Co nowego w orzecznictwie podatkowym

Aleksander Woźniak
Przedstawiamy najnowsze, prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych (NSA i WSA), do których ukazały się już pisemne uzasadnienia – dopiero one bowiem pozwalają się zorientować w szczegółach sprawy, przesądzających o danym rozstrzygnięciu. Prezentowane wyroki zapadły w indywidualnych sprawach i wiążą tylko strony danego sporu. Wskazują jednak na kształtującą się linię wykładni przepisów.
Wyboru orzeczeń dokonaliśmy, biorąc pod uwagę zagadnienia, z którymi najczęściej stykają się nasi Czytelnicy.

PODATEK DOCHODOWY

Koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami nie są kosztami podatkowymi, jeżeli nie zostały ujęte w księgach rachunkowych – wyrok NSA z 6.12.2017 r. (II FSK 3266/15).

  • MF – Minister Finansów
  • WSA – wojewódzki sąd administracyjny
  • NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
  • updop – ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Z uzasadnienia: Zdaniem dyrektora IS podatek od nieruchomości może stanowić koszt uzyskania przychodu na podstawie art. 15 ust. 1 updop, jednak zaległy podatek od nieruchomości za 2010 r. może zostać zaliczony przez skarżącą do kosztów uzyskania przychodów w momencie jego poniesienia, tj. w dniu, na który ujęto przedmiotowy koszt w księgach rachunkowych. Tymczasem koszt podatku od nieruchomości za 2010 r. nie został uwzględniony w księgach rachunkowych

(…) WSA w Gdańsku, odwołując się do art. 15 ust. 4d i 4e updop oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, stwierdził, że ujęcie (zaksięgowanie) wydatku w księgach rachunkowych określa datę powstania kosztu podatkowego. (…) Wydatek dla zakwalifikowania go do kosztów uzyskania przychodów musi spełniać wymogi określone w ustawie podatkowej, ale w czasie koszt ten jest ujawniony poprzez jego zaksięgowanie w księgach rachunkowych. Jednocześnie faktycznej daty zapisu nie należy utożsamiać z dniem poniesienia kosztu, o którym mowa w art. 15 ust. 4e updop.

(…) Faktyczna data zapisu w księgach jest datą technicznego wprowadzenia informacji do systemu, a nie datą ujęcia kosztu. W konsekwencji, zdaniem WSA w Gdańsku, nie można uznać, że koszt stanowiący zobowiązanie w podatku od nieruchomości został w rozumieniu ustawy podatkowej poniesiony, nie został bowiem spełniony podstawowy warunek, polegający na ujęciu wspomnianego kosztu w księgach rachunkowych, czyli jego zaksięgowaniu.

Między poniesionym kosztem a potencjalnym przychodem musi występować związek przyczynowy. Jeżeli przez okres ponad 3 lat skarżąca nie podjęła jakichkolwiek działań zmierzających do uzyskania przychodów, albowiem w praktyce w ogóle nie rozpoczęła prowadzenia działalności gospodarczej, to nie można mówić, że zapłata zobowiązania w podatku od nieruchomości stanowiła koszt uzyskania przychodów. Poniesienie przedmiotowego wydatku nie miało na celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, skoro skarżąca w zasadzie nawet nie spróbowała tych przychodów osiągnąć.

(…) Zdaniem NSA sąd I instancji trafnie stwierdził, iż nie można uznać, że koszt stanowiący zobowiązanie w podatku od nieruchomości został w rozumieniu ustawy poniesiony. Nie został bowiem spełniony podstawowy warunek polegający na ujęciu wspomnianego kosztu w księgach rachunkowych, czyli jego zaksięgowaniu.

Podatnik, który w związku z likwidacją osoby prawnej otrzyma przedmioty uprzednio wniesione do niej jako aport, ale nieuznane wówczas za środki trwałe, nie musi kontynuować amortyzacji podatkowej na podstawie ewidencji podmiotu likwidowanego – wyrok NSA z 6.03.2018 r. (II FSK 502/16).

Z uzasadnienia: Kwestią sporną jest sposób określania wartości początkowej środków trwałych otrzymanych przez skarżącą w związku z likwidacją osoby prawnej, w sytuacji gdy przedmioty te zostały uprzednio wniesione przez skarżącą jako aport, stanowiąc składniki przedsiębiorstwa. Jednakże nie były one uznane wówczas jako środki trwałe [nie były kompletne ani zdatne do użytku, ponieważ trwała ich budowa – przyp. red.].

Skarżąca jest zdania, że wartość początkową tych środków trwałych określa się zgodnie z art. 16g ust. 1 pkt 5 updop. Powyższy przepis stanowi, że za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (wnip), z uwzględnieniem ust. 2–14, uważa się w razie otrzymania w związku z likwidacją osoby prawnej lub spółki, z zastrzeżeniem ust. 10b – ustaloną przez podatnika wartość poszczególnych środków trwałych oraz wnip, nie wyższą jednak od ich wartości rynkowej. A zatem, zdaniem skarżącej, będzie ona miała prawo ustalić samodzielnie wartość początkową środków trwałych, jednak wartość ta nie będzie mogła być wyższa od ich wartości rynkowej.

(…) Natomiast organ interpretacyjny uznał, że zastosowanie winien mieć art. 16g ust. 10b updop, zgodnie z którym w przypadku otrzymania w związku z likwidacją osoby prawnej lub spółki środków trwałych oraz wnip, które uprzednio zostały wniesione do tej osoby prawnej lub spółki jako wkład niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, przepis ust. 9 stosuje się odpowiednio. Przepis art. 16g ust. 9 updop stanowi, że wartość początkową środków trwałych oraz wnip ustala się w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji środków trwałych oraz wnip, o której mowa w art. 9 ust. 1, podmiotu przekształcanego, połączonego albo podzielonego.

(…) Nie sposób zgodzić się z argumentami przedstawionymi przez MF. (…) Użytego w art. 16g ust. 10b updop zwrotu „środków trwałych oraz wnip” nie należy utożsamiać z pojęciem „składników majątkowych”. (…) Zgodnie z art. 4a pkt 2 updop składniki majątkowe to „aktywa w rozumieniu uor, pomniejszone o przejęte długi funkcjonalnie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą zbywcy, o ile długi te nie zostały uwzględnione w cenie nabycia, o której mowa w art. 16g ust. 3”.

Natomiast w świetle art. 16a ust. 1 updop środki trwałe to kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością, maszyny, urządzenia i środki transportu oraz inne przedmioty o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok (…). Na gruncie updop pojęcia „składników majątkowych” i „środków trwałych” nie są zatem tożsame, co wynika wprost z przepisów tej ustawy.

Różnica pomiędzy wartością środków trwałych a wartością zobowiązań, faktycznie zapłacona w cenie nabywanego przedsiębiorstwa, nie jest dla nabywcy odrębnym kosztem uzyskania przychodów. Kosztem jest amortyzacja dodatniej wartości firmy – wyrok NSA z 1.12.2017 r. (II FSK 3226/15).

Z uzasadnienia: Spółka nabyła przedsiębiorstwo stanowiące „zorganizowaną część przedsiębiorstwa”, które obejmowało m.in. prawa i obowiązki z umowy leasingu i dzierżawy nieruchomości. Cena nabycia, powiększona o koszty związane z transakcją zakupu, pomniejszona o wartość rynkową składników majątkowych, stanowi dodatnią wartość. W efekcie transakcji powstała dodatnia wartość firmy.

(…) Wykazana w księgach rachunkowych wnioskodawcy wartość rynkowa budynków była wyższa niż kwota zobowiązań z tytułu leasingu budynków. (…) Istota sprawy dotyczy problemu, czy w myśl przepisów updop różnica między wartością środków trwałych w leasingu a wartością zobowiązań z tego tytułu, faktycznie zapłacona w cenie nabywanego przedsiębiorstwa, stanowić będzie dla skarżącej koszt uzyskania przychodów w momencie poniesienia, jako wydatek bezpośrednio związany z nabywanym przedsiębiorstwem.

(…) W ocenie WSA w Gdańsku, ponieważ mamy do czynienia z nabyciem przedsiębiorstwa, a przepisy updop przewidują uwzględnienie tego typu wydatku w kosztach podatkowych jedynie poprzez odpisy amortyzacyjne dodatniej wartości firmy, nie ma żadnego uzasadnienia, by wywodzić, że nabywca przedsiębiorstwa ma prawo do odrębnego uwzględniania w kosztach podatkowych wydatków na poszczególne składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa. Ustawodawca przewidział bowiem mechanizm, o którym mowa w art. 16g ust. 2 updop.

(…) W ocenie NSA sąd I instancji zasadnie uznał, że nabyte środki trwałe w leasingu dla celów podatkowych spełniają definicję aktywów w rozumieniu uor. Wypełniają one bowiem definicję „zasobów majątkowych kontrolowanych przez jednostkę” oraz podlegają zaliczeniu do aktywów trwałych jednej ze stron umowy zgodnie z art. 3 ust. 4 uor. Nie ma więc podstaw do korygowania sumy wartości składników majątkowych wchodzących w skład kupionego przedsiębiorstwa o wartość środków trwałych w leasingu, jak i zobowiązań z tego tytułu.

(…) Różnica pomiędzy wartością środków trwałych w leasingu a wartością zobowiązań leasingowych została zapłacona przez spółkę w cenie nabytego przedsiębiorstwa, pomniejszając wartość firmy, więc nie będzie ona stanowiła kosztów uzyskania przychodów. (…).

Definicja „ceny nabycia” zawarta w art. 16g ust. 3 updop wskazuje na to, że oprócz kwoty należnej zbywcy cena nabycia przyjęta dla potrzeb podatkowych może zostać powiększona jedynie o tzw. koszty techniczno-organizacyjne, które poniósł nabywca od dnia zakupu do dnia przekazania nabytego składnika majątku do używania. To wyliczenie jednoznacznie wskazuje, że chodzi tutaj tylko o takie koszty, które bezpośrednio związane są z zakupem, w tym wypadku z transakcją kupna-sprzedaży przedsiębiorstwa, potwierdzoną notarialnie, oraz o te, które nabywca poniósł później do dnia przekazania do używania nabytego przedsiębiorstwa. (…) W związku z tym nabywca przedsiębiorstwa nie ma prawa do odrębnego uwzględniania w kosztach podatkowych wydatków na poszczególne składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa.

Nabywca przedsiębiorstwa nie może zaliczyć odrębnie do kosztów uzyskania przychodów wartości przejętych kontraktów, która została uwzględniona w cenie nabytego przedsiębiorstwa – wyrok NSA z 1.12.2017 r. (II FSK 636/16).

Z uzasadnienia: W związku z nabyciem zorganizowanej części przedsiębiorstwa wnioskodawca rozpoznał dodatnią wartość firmy w rozumieniu art. 16g ust. 2 updop. W skład majątku zorganizowanej części przedsiębiorstwa, niezależnie od jego materialnych składników, weszły prawa majątkowe wynikające ze znajdujących się w fazie realizacji, jak również jeszcze nierozpoczętych kontraktów na budowę systemów oddzieleń przeciwpożarowych.

Za zgodą kontrahentów zbywcy wnioskodawca wstąpił we wszelkie prawa i obowiązki wynikające z tych kontraktów, stając się tym samym ich stroną. W cenie sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa zostało wkalkulowane wynagrodzenie zbywcy z tytułu przeniesienia kontraktów. (…) W ten sposób określona wartość kontraktów przy kalkulacji wartości firmy pomniejszyła cenę nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Tym samym wartość firmy nie obejmuje wartości kontraktów.

(…) W związku z tym spółka zadała pytanie, czy skalkulowana w cenie zorganizowanej części przedsiębiorstwa wartość kontraktów stanowić będzie koszt uzyskania przychodu potrącalny w dacie uzyskania przychodu z tytułu realizacji (wykonania) przedmiotu kontraktu.

(…) WSA w Gdańsku uznał, że do skutków podatkowych związanych z przejęciem składników majątkowych zastosowanie mają przepisy prawa podatkowego, jednakże skutki te zdeterminowane zostały pojęciem „aktywów” w ujęciu rachunkowym. Skoro zatem w ramach nabytego przedsiębiorstwa skarżąca wstąpiła w wynikające z przejętych kontraktów prawa i obowiązki zbywcy, zaś cena tych składników majątkowych została zapłacona przez spółkę w cenie nabytego przedsiębior-stwa, pomniejszając wartość firmy, to nie będzie ona stanowiła kosztów uzyskania przychodów.

Ponieważ w omawianym przypadku mamy do czynienia z nabyciem przedsiębiorstwa, a przepisy updop przewidują uwzględnienie tego typu wydatku w kosztach podatkowych jedynie poprzez odpisy amortyzacyjne dodatniej wartości firmy, nie ma żadnego uzasadnienia, by wywodzić, że nabywca przedsiębiorstwa ma prawo do odrębnego uwzględniania w kosztach podatkowych wydatków na poszczególne składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa. Ustawodawca przewidział bowiem mechanizm, o którym mowa w art. 16g ust. 2 updop.

(…) W ocenie NSA sąd I instancji zasadnie uznał, że przedmiotowe kontrakty stanowią aktywa w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 12 uor, który znajduje zastosowanie poprzez odesłanie zawarte w art. 4a pkt 2 updop. W konsekwencji wartość przedmiotowych kontraktów obniża wartość firmy i nie może być amortyzowana. Nie może również stanowić odrębnie kosztu uzyskania przychodu, zgodnie z art. 15 ust. 1 updop. (…) W związku z tym nabywca przedsiębiorstwa nie ma prawa do odrębnego uwzględniania w kosztach podatkowych wydatków na poszczególne składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa.

Odszkodowanie umowne wypłacane wskutek wypowiedzenia umowy z kontrahentem, w celu uniknięcia dodatkowych strat ekonomicznych i wizerunkowych, jest kosztem uzyskania przychodu – wyrok NSA z 28.02.2018 r. (II FSK 374/16).

Z uzasadnienia: W przypadku odszkodowań, kar umownych i innych wydatków wynikających z odstąpienia przez podatnika od umowy należy uznać, że wykazują one związek z przychodami wówczas, gdy podatnik ma na uwadze możliwość osiągnięcia, choćby nawet potencjalnie, jakiegoś przychodu – czy to z określonej innej transakcji, czy też na skutek redukcji kosztów pośrednich, czyli ogólnych, dotyczących całej działalności.

(…) W uchwale z 25.06.2012 r. (II FPS 2/12) NSA wskazał, że „działając w warunkach rynkowych, podatnik musi podejmować racjonalne z jego punktu widzenia, oparte na ekonomicznych analizach i kalkulacjach, działania zmierzające do uzyskania możliwie największej efektywności ekonomicznej. Działania te mogą również polegać na dokonywaniu określonych oszczędności, zmniejszeniu kosztów i wydatków, minimalizowaniu strat z określonych segmentów działalności czy też eliminowaniu nieopłacalnych przedsięwzięć.

Gdyby podatnik działań takich nie podejmował, mógłby nie sprostać konkurencji, a prowadzona przez niego działalność mogłaby stać się nierentowna i zacząć przynosić straty. Tym samym zagrożone byłoby źródło przychodów, jakim jest prowadzenie działalności gospodarczej w jej całokształcie. W tym sensie, co do zasady, każde tego rodzaju przedsięwzięcie, zmierzające do zapobieżenia powstaniu takiej sytuacji, powinno być postrzegane jako prowadzące do zachowania bądź zabezpieczenia źródła przychodów, a związane z tym koszty, jako koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 updop”.

(…) Stanowisko organu, które wyklucza co do zasady możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z wypłatą świadczeń odszkodowawczych wynikających z wypowiedzenia umowy dealerskiej, jest nieprawidłowe. (…) Pierwotna, zasadnicza przyczyna poniesienia wydatku leżała w przyjętej globalnej strategii grupy, polegającej na ograniczeniu kosztów ponoszonych na dystrybucję i serwis samochodów osobowych i części do nich. Optymalizacja kosztów tej działalności polegała na wyeliminowaniu pośredników (dealerów) i świadczeniu usług bezpośrednio przez grupę. Wydatki ponoszone na przejęcie dotychczasowych świadczeń dealerów przez grupę w sposób oczywisty stanowią koszty podatkowe, ponoszone są bowiem celem zwiększenia jej przychodów.

Wyświetlono 37% treści artykułu

Nowe artykuły na naszych stronach:
VAT

Rozliczanie VAT od transakcji wewnątrzwspólnotowych (cz. I)

Mateusz Kaczmarek
Od 1.01.2020 r. w związku ze zmianą regulacji unijnych[1] zajdą zmiany w zasadach opodatkowania VAT transakcji transgranicznych dokonywanych na terenie UE[2]. Opiszemy je na naszych łamach, gdy już zostaną uchwalone krajowe przepisy w tym zakresie[3], a na razie przypominamy reguły obowiązujące do końca 2019 r., które – w większości – pozostaną aktualne również w roku przyszłym.

Artykuł zawiera omówienie (wraz z przykładami) przepisów regulujących opodatkowanie VAT transakcji wewnątrzwspólnotowych. Zajmiemy się wyłącznie transakcjami podlegającymi opodatkowaniu, dokonywanymi pomiędzy czynnymi podatnikami VAT. Pominiemy specyfikę magazynu konsygnacyjnego, tzw. sprzedaży wysyłkowej oraz obrotu nowymi środkami transportu, towarami akcyzowymi i bonami, a także dostaw związanych z importem, dostaw towarów na pokładach środków transportu, towarów przeznaczonych dla niektórych sił zbrojnych, dla placówek i personelu dyplomatycznego, dostaw dotyczących statków i samolotów oraz dostaw towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków.


Zawód księgowego

Nie bójmy się robotów

Stanisław Hońko
Czy informacje prasowe przepowiadające schyłek profesji związanych z rachunkowością są oparte na wiarygodnych przesłankach? Czym są roboty księgowe i jakie funkcje wykonują obecnie? Czy automatyzacja rachunkowości spowoduje drastyczne zmniejszenie zatrudnienia? Artykuł daje odpowiedzi na te pytania, dowodząc, że przewidywania agonii zawodu księgowego są przedwczesne.

Co pewien czas pojawiają się pogłoski, że roboty zabiorą pracę księgowym. Roboty są nieomylne, nie chodzą na zwolnienia lekarskie, pracują non stop i nigdy nie są w złym humorze. Mają wiele cech, które pozwalają skutecznie konkurować na rynku pracy. Księgowych nie trzeba przekonywać, że te doniesienia nie są niczym więcej niż medialną sensacją, której życie jest krótkie.


Sprawozdanie finansowe

Użyteczność sprawozdania finansowego jednostki małej

Artur Hołda Anna Staszel
Celem artykułu jest podjęcie dyskusji nt. zawartości informacyjnej sprawozdania finansowego sporządzonego zgodnie z załącznikiem nr 5 do uor.

Do jednostek małych zalicza się – począwszy od 1.01.2019 r. – jednostki, które w roku obrotowym i poprzedzającym nie przekroczyły co najmniej dwóch z trzech wielkości:

  • suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego – 25,5 mln zł,
  • przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy – 51 mln zł,
  • średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty – 50 osób.

Audytor

Wybór pozycji do badania (cz. I)

Waldemar Lachowski
W artykule przedstawiono przesłanki ustalania liczby i wyboru pozycji do badania jako źródła dowodów rewizyjnych (celowość, zakres, poziom pewności wyników, powiązanie z modelem ryzyka i istotnością) ze szczególnym uwzględnieniem próbkowania.

Biegły rewident, badając sprawozdanie finansowe (sf), może stosować różne techniki i narzędzia. Część z nich ma zastosowanie do badania całych zbiorów danych, a część – do wybranej ze zbioru, bardziej lub mniej reprezentatywnej, próbki jednostek (pozycji) wchodzących w jego skład.


Audytor

Nowelizacja ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich i nadzorze publicznym

Maciej Chorostkowski
Opracowanie przedstawia nową – zawartą w znowelizowanej uobr – koncepcję nadzoru publicznego nad usługami audytorskimi i jej wpływ na rolę nowego organu nadzoru (PANA), PIBR, biegłych rewidentów i firmy audytorskie.

Po ponad półrocznym procesie legislacyjnym 5.09.2019 r. weszła w życie ustawa z 19.07.2019 r. o zmianie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz niektórych innych ustaw. Wynikające z niej zmiany w zdecydowanej większości obowiązują jednak dopiero od 1.01.2020 r.


VAT

Zmiany w VAT w 2019 i 2020 r. (cz. II)

Tomasz Krywan
Nowa matryca stawek VAT, wprowadzenie wiążącej informacji stawkowej, zastąpienie deklaracji VAT-7 i VAT-7K nowym przekształconym plikiem JPK_VAT oraz zakaz wystawiania faktur z NIP nabywcy do paragonów bez NIP to tylko niektóre z licznych zmian przepisów ustawy o VAT, wchodzących w życie pod koniec tego i na początku przyszłego roku.

Nowości te wprowadzają dwie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw z:

  • 4.07.2019 r. (dalej nowelizacja z 4.07.2019 r.),
  • 9.08.2019 r. (dalej nowelizacja z 9.08.2019 r.).

Większość tych, które będą stosowane w 2019 r., została omówiona w pierwszej części niniejszego artykułu[4], z wyjątkami dotyczącymi zmiany stawek VAT na gazety, książki i czasopisma, oraz wiążącej informacji stawkowej, które są opisane dalej.


VAT

Zmiany w VAT w 2019 i 2020 r. (cz. I)

Tomasz Krywan
Likwidacja odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych i wprowadzenie obowiązkowej podzielonej płatności VAT, zastąpienie deklaracji VAT-7 i VAT-7K nowym plikiem JPK_VAT, zakaz wystawiania faktur z NIP nabywcy do paragonów bez NIP, wprowadzenie nowej definicji pierwszego zasiedlenia i ograniczenie zwolnienia podmiotowego to tylko niektóre z licznych zmian przepisów ustawy o VAT, wchodzących w życie w najbliższych miesiącach.

Nowości te wprowadzają dwie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw:

  • z 4.07.2019 r. (dalej nowelizacja z 4.07.2019 r.),
  • z 9.08.2019 r. (dalej nowelizacja z 9.08.2019 r.).

Logowanie

email:

hasło:

 

 

Logowanie za pomocą emaila

Jeżeli nie pamiętasz hasła albo nie masz konta, to wyślemy na Twój email wiadomość weryfikującą. Po kliknięciu w link z emaila będziesz zalogowany na urządzeniu do chwili wylogowania.

email:

Klikając w poniższy link zgadzasz się na zapisanie podanych w formularzu danych i wykorzystywanie ich zgodnie z polityką przetwarzania danych dostępną w dokumencie ⇒Polityka przetwarzania danych osobowych (RODO)⇐

 

Logowanie do za pomocą emaila

Sprawdzanie danych....