorca na „małym ZUS” a obowiązek składania deklaracji DRA

Barbara Staszyńska
Do końca grudnia 2018 przedsiębiorca był zwolniony z obowiązku składania deklaracji DRA co miesiąc. W styczniu 2019 zgłosił się z kodem 0590, żeby skorzystać z tzw. małego ZUS.
Czy nadal będzie zwolniony z comiesięcznego składania deklaracji?

Praca, świadczenia i ubezpieczenia

Skutki zapłaty składek ZUS z rachunku prywatnego zamiast firmowego

Mariusz Sobkowiak
Omyłkowo dokonano zapłaty składek ZUS – za pracowników zatrudnionych w spółce – z prywatnego rachunku bankowego osoby spoza spółki zamiast z konta firmy. W przelewie zleceniodawcą jest oczywiście osoba fizyczna.
Czy taki przelew, wykonany przez inny podmiot niż spółka, ZUS potraktuje jako prawidłowe wywiązanie się z obowiązku uregulowania należności?

Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Nowa wysokość składek ZUS dla przedsiębiorców w 2019

Krzysztof Hałub Barbara Staszyńska
Miesięczna składka na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność gospodarczą jest w 2019 o 22,38 zł wyższa niż w roku ubiegłym. Wzrosła też miesięczna kwota minimalnych standardowych składek społecznych (o nieco ponad 88 zł) i obliczanych od preferencyjnej podstawy wymiaru (o prawie 37 zł).

Suma wszystkich składek (społecznych, zdrowotnej i na FP) przedsiębiorcy naliczanych od standardowej podstawy wymiaru wynosi w 2019:

  • 1246,92 zł – bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
  • 1316,97 zł – z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

ZUS przedsiębiorcy

Podwyższając składki społeczne, zdrowotną można pozostawić bez zmian

Magdalena Januszewska
Podwyższenie podstawy wymiaru może dotyczyć tylko składek na ubezpieczenia społeczne. Nie musi jednocześnie obejmować składek zdrowotnych.

Tak wynika z decyzji ZUS z 8.05.2018 (WPI/200000/43/527/2018).

Pani X, prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, opłaca składki wyliczone od podstawy wymiaru nie niższej niż minimalna ogłaszana przez ZUS. Zamierza podwyższyć podstawę ubezpieczenia chorobowego, by zapewnić sobie w przyszłości wyższe świadczenia w związku z planowanym przejściem na zasiłek macierzyński.


ZUS przedsiębiorcy

Praca na Słowacji i działalność w Polsce – czy ZUS może zdecydować o obowiązku zapłaty składek

Magdalena Januszewska
Jeśli ZUS wie, że dana osoba jest zatrudniona za granicą, to nie może samodzielnie wydać decyzji o podleganiu ubezpieczeniom w Polsce.

Tak wynika z wyroku SN z 11.07.2018 (II UK 209/17). Pan X od 1.09.2007 prowadzi w Polsce działalność gospodarczą. W 2010 zatrudnił się na umowę o pracę w kolejnych 2 słowackich firmach. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano w nich terytorium Słowacji. X otrzymywał wynagrodzenie za pracę w kwotach 130–140 zł miesięcznie. Nie przedstawił w ZUS zaświadczenia ze słowackiej instytucji zabezpieczenia społecznego, potwierdzającego obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym na Słowacji. Spór dotyczył tego, gdzie po zatrudnieniu się na Słowacji pan X podlegał ubezpieczeniom i czy ZUS mógł samodzielnie to ustalać.


Dokumenty ZUS

Mały ZUS – jak wypełnić dokumenty rozliczeniowe

Do 11.02.2019 do ZUS zostaną złożone pierwsze dokumenty rozliczeniowe za styczeń 2019, w których należy rozliczyć składki od indywidualnie ustalonej podstawy wymiaru, tzw. mały ZUS.

Z preferencyjnych składek na mały ZUS można przejść także w trakcie roku

Anna Koleśnik
Z wyjaśnień ZUS wynika, że przedsiębiorcy kończący w trakcie roku korzystanie ze starej ulgi składkowej polegającej na obliczaniu – przez 24 mies. działalności – składek społecznych od preferencyjnej podstawy wymiaru (30% minimalnego wynagrodzenia) od razu mogą być objęci tzw. małym ZUS. Nie muszą czekać do początku następnego roku.

Przedsiębiorcy, których przychody z 2018 zmieściły się w limicie 63 tys. zł, mogą od 2019 skorzystać z obniżonych składek społecznych (tzw. małego ZUS), zależnych od wysokości uzyskiwanego przychodu.

Z przepisów wynika, że nowa ulgowa podstawa wymiaru składek jest ustalana na dany rok kalendarzowy. Na łamach „RiP” nr 10/2018 nasz ekspert pisał, że w związku z tym z ulgi nie można zacząć korzystać w trakcie roku, co powoduje, że osoby stosujące starą ulgę składkową, dla których 24-miesięczny okres korzystania z niej upłynie w trakcie roku, do końca tego roku będą musiały opłacać składki w standardowej wysokości, a na mały ZUS mogą przejść dopiero od początku następnego roku.


Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....